Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 lutego 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 23/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił wniosek P. Spółki z o.o. z siedzibą w [...] o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi na postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania środków z tytułu pomocy finansowej w ramach działania "Grupy producentów rolnych". Jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.").
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 31 stycznia 2013 r. P. Spółka z o.o. złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego jej skargi (to jest nadesłania odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego), do którego to uzupełnienia skarżąca została wezwana zarządzeniem z dnia 3 stycznia 2013 r., doręczonym spółce w dniu 14 stycznia 2013 r. W uzasadnieniu wniosku spółka wskazała, że w związku z dużą ilością pracy korzysta z pomocy stażystów, którym zlecane są proste czynności biurowe. Doręczona w dniu 14 stycznia 2013 r. korespondencja z Sądu, zawierająca wspomniane wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, została odebrana przez pracownika spółki – B. L., jednak otwarcie i posegregowanie korespondencji zlecono stażystce, która następnie nie przekazała żadnej informacji o jakimkolwiek piśmie z Sądu. B. L. znalazła wezwanie dopiero w dniu 25 stycznia 2013 r., w aktach dotyczących innej sprawy, gdzie pismo to zostało wpięte przez stażystkę w wyniku oczywistej pomyłki. Zatem to w tym dniu – zdaniem strony – B. L. i zarząd spółki dowiedzieli się o omyłce stażystki i negatywnych konsekwencjach tego błędu dla spółki.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi był spóźniony, bowiem został złożony po upływie 7-dniowego terminu, o jakim mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. Sąd uznał, że za datę ustania przyczyny uchybienia terminu nie można przyjąć 25 stycznia 2013 r., bowiem przyczyną tą był wskazany błąd stażystki popełniony w dniu 14 stycznia 2013 r., a nie okoliczność, że skarżąca nie miała wiedzy na jego temat, a w konsekwencji wiedzy co do wezwania z Sądu i uchybienia terminu. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie można również uznać, że wskazana przyczyna uchybienia trwała przez cały czas biegu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi i ustała dopiero w dniu 25 stycznia 2013 r. Przyczyna uchybienia terminu w przedmiotowej sprawie nie miała charakteru ciągłego, trwającego określony czas tak jak np. stan klęski żywiołowej czy też stan choroby, w czasie którego nie można wyręczyć się inną osobą.
Sąd stwierdził ponadto, że wniosek skarżącej - powołujący się na okoliczność braku wiedzy na temat wezwania i uchybienia terminu - nie mógłby odnieść oczekiwanego skutku, gdyż w przypadku udowodnienia wskazanych okoliczności braku wiedzy doprowadziłoby to do stwierdzenia, że termin do uzupełnienia braku w ogóle nie rozpoczął biegu i w tej sytuacji składanie wniosku o przywrócenie terminu byłoby niecelowe.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyło P. Spółka z o.o. Strona wniosła o zmianę tego orzeczenia poprzez uwzględnienie wniosku i przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi.
W uzasadnieniu zażalenia wskazano w szczególności, że Sąd pierwszej instancji błędnie uznał, iż termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu rozpoczął swój bieg w dniu doręczenia wezwania do uzupełnienia braku formalnego skargi, to jest 14 stycznia 2013 r. Przyjmując za prawidłowe stanowisko WSA, przywrócenie terminu byłoby w zasadzie niemożliwe, gdyż zawsze termin do jego wniesienia upływałby jednocześnie z wyznaczonym przez Sąd terminem do usunięcia braków formalnych. Takie rozumowanie stałoby w sprzeczności z celem, w jakim został on ustanowiony. Termin do przywrócenia terminu do usunięcia braków formalnych rozpoczyna się po jego uchybieniu a nie w trakcie jego trwania.
Zdaniem skarżącej, w dniu 14 stycznia 2013 r. rozpoczął bieg jedynie termin do usunięcia braków formalnych skargi, który upłynął w dniu 21 stycznia 2013 r. Jednakże przyczyna uchybienia terminu trwała do dnia 25 stycznia 2013 r., kiedy to skarżąca dowiedziała się o omyłce stażystki i jej negatywnych konsekwencjach.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Wobec sposobu sformułowania zażalenia podkreślenia wymaga, że przedmiotem kontroli instancyjnej w niniejszym postępowaniu wpadkowym jest postanowienie Sądu pierwszej instancji odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Zaistnienie przesłanek odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu sprawia, że wniosek taki nie jest rozpoznawany merytorycznie, a zatem w takiej sytuacji sąd nie rozważa wskazanych w nim przyczyn uchybienia terminu. Wobec tego niezasadne jest podnoszenie w zażaleniu okoliczności mających świadczyć o braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Celem kontroli instancyjnej zainicjowanej przedmiotowym zażaleniem jest natomiast ocena, czy Sąd pierwszej instancji zgodnie z prawem odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, uznając, że wniosek ten jest spóźniony.
Zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Stosownie do art. 88 zdanie pierwsze p.p.s.a. spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
W niniejszej sprawie przyczyna uchybienia terminu ustała wówczas, gdy skarżąca dowiedziała się, że uchybiła terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi. Sąd pierwszej instancji przyjął, że przyczynę uchybienia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi stanowił błąd stażystki popełniony w dniu 14 stycznia 2013 r., jednakże przyczyna ta nie miała charakteru ciągłego i wobec tego za datę jej ustania nie można przyjąć 25 stycznia 2013 r. W konsekwencji uznać należy, że w ocenie Sądu pierwszej instancji przyczyna uchybienia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi powstała i jednocześnie – jako niemająca charakteru trwałego – ustała w dniu 14 stycznia 2013 r.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazany wyżej pogląd Sądu pierwszej instancji jest nieprawidłowy.
Istota instytucji przywrócenia terminu polega na tym, że stronie, która bez własnej winy uchybiła terminowi do dokonania czynności procesowej umożliwia się późniejsze dokonanie tej czynności. Podkreślić przy tym należy, że wniosek o przywrócenie terminu badany jest dwuetapowo. Najpierw ocenia się, czy został złożony w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, przy czym, przyczyna ta musi wystąpić przed upływem tego terminu, natomiast ustać musi po jego upływie. Dopiero w kolejnym etapie bada się, czy wskazywana przez stronę przyczyna uchybienia terminowi była niezawiniona.
Z oświadczeń zawartych w złożonym w niniejszej sprawie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi wynika, że przyczyną, która uniemożliwiła dokonanie w terminie wskazanej czynności procesowej był brak wiedzy skarżącej o tym, iż na jej adres doręczono wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, przy czym miało to zostać spowodowane omyłką stażystki, która niewłaściwie posegregowała korespondencję w dniu 14 stycznia 2013 r. Spowodowana błędem stażystki przyczyna uchybienia terminowi (to jest brak wiedzy o żądaniu Sądu) wystąpiła zatem przed upływem terminu, w jakim spółka winna uzupełnić brak formalny skargi. Na podstawie akt sprawy nie można natomiast przyjąć na tym etapie rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu (to jest przed oceną, czy uchybienie terminu było niezawinione), że wspomniana przyczyna niedochowania terminu ustała w dniu 14 stycznia 2013 r. Gdyby uznać za trafne stanowisko Sądu pierwszej instancji w tej kwestii, to w sprawie w ogóle nie można by mówić o przyczynie uchybienia terminu, bowiem okoliczność, która miałaby stanowić tę przyczynę ustałaby przed upływem niedochowanego terminu.
Na podstawie akt sprawy, w tym oświadczeń zawartych w pismach procesowych skarżącej, można natomiast przyjąć, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 25 stycznia 2013 r., kiedy to pracownik spółki (B. L.) odnalazła w aktach innej sprawy wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi złożonej w niniejszej sprawie. W tej sytuacji wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi złożony przez spółkę w dniu 31 stycznia 2013 r. nie był spóźniony. Wobec tego Sąd pierwszej instancji – odrzucając wspomniany wniosek o przywrócenie terminu – naruszył art. 88 zdanie pierwsze p.p.s.a., który to przepis (a nie wskazany przez Sąd pierwszej instancji art. 87 § 1 p.p.s.a.) stanowił w rzeczywistości podstawę prawną zaskarżonego postanowienia.
Odrębną natomiast kwestię stanowi to, czy wskazywana przez skarżącą spółkę przyczyna uchybienia terminu była niezawiniona w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a. Ocena w tym zakresie będzie należała do Sądu pierwszej instancji podczas ponownego rozpoznawania wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Dokonanie takiej oceny obecnie przez Naczelny Sąd Administracyjny - co postuluje autor zażalenia - byłoby naruszeniem zasady dwuinstancyjności postępowania.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.
PG