Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 28 grudnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 2089/05 odmówił J.Z. przyznania prawa pomocy.
W uzasadnieniu Sąd podał, że skarżący we wniosku złożonym na urzędowym formularzu zwrócił się o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. We wniosku tym skarżący podał, że wraz z rodziną utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez żonę w wysokości 1400 zł miesięcznie, natomiast z posiadanego areału ziemi (3,5 ha) ze względu na duże koszty produkcji rolnej nie uzyskuje dochodów. Wskazał również, że w skład jego majątku wchodzi budynek mieszkalny o powierzchni 120 m2. Większość zarobków uzyskiwanych przez żonę wydawana jest na bieżące opłaty, a na miesięczne utrzymanie rodziny pozostaje 400 zł. Sytuację skarżącego pogarsza to, że na jego utrzymaniu pozostaje niepełnosprawna matka i dwoje uczących się dzieci.
Referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a odnosząc się do wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych uznał go za bezprzedmiotowy i wyjaśnił, że zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., skarżący w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych.
Skarżący złożył sprzeciw, w którym wniósł o ustanowienie adwokata i podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Po rozpoznaniu wniosku strony oraz złożonej przez nią informacji dotyczącej sytuacji finansowej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd stwierdził, że przesłanki będące warunkiem niezbędnym do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie mają zastosowania w przedmiotowej sprawie. Sytuacja skarżącego nie jest bowiem na tyle trudna, aby przyznać stronie profesjonalnego pełnomocnika.
J. Z. zażaleniem z dnia 9 stycznia 2006 r. zaskarżył powyższe postanowienie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz dopuszczenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu zażalenia na okoliczności tam powołane.
Na poparcie swojego stanowiska skarżący powołał się m.in. na art. 14 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz art. 6 ust. 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, wskazując na istniejące w prawie międzynarodowym prawo dostępu do wymiaru sprawiedliwości i zasadę równości wszystkich ludzi przed sądami i trybunałami. Skarżący stwierdził, że regulacje te zapewniają uprawnienie do bezpłatnego korzystania przez stronę, która nie ma wystarczających środków na pokrycie kosztów obrony, z pomocy obrońcy wyznaczonego z urzędu, gdy wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości.
Ponadto skarżący podniósł, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uzasadnił w sposób właściwy swojego rozstrzygnięcia. Podał, że jego sytuacja jest bardzo trudna, a posiadanie budynku mieszkalnego nie może być przeszkodą do uzyskania pomocy prawnej. Rodzina od przeszło 4 lat utrzymuje się z zarobków jego żony i jest to jedyne źródło ich utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z przepisu tego wynika, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Prawo pomocy ma zastosowanie w przypadku, gdy osoba znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej, która ze względu na okoliczności życiowe nie ma środków wystarczających do poniesienia określonych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym w formie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika oznacza pokrycie tego wydatku z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których pokrycie przez stronę tych wydatków jest rzeczywiście niemożliwe.
Przyjęty przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stan faktyczny Naczelny Sąd Administracyjny uznał za prawidłowy. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, że pięcioosobowa rodzina skarżącego jest w trudnej sytuacji materialnej – utrzymuje się jedynie z dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego. Skarżący podał, że ma dwoje uczących się dzieci na swoim utrzymaniu, a ponadto opiekuje się matką – osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, która wraz z nim zamieszkuje. W tym stanie rzeczy okoliczność, że skarżący posiada dom mieszkalny i grunt rolny o powierzchni 3,5 ha nie daje podstaw do stwierdzenia, że jest w stanie ponieść wydatki na adwokata.
Odnosząc się do wskazanych przez stronę regulacji międzynarodowych - Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) i Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) - należy stwierdzić, że umożliwienie stronie nie mającej środków finansowych korzystania z bezpłatnej pomocy prawnej, zarówno w świetle art. 14 ust. 3 Paktu, jak i art. 6 ust. 3 Konwencji, jest wymaganym standardem, który ma zapewnić realizację prawa do sądu. W piśmiennictwie wskazuje się, że zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odmowa przyznania prawa pomocy może prowadzić do naruszenia art. 6 Konwencji przez pozbawienie prawa do sądu i naruszenie zasady równości. Przestrzeganie wskazanego standardu w postępowaniu sądowoadministracyjnym ma zapewnić instytucja prawa pomocy, którego przyznanie uzależnione jest jednak w zasadzie wyłącznie od sytuacji materialnej strony (J. Chlebny "Sądowa kontrola administracji w świetle rekomendacji Rady Europy", Państwo i Prawo z 2005 r., nr 12, str. 26).
Z przedstawionych okoliczności można więc, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskować o rzeczywistym braku możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania związanych z jego udziałem w sprawie.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarżący dostatecznie wykazał zasadność swojego wniosku o przyznanie mu prawa pomocy i dlatego uwzględniając zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie uchylił to postanowienie i przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata.
O wyznaczenie adwokata do właściwej okręgowej rady adwokackiej zwróci się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (art. 253 p.p.s.a.).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
mr