Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Łd 1466/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmówił P. H. prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.
Referując na wstępie uzasadnienia stan faktyczny sprawy Sąd I instancji, podał, że w dniu 30 kwietnia 2009 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W złożonym na wezwanie Sądu urzędowym formularzu PPF P. H. wskazał, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie ze stosunku pracy w wysokości 3.500 zł brutto miesięcznie. Skarżący nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Podał też, iż jego wynagrodzenie w 60% podlega zajęciu komorniczemu, a pozostała kwota nie wystarcza mu na utrzymanie, dlatego zmuszony jest do zaciągania kolejnych długów w celu regulowania bieżących opłat i zobowiązań.
Zarządzeniem z dnia 5 czerwca 2009 r. skarżący został wezwany do nadesłania zaświadczenia z właściwego urzędu skarbowego o wysokości jego dochodów za dwa ostatnie lata kalendarzowe bądź odpisów rocznych zeznań podatkowych, wyciągów z posiadanych kont i lokat bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; udokumentowania wysokości miesięcznego wynagrodzenia oraz wysokości jego zajęcia oraz miesięcznych wydatków eksploatacyjnych, w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ skarżący nie złożył żadnego oświadczenia, ani nie nadesłał żadnego z żądanych dokumentów.
Sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia złożył P. H., w którym argumentował, że gdyby posiadał środki finansowe na pokrycie wydatków pełnomocnika z wyboru nie składałby wniosku o umorzenie zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podniósł również, iż nie jest w stanie udokumentować braku oszczędności i zasobów finansowych, gdyż nie posiada rachunku oszczędnościowego, jak i majątku ruchomego, czy też nieruchomego. Zdaniem skarżącego, z uwagi na trudności w prawidłowej interpretacji przepisów mających zastosowanie w sprawie będącej przedmiotem skargi, profesjonalna pomoc pełnomocnika pozwoliłaby na zachowanie równości stron w toczącym się postępowaniu.
Zarządzeniem z dnia 31 sierpnia 2009 r. P. H. został ponownie wezwany do udokumentowania swojej sytuacji materialnej. Na wezwanie skarżący nie odpowiedział.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. rozpatrując wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu stwierdził, iż P. H. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu skarżący nie udokumentował w żaden sposób wysokości uzyskiwanych dochodów, faktu oraz kwoty wynagrodzenia podlegającego zajęciu, nie wykazał też wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, czyniąc niemożliwym weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłoby zostać pokryte wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru.
Zażalenie na postanowienie WSA w Łodzi z dnia 5 listopada 2009 r. wniósł P. H., domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przyznania bezpłatnej pomocy prawnej i/lub pełnomocnika w sprawie.
Skarżący podniósł, iż termin siedmiodniowy od otrzymania wezwania do złożenia dokumentów jest zbyt krótki, aby je realizować. Wskazał, iż czasowo przebywa poza miejscem swojego zameldowania i trudno jest mu przedstawić rachunki wystawione na jego nazwisko. Podał, iż nie jest w stanie pokryć wynagrodzenia pełnomocnika.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W świetle art. 245 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jej przyznanie, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.).
Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego sprawy Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji, iż P. H. nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Skarżący nie udokumentował bowiem w żaden sposób wysokości uzyskiwanych dochodów, faktu oraz kwoty wynagrodzenia podlegającego zajęciu, nie wykazał też wysokości ponoszonych kosztów utrzymania, czyniąc niemożliwym weryfikację swoich twierdzeń o trudnej sytuacji materialnej i braku jakichkolwiek środków finansowych, z których mogłoby zostać pokryte wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących niemożności zgromadzenia wymaganych dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową w zakreślonym terminie, należy podkreślić, iż stosownie do zarządzenia z dnia 31 sierpnia 2009 r. wezwano skarżącego o nadesłanie zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów (ewentualnie złożenie odpisów zeznań podatkowych), a także zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za pracę oraz wysokości jego zajęcia, ponadto o udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków eksploatacyjnych w terminie 14, a nie - jak twierdzi skarżący - 7 dni. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko Sądu I instancji, iż nie są to dokumenty, których uzyskanie w zakreślonym terminie mogłoby nastręczać stronie szczególnych trudności.
Również nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia skarżącego o trudnościach w przedstawieniu rachunków wydanych na jego nazwisko, spowodowanych jego czasowym pobytem poza miejscem zameldowania, bowiem - jak to zostało powyżej wyjaśnione - ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jej przyznanie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.