Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 maja 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1268/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 19 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 1268/09, wydanego w sprawie ze skargi M. Ś. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] sierpnia 2009 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia decyzji oraz odmowy przyznania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych z sankcjami po wznowieniu postępowania.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że brak winy w uchybieniu powyższego terminu strona uzasadniła swoją chorobą od 26 do 30 kwietnia 2010 r., udokumentowaną kserokopią zaświadczenia lekarskiego z dnia 26 kwietnia 2010 r., przy czym z dokumentu tego wynika, że choroba wystąpiła w sobotę 24 kwietnia 2010 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upływał w poniedziałek 26 kwietnia 2010 r., to skarżąca miała obiektywną możliwość złożenia wniosku w dniach roboczych od wtorku 20 kwietnia do piątku 23 kwietnia 2010 r., a potem kiedy już zachorowała mogła to uczynić osobiście lub poprzez osobę trzecią jeszcze w poniedziałek 26 kwietnia 2010 r., kiedy to udała się do lekarza. W konkluzji Sąd przyjął, że skarżąca nie wskazała jakichkolwiek okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła M. Ś., wnosząc o uchylenie tego orzeczenia w całości i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z dnia 19 kwietnia 2010 r. Wnosząca zażalenie podniosła, że trudno wymagać od strony, iż mając zagwarantowany ustawowo 7-dniowy termin na dokonanie czynności, musiała dokonać tej czynności w pierwszych dniach tego terminu, przewidując swoją chorobę w ostatnich dniach terminu. Zupełnie dowolne, bezpodstawne i sprzeczne z zaświadczeniem lekarskim jest twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skoro strona korzystała z pomocy lekarza, to mogła "osobiście lub przez osobę trzecią" dokonać czynności procesowych. Według oceny lekarza – jak wynika z zaświadczenia lekarskiego – stan zdrowia strony uniemożliwiał jej przez okres trwania zwolnienia normalne wykonywanie czynności życia codziennego. Choroba udokumentowana zwolnieniem lekarskim, która uniemożliwia stronie dokonanie czynności procesowych przy jednoczesnym braku możliwości skorzystania z pomocy domowników lub innych osób stanowi przesłankę uprawdopodabniającą brak winy strony w uchybieniu terminu. Jednocześnie dla przywrócenia terminu wystarczające jest, że przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie czynności w terminie istniała w ostatnim dniu tego terminu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.
Zgodnie z utrwalonymi w tej kwestii poglądami doktryny i judykatury uchybienie terminu jest niezawinione wówczas, gdy nawet przy dołożeniu najwyższej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej. Przeszkody te zatem muszą mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Strona musi więc uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Sąd uznał, że mimo udokumentowanej zaświadczeniem lekarskim choroby, która istniała w trzech ostatnich dniach biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, skarżąca mogła taki wniosek złożyć w pierwszych dniach biegu terminu, bądź w ostatnim dniu – gdy udała się do lekarza.
Ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie sposób się zgodzić. W doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność, że kryterium "uprawdopodobnienia braku winy" polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności. Obiektywnym miernikiem należytej staranności jest taka staranność, jakiej można oczekiwać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Nie można poczytać za zawinione działanie strony zwlekanie z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu. Jeśli zdarzenie uniemożliwiające dochowanie terminu nastąpiło w ostatnim dniu biegu terminu, musi być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie terminu i nie można czynić stronie zarzutu, że mogła czy powinna była czynności tej dokonać wcześniej (zob. H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wyd. 2, Warszawa 2008 r., s. 384, oraz powołane tam orzecznictwo).
W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji w żaden sposób nie odniósł się natomiast do kwestii, czy choroba skarżącej była na tyle poważna, że uniemożliwiała jej złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie, bądź posłużenie się w tym zakresie inną osobą, a przez to – czy można skarżącej przypisać brak winy w uchybieniu terminu. Z uwagi na zasadę instancyjności, Naczelny Sąd Administracyjny nie może w tej ocenie zastępować Sądu pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Sąd pierwszej instancji oceni zatem, czy udokumentowaną zwolnieniem lekarskim chorobę skarżącej trwającą w ostatnich dniach biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku można uznać za przesłankę uprawdopodabniającą brak winy w uchybieniu terminu. W szczególności Sąd będzie miał na uwadze z jednej strony stanowisko skarżącej zawarte w zażaleniu, w którym strona wskazuje, że z zaświadczenia lekarskiego wynika, iż stan zdrowia skarżącej przez okres trwania zwolnienia uniemożliwiał jej normalne wykonywanie czynności życia codziennego, zaś z drugiej strony okoliczność, że w treści przedmiotowego zaświadczenia lekarskiego (jak wynika z nadesłanej przez stronę kserokopii tego dokumentu) w pozycji 12 – Wskazania lekarskie wpisana jest cyfra "2", co zgodnie z wyjaśnieniem umieszczonym na zaświadczeniu oznacza: "chory może chodzić".
Wobec wskazanych okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.