Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 23 stycznia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 1462/14, odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.
W dniu 25 sierpnia 2014 r. skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczyła, iż jej kapitał zakładowy wynosi 50.000,00 zł. Ponadto skarżąca wyjaśniła, że 46.000,00 zł kapitału zakładowego zostało wniesionych aportem w postaci mebli biurowych. Suma bilansowa na dzień 31 grudnia 2013 r. wynosi 35.721,99 zł, a w skład majątku wchodzą przede wszystkim meble biurowe oraz wyposażenie. Na fundusz specjalny w kwocie 20.000,00 zł, który powstał w roku 2007 w związku z koniecznością zachowania wymaganych przez kodeks spółek handlowych proporcji pomiędzy wynikiem Spółki a jej kapitałami, składają się tylko i wyłącznie elementy wyposażenia wniesione aportem. Spółka nie dysponuje aktywami pozwalającymi na poniesienie opłaty. Wskazano również, iż w chwili obecnej nie ma przeszkód "kapitałowych" do kontynuowania działalności gospodarczej, ale brak jest nadwyżek pozwalających na próbę poprawienia bieżącej płynności finansowej w drodze różnych form spieniężenia aktywów, którymi dysponuje spółka.
Bieżąca sytuacja spółki nie jest negatywna z uwagi na brak zaległości wobec ZUS i Urzędu Skarbowego a strata wynika tylko z amortyzacji środków trwałych. Spółka nie zatrudnia pracowników, nie zaciągnęła i nie poręczyła kredytów. Aktualnie spółka nie prowadzi konta bankowego, a stan kasy wynosi 0 zł. Spółka ponosi tylko koszty opłat za usługi telekomunikacyjne 35 zł/m-c.
Sąd I instancji wskazał, że skarżąca spółka jako podmiot powołany celem prowadzenia działalności gospodarczej, powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej.
Ponadto ocena sytuacji materialnej strony postępowania musi uwzględniać nie tylko to, czy strona ma środki na koszty postępowania na koncie lub w kasie, ale też czy ma realną możliwość ich zgromadzenia (np. z najmu, sprzedaży środków trwałych, sprzedaży udziałów itp.).
Niezależnie od powyższego WSA podniósł, że dysponuje jedynie szczątkowymi informacjami na temat sytuacji finansowej skarżącej spółki. Poza oświadczeniami skarżącej nie dysponuje w zasadzie żadnymi danymi źródłowymi obrazującymi jej przychody i ciążące na niej zobowiązania (deklaracjami ZUS i podatkowymi, rachunkami wystawianymi usługobiorcom, itp.). Skarżąca nie przedstawiła również dowodów świadczących o niemożliwości uzyskania kredytu lub pożyczki (np. odmowna decyzja kredytowa banku).
Z powyższego powodu nie sposób ustalić skąd przy pustej kasie spółka opłaca należności wobec ZUS i Urzędu Skarbowego, czy też za usługi telekomunikacyjne.
Według Sądu I instancji istotne znaczenie ma fakt, że strona nie wykonała obowiązku nałożonego zarządzeniem z dnia 16 września 2014 r. zobowiązującym do wskazania m.in. wysokości ciążących na spółce zobowiązań publicznoprawnych (spółka nie nadesłała zeznania podatkowego CIT-8 za 2012 r., deklaracji VAT-7 za 2014 r. oraz wykazu środków trwałych posiadanych w okresie dwóch ostatnich lat, wyciągów z kont bankowych).
Na aprobatę nie zasługuje również twierdzenie strony skarżącej, że obecnie nie ma konta bankowego, skoro w dalszej części sprzeciwu i zażalenia wskazuje, że nie ma środków pieniężnych ani w kasie ani na rachunku bankowym. WSA podkreślił, że Spółka, pomimo wezwania, nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego, co pozwoliłoby na weryfikację jej twierdzeń.
WSA wskazał, że na obecnym etapie postępowania Spółka zobowiązana jest do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Wobec tego, w świetle twierdzenia strony, że "jej sytuacja nie jest negatywna", gdyż na bieżąco reguluje zobowiązania wobec ZUS oraz urzędu skarbowego, nie ma zaciągniętych zobowiązań kredytowych, kwota 100 zł nie stanowi kosztów, których prowadzący działalność gospodarczą nie mógłby ponieść.
Ponadto w ocenie WSA osoba prawna starająca się o zwolnienie od kosztów sądowych, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt. 2 p.p.s.a.), ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Sprzedanie aktywów spółki nie stanowi jedynej opcji dla pozyskania środków pieniężnych potrzebnych do opłacenia obecnych kosztów sądowych. Nadto przy podnoszonym braku kont bankowych i pustej kasie spółka opłaca usługi telekomunikacyjne u operatora telefonii komórkowej.
[...] złożyła zażalenie na postanowienie Sądu I instancji, wnosząc o jego uchylenie w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Według autora zażalenia brak jest jakichkolwiek argumentów, które dowodziłby twierdzenie, że skarżąca jest w stanie pokryć koszty sądowe w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy przeprowadzona przez Sąd I instancji została dokonana prawidłowo. Sąd I instancji dysponując jedynie szczątkowymi informacjami na temat sytuacji finansowej spółki nie miał podstaw do tego żeby ustalić, że spełniona została przesłanka umożliwiająca przyznanie prawa pomocy. Jak słusznie zauważył WSA strona nie wykonała obowiązku nałożonego zarządzeniem z dnia 16 września 2014 r. zobowiązującym do wskazania m.in. wysokości ciążących na spółce zobowiązań publicznoprawnych (spółka nie nadesłała zeznania podatkowego CIT-8 za 2012 r., deklaracji VAT-7 za 2014 r. oraz wykazu środków trwałych posiadanych w okresie dwóch ostatnich lat, wyciągów z kont bankowych). W szczególności zasadnie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że nie może zasługiwać na uwzględnienie twierdzenie skarżącej, że obecnie nie ma konta bankowego, skoro w dalszej części sprzeciwu i zażalenia wskazuje, że nie ma środków pieniężnych ani w kasie ani na rachunku bankowym. WSA zasadnie podkreślił, że Spółka, pomimo wezwania, nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego, co pozwoliłoby na weryfikację jej twierdzeń.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.