Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 lutego 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2683/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), uwzględnił zażalenie Ośrodka Rozwoju Edukacji – uchylając swoje postanowienie z dnia 24 stycznia 2013 r. o sygn. akt V SA/Wa 2683/12, którym przywrócono spółce z o.o. D. termin do wniesienia skargi na rozstrzygnięcie zawarte w informacji Ośrodka Rozwoju Edukacji z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie oceny wniosku o dofinansowanie realizacji projektu z budżetu Unii Europejskiej.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zażalenie Ośrodka Rozwoju Edukacji na postanowienie z dnia 24 stycznia 2013 r. było oczywiście uzasadnione, bowiem termin do wniesienia skargi został przywrócony, pomimo że strona skarżąca nie została wezwana do wskazania kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi.
Zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji złożyła D. Spółka z o.o. Zaskarżyła to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej spółki kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu postanowieniu spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1. art. 195 § 2 p.p.s.a. poprzez:
- a) uznanie uchylonego postanowienia o przywrócenie terminu do złożenia skargi jako wydanego z naruszeniem przepisów postępowania, to jest rzekomego nieustalenia, czy skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi w 7-dniowym terminie, podczas gdy skarżąca zgodnie z treścią odpowiedzi na zażalenie organu wyraźnie wskazała termin, w którym najpóźniej ustała przyczyna do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, a tym samym, że wniosek o przywrócenie terminu skarżąca złożyła w ustawowym terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi do złożenia skargi,
- b) zaniechanie ponownego rozpoznania sprawy, to jest zaniechanie rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi wraz z wydanym postanowieniem o uchyleniu postanowienia o przywróceniu terminu do złożenia skargi (przy założeniu, że sprawa w ww. zakresie nie została rozpoznana na nowo), ponadto, z daleko posuniętej ostrożności procesowej, spółka zarzuciła naruszenie:
- 2. art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do złożenia skargi, podczas gdy skarżąca wykazała okoliczności uprawdopodabniające, że bez swojego zawinienia nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym oraz wykazała, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi został złożony w terminie 7 dni od dnia ustana przyczyny uchybienia terminu.
W odpowiedzi na zażalenie Ośrodek Rozwoju Edukacji wniósł o oddalenie zażalenia jako bezzasadnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżone w niniejszym postępowaniu wpadkowym postanowienie Sądu pierwszej instancji zostało wydane na podstawie art. 195 § 2 p.p.s.a., który w zdaniu pierwszym stanowi, że: "Jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo". Tryb autokontroli przewidziany w zacytowanym przepisie stanowi realizację postulatu ekonomii i szybkości postępowania.
Mając na uwadze ten cel, przyjąć należy, że istotą autokontroli jest "zamknięcie" kwestii wpadkowej, która była przedmiotem poprzedniego postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stosownie do treści art. 195 § 2 zdanie pierwsze p.p.s.a. "załatwienie" kwestii wpadkowej winno polegać na uchyleniu zaskarżonego postanowienia i w miarę potrzeby rozpoznaniu sprawy na nowo. Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo" nie oznacza, że wojewódzki sąd administracyjny ma w tym zakresie jakąkolwiek dowolność – sąd ten ma obowiązek rozpoznania w postanowieniu autokontrolnym sprawy na nowo, jeśli wymaga tego "załatwienie" kwestii wpadkowej, której dotyczyło uchylane postanowienie tego sądu (np. uchylenie postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy i rozpoznanie ponownie wniosku o przyznanie prawa pomocy, bądź uchylenie postanowienia o odmowie przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności procesowej i ponowne rozpoznanie tego wniosku).
Jeżeli w tego rodzaju przypadkach ustalone dotychczas okoliczności faktyczne nie pozwalają na rozstrzygnięcie kwestii wpadkowej, której dotyczyło uchylane dotychczasowe postanowienie – to wojewódzki sąd administracyjny nie może wydać postanowienia autokontrolnego, bo nie ma możliwości zrealizowania celu, dla jakiego ten tryb został ustanowiony. Wydanie w takich przypadkach rozstrzygnięcia jedynie kasacyjnego byłoby nieuprawnionym wykonywaniem kompetencji przyznanych Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Wydanie w trybie autokontroli samego rozstrzygnięcia kasacyjnego (uchylenie poprzedniego postanowienia bez rozpoznania sprawy na nowo) jest uprawnione jedynie w takich przypadkach, w których samo uchylenie postanowienia zamyka kwestię wpadkową, której ono dotyczyło. Odnosi się to w szczególności do takich przypadków, jak: uchylenie postanowienia o przekazaniu sprawy innemu sądowi administracyjnemu, uchylenie postanowienia o odmowie sporządzenia uzasadnienia wyroku, uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, uchylenie postanowienia o ukaraniu grzywną.
W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji wadliwie zastosował tryb autokontroli z art. 195 § 2 p.p.s.a. Nie załatwił bowiem sprawy wpadkowej, która była przedmiotem postanowienia z dnia 24 stycznia 2013 r. Sąd pierwszej instancji jedynie uchylił to postanowienie, bez jednoczesnego rozpoznania wniosku skarżącej spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Sąd uznał bowiem, że oczywista zasadność zażalenia Ośrodka Rozwoju Edukacji wiąże się z brakiem wezwania skarżącej spółki do wskazania kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi.
W konsekwencji taka ocena Sądu pierwszej instancji uniemożliwiała mu jednoczesne "zamknięcie" kwestii wpadkowej będącej przedmiotem poprzedniego postanowienia tego Sądu z dnia 24 stycznia 2013 r., to jest rozpoznanie wniosku skarżącej spółki o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W takiej sytuacji Sąd pierwszej instancji – nie mogąc zrealizować celu, dla jakiego ustanowiono tryb autokontroli – nie był uprawniony do zastosowania w sprawie art. 195 § 2 p.p.s.a., lecz powinien był przekazać zażalenie Ośrodka Rozwoju Edukacji na postanowienie z dnia 24 stycznia 2013 r. do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady nie jest zatem uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Zwrot kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym, jako kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw (art. 200 p.p.s.a.), może zostać zasądzony w przedmiotowej sprawie dopiero w razie wydania jednego z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a.
PG