Uzasadnienie
Wydanym na rozprawie postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 708/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił K. G. dopuszczenia do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...], w przedmiocie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że z treści wniosku o dopuszczenie do udziału w sprawie wynikało, iż K. G. jest zainteresowana przesądzeniem skutków umów z dnia 6 kwietnia i 31 lipca 2007 r. (zawartych między niepełnoletnią wówczas K. G. a jej ojcem T. G., zaś dotyczących części gruntów objętych wnioskiem o płatności rolnośrodowiskowe), jednakże w tym zakresie można mówić jedynie o istnieniu interesu faktycznego a nie prawnego (w niniejszej sprawie). Zdaniem Sądu, przeprowadzona przez organ ocena wspomnianych umów (kwestionująca ich ważność) posłużyła do wyprowadzenia konsekwencji prawnych w tej sprawie wobec T. G., a nie K. G. Ponadto, w sprawie przyznania T. G. płatności K. G. nie miała także możliwości żądania od organu podjęcia określonych czynności w sposób prawem przewidziany.
Oznaczało to, w ocenie Sądu pierwszej instancji, że zaskarżona decyzja – orzekająca o prawach (obowiązkach) producenta rolnego T. G. – nie odnosiła się i nie mogła wkraczać w sferę uprawnień oraz obowiązków K. G., a zatem osoba ta nie miała interesu prawnego w wyniku postępowania administracyjnego, o jakim mowa w art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270; zwanej dalej "p.p.s.a.").
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła K. G. Domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia i dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu jako uczestnika, a także zasądzenia zwrotu kosztów sądowych.
W uzasadnieniu stwierdziła, że jako osoba obecnie pełnoletnia ma prawo brać udział w każdym postępowaniu administracyjnym i sądowym, którego przedmiotem jest również rozstrzyganie o ważności zawartych przez nią (oraz w jej imieniu) umów cywilnoprawnych, co wynika z szeregu przepisów prawa cywilnego, a w tym z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w oparciu o który organy rozstrzygnęły o unieważnieniu umowy wiążącej K. G. Stwierdziła, że organy administracji nie były uprawnione do stwierdzenia nieważności umowy, bowiem jest to kompetencją wyłącznie sądu powszechnego. Wskazała, że powinna być dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowym, w którym jest możliwe podważenie takiego rozstrzygnięcia organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 33 § 2 p.p.s.a. swój udział w postępowaniu sądowym może zgłosić osoba prawna lub fizyczna, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego. Z przepisu tego wynika, że uczestnikiem postępowania sądowoadministracyjnego może stać się podmiot, któremu przysługiwała legitymacja materialnoprawna w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonego aktu, ale który w tym postępowaniu nie brał udziału, albowiem tylko wtedy wynik postępowania sądowoadministracyjnego może dotyczyć jego interesu prawnego (por. M. Romańska [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2008, s. 204). Interes prawny to taki, który jest chroniony przez prawo i ochrona ta polega na możliwości żądania od organu administracji podjęcia określonych czynności mających na celu zrealizowanie interesu lub usunięcia zaistniałego zagrożenia.
Aby interes prawny mógł być zaspokojony, musi być on interesem osobistym, własnym, indywidualnym, znajdującym swoją podstawę w konkretnym przepisie prawa materialnego oraz potwierdzenie w okolicznościach faktycznych (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 224 i n.).
Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, kiedy to dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak wskazać przepisu prawa, który stanowiłby podstawę jego roszczenia i w konsekwencji uprawniał go do żądania stosownych czynności organu administracji (por. B. Dauter, Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2008, str. 60).
Inaczej mówiąc, interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym ma ten podmiot, na którego sferę prawną wpłynie w sposób bezpośredni wynik tego postępowania, nie zaś podmiot, dla którego wynik ten z innych powodów ma znaczenie.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że K. G. nie mogła zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika, bowiem kontrolowane postępowanie administracyjne nie dotyczyło jej sfery prawnej i interesu prawnego.
Kontrolowane postępowanie administracyjne dotyczyło przyznania T. G. płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na rok 2007. Podstawę prawną do przyznania tych płatności stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.) oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 174, poz. 1809 ze zm.).
Z § 11 ust. 2 powyższego rozporządzenia wynika, że płatność rolnośrodowiskowa udzielana jest na wniosek producenta rolnego. W ten sposób określona została strona postępowania o przyznanie płatności: jest nią tylko wnioskodawca, będący producentem rolnym (a w określonych przypadkach zamiast niego – jego spadkobierca lub inny producent rolny, na którego przeniesiono posiadanie gospodarstwa rolnego i który złożył stosowny wniosek - vide § 13a, 13b i 14 rozporządzenia). Przedmiotem postępowania administracyjnego jest w takich sprawach określenie prawa wnioskodawcy do otrzymania płatności rolnośrodowiskowej (oraz jego obowiązków z tym związanych), a jedynie kwestią dowodową jest ustalenie, czy wnioskodawca był producentem rolnym. Celem postępowania administracyjnego jest więc ustalenie prawa do płatności, a środkiem prowadzącym do tego celu jest ustalenie, czy wnioskodawca posiadał przymiot producenta rolnego.
Wynikiem postępowania administracyjnego w zakresie przyznania płatności rolnośrodowiskowych jest przyznanie bądź odmowa przyznania płatności wnioskodawcy, zaś wszelkie ustalenia prowadzące do tego rozstrzygnięcia są tylko ustaleniami dowodowymi.
Jak wskazano wyżej, interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu ma tylko ten podmiot, którego sfery prawnej dotyczy wynik postępowania, nie natomiast ten, którego działania są oceniane przez organ orzekający w ramach oceny zgromadzonego materiału dowodowego.
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że wynik kontrolowanego postępowania administracyjnego (to jest przyznanie T. G. płatności rolnośrodowiskowej na rok 2007 w pomniejszonej wysokości) w żaden sposób nie dotyczy interesu prawnego K. G. Rozstrzygnięcie organu administracji w tym zakresie nie nałożyło na K. G. żadnego obowiązku, ani nie przyznało jej żadnego uprawnienia. Natomiast zawarte w uzasadnieniu decyzji oceny w przedmiocie ważności umów z dnia 6 kwietnia i 31 lipca 2007 r., których stroną jest K. G., nie stanowią wyniku postępowania, o jakim mowa w art. 33 § 2 p.p.s.a. Oceny te zostały sformułowane przez organ administracji w ramach oceny materiału dowodowego w sprawie, w której K. G. nie ubiegała się o płatności i w której nie uzyskała żadnego uprawnienia, ani nie nałożono na nią obowiązku.
Na marginesie jedynie wskazać należy, że kwestia znaczenia treści spornych umów dla ustalenia, czy T. G. posiadał status producenta rolnego oraz kwestia uprawnienia organu do dokonywania oceny ich ważności będzie przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej zainicjowanej skargą T. G. Konkludując, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zgodnie z prawem odmówił dopuszczenia K. G. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania sądowego zainicjowanego skargą T. G. Wnioskodawczyni nie miała bowiem interesu prawnego w kontrolowanym przez Sąd pierwszej instancji postępowaniu administracyjnym.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.