Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 maja 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 2040/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił R. G. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 120 zł w terminie 7 dni od daty doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi.
W odpowiedzi na powyższe skarżący wniósł zażalenie, w którym zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podał, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, nie posiada żadnych źródeł dochodu, a ponadto cierpi na nadciśnienie tętnicze przez co nie jest w stanie ponieść kosztów sprawy sądowej. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości ok. 650 zł oraz z bezrobotnym synem. Jako stan majątkowy wnioskodawca wymienił dom o powierzchni 220 m2 oraz mieszkanie o powierzchni 120 m2, natomiast jako miesięczny dochód brutto całej rodziny podał kwotę 2 270 zł.
Odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym Sąd stwierdził, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienie od kosztów sądowych. Korzystanie przez stronę z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania.
W zażaleniu na to postanowienie R. G. wniósł na podstawie art. 267 k.p.a. o uchylenie w całości postanowienia z dnia 8 czerwca 2009 r. Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że Sąd źle zinterpretował informację podaną przez niego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, bowiem posiada tylko dom o powierzchni 220 m2, w którym wydzielone jest mieszkanie o powierzchni 120 m2 a pozostała powierzchnia to pomieszczenia gospodarcze. Skarżący wskazał ponadto, że jego sytuacja finansowa jest zła i stale się pogarsza, również na zły stan zdrowia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 zgodnie z którą, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W świetle art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że Sąd dokonał szczegółowej analizy sytuacji rodzinnej skarżącego, zbadał jego sytuację materialną, wskazał na uzyskiwane przez jego żonę dochody (z wynajmu lokalu użytkowego, umowy dzierżawy lokalu a także pobierany zasiłek przedemerytalny). Naczelny Sąd Administracyjny podzielił dokonaną przez Sąd I instancji ocenę, że zmniejszenie tych środków poprzez uiszczenie wpisu sądowego od skargi nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny.
Oceniając zasadność zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny wziął pod uwagę z jednej strony możliwości finansowe strony, a z drugiej wysokość obciążenia finansowego w postaci wpisu sądowego w kwocie 120 zł. Wysokość wpisu należnego w rozpatrywanej sprawie nie może być obojętna dla oceny kondycji finansowej skarżącego i związanej z tym możliwości ponoszenia kosztów sądowych. W świetle powyższego należy przyjąć, że Sąd I instancji uważnie przeanalizował wysokość i rodzaj miesięcznych wydatków wskazanych przez wnioskodawcę i zestawiając wysokość dochodów i wydatków oraz rodzaj tych wydatków, a także kwotę wpisu prawidłowo uznał, że uiszczenie wpisu nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił również uwagę, że nałożone koszty sądowe nie zamykają stronie drogi do sądu.
W świetle przedstawionych okoliczności można, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskować o rzeczywistej możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie.
W związku z tym, że Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zwolnienia strony od kosztów sądowych, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a.