Uzasadnienie
Postanowieniem z 20 lipca 2021 r., sygn. akt VI SA/Wa 1412/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę W.B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] lutego 2021 r. w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi przez nadesłanie podpisanej skargi oraz numeru PESEL, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia. Zarządzenie zostało wysłane na adres podany w skardze, po dwukrotnym awizowaniu zostało zwrócone do Sądu i uznane za doręczone 5 lipca 2021 r.
Skarżący nie usunął powyższych braków formalnych skargi, co stanowiło przyczynę odrzucenia skargi, na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.").
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania w całości, zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżącego kosztów postępowania oraz przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi.
Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania, a mianowicie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 73 p.p.s.a. poprzez bezpodstawne uznanie, że wezwanie skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez wysłanie podpisanej skargi oraz numeru PESEL w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi zostało prawidłowo doręczone skarżącemu, pomimo faktu, że organ pocztowy nie zawiadomił skarżącego o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo urzędzie gminy ani 21 czerwca, ani 29 czerwca 2021 r., co powoduje, że skarżący dowiedział się o wezwaniu Sądu dopiero 8 października 2021 r., a w konsekwencji doszło do bezpodstawnego przyjęcia fikcji doręczenia skarżącemu korespondencji z Sądu oraz odrzucenia skargi, a w konsekwencji uniemożliwiło skorzystanie skarżącemu z konstytucyjnego prawa do Sądu, rozumianego jako merytoryczne rozpoznanie sprawy skarżącego przez Sąd, a zabezpieczonego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Skarżący wskazał, że w jego skrzynce pocztowej nie znajdowało się awizo przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, a skarżący o tym wezwaniu dowiedział się 8 października 2021 r. przez odebranie postanowienia o odrzuceniu skargi.
Skarżący podkreślił, że złożył skargę na działanie poczty, a w chwili jego działania przebywał w placówce listonosz, który na co dzień doręcza korespondencję skarżącemu. Oświadczył on, że 21-29 czerwca 2021 r. nie było go w pracy i nie doręczał żadnej korespondencji.
Ponadto, stwierdził, że w równolegle toczącym się postępowaniu również został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi i uczynił zadość temu wezwaniu, ponieważ otrzymał korespondencję z Sądu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., jeżeli skarga nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Braki formalne, jakie może zawierać skarga, to m.in. niepodanie numeru PESEL skarżącego oraz niepodpisanie skargi, które to elementy skargi wskazane zostały – jako konieczne – w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b oraz art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w związku z art. 57 § 1 ab initio p.p.s.a.
Jeżeli zaś nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, sąd skargę odrzuca (art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.).
Z art. 49 § 1 p.p.s.a. i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. wynika, że warunkiem odrzucenia skargi jest prawidłowe wezwanie strony do uzupełnienia tego pisma. Zarządzenie o wezwaniu do usunięcia braków formalnych skargi musi więc zawierać jasne określenie braku, którym obarczona jest skarga, wskazanie terminu do jego usunięcia, określenie rygoru niewykonania zarządzenia. Ponadto, wezwanie do usunięcia braku formalnego skargi powinno zostać prawidłowo doręczone stronie.
W rozpoznawanej sprawie niewątpliwie nie doszło do doręczenia przesyłki zawierającej wezwanie do usunięcia naruszenia prawa skarżącemu do rąk własnych, więc należy zbadać, czy Sąd pierwszej instancji prawidłowo pzryjął fikcję prawną doręczenia tej przesyłki. Z art. 73 § 1 p.p.s.a. wynika, że w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72 p.p.s.a., pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (...), dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, zostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 74 § 4 p.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1.
Zdaniem NSA w obecnym składzie, aby móc uznać, że doszło do doręczenia przesyłki w trybie art. 74 § 4 p.p.s.a., konieczne jest prawidłowe i pełne uzupełnienie zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki. Dokument ten świadczy bowiem o dochowaniu staranności Poczty Polskiej w doręczeniu. Jak wynika z akt sprawy, zwrotne potwierdzenie przesyłki, w której znajdowało się wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi, nie zostało w pełni uzupełnione przez pracowników operatora wyznaczonego. Nie zostało bowiem na tym dokumencie zaznaczone, z jakiej przyczyny doszło do zwrotu przesyłki, w jakiej dacie to nastąpiło, a także brakuje podpisu pracownika dokonującego zwrot przesyłki. W tej sytuacji NSA uznał, że nie dysponuje wszystkimi informacjami niezbędnymi do uznania, że postępowanie Poczty Polskiej względem omawianej przesyłki było prawidłowe. Tym samym nie zaszły podstawy do przyjęcia fikcji prawnej doręczenia wezwania do usunięcia braków formalnych skargi w trybie art. 74 § 4 p.p.s.a.
W ocenie NSA, zaakceptowanie w takiej sytuacji odrzucenia skargi kasacyjnej stanowiłoby nieuzasadnione ograniczenie gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu. Jeżeli istnieją wątpliwości co do prawidłowości doręczenia zarządzeń nakładających na stronę określone obowiązki i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy, to uwzględniając okoliczności sprawy, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania.
Za przyjęciem takiego stanowiska dodatkowo przemawia okoliczność, że również postanowienie z 20 lipca 2021 r. nie zostało pierwotnie doręczone skarżącemu do rąk własnych, lecz było awizowane, a następnie zwrócone nadawcy. Na zwrotnym potwierdzeniu odbioru tej przesyłki operator pocztowy nie umieścił tych samych danych co na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wezwania do usunięcia braków formalnych skargi. Sąd pierwszej instancji natomiast wszczął postępowanie reklamacyjne dot. doręczenia tej przesyłki, a Poczta Polska przyznała, że nienależycie wykonała usługi. Nie można więc zaakceptować sytuacji, gdy bagatelizowana by była nieprawidłowość w doręczeniu pisma zawierającego wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi.
Z powyższych powodów – zdaniem NSA – należało uznać, że wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi nie zostało doręczone prawidłowo skarżącemu, wobec tego odrzucenie skargi było przedwczesne. Należy również zauważyć, że na obecnym etapie postępowania skarżący – niejako przed doręczeniem wezwania – omawiane braki uzupełnił, a więc Sąd pierwszej instancji powinien podjąć dalsze czynności procesowe.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Wniosek pełnomocnika skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania nie zasługiwał na uwzględnienie. Przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują bowiem możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. W myśl art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają jednak zastosowania do postępowania toczącego się na skutek zażalenia, na co wskazuje zakres odesłania zawartego w art. 197 § 2 tej ustawy.