Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. sygn. akt III SA/Wa 856/06 odrzucił skargę kasacyjną T. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. oddalającego skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Sąd uznał, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna, gdyż została sporządzona przez T. Ś., a w postępowaniu kasacyjnym obowiązuje przymus adwokacko - radcowski (art. 178 w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a.).
Odnosząc się do załączonego do skargi kasacyjnej wniosku strony o przyznanie prawa pomocy Sąd wskazał, że wniosek ten zostanie rozpoznany w drodze wydania odrębnego postanowienia. Następnie, postanowieniem z dnia 21 maja 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał T. Ś. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego.
Pismami z dnia 6 września 2006 r. pełnomocnik procesowy skarżącego - radca prawny wyznaczony przez Okręgową Izbę Radców Prawnych wniósł zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Postanowieniem z dnia 25 września 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przywrócił T. Ś. termin do złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, co otworzyło drogę do rozpoznania zażalenia na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej.
Pełnomocnik skarżącego wnosząc o uchylenie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania, w uzasadnieniu zażalenia wyraził przekonanie, że w sytuacji gdy wniesienie skargi kasacyjnej uzależnione jest od wcześniejszego ustanowienia pełnomocnika, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno nastąpić w pierwszej kolejności, gdyż w ten sposób ustanowiony z urzędu pełnomocnik mógłby cofnąć wniesioną przez skarżącego skargę kasacyjną i w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej wnieść skargę spełniającą wymogi określone w art. 175 § 1 p.p.s.a. W ocenie autora zażalenia, przeciwne działania Sądu pozbawiły skarżącego prawa do obrony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W rozpoznawanej sprawie jest niesporne, że T. Ś. mimo prawidłowego pouczenia, iż skarga kasacyjna winna być sporządzona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, sporządził i wniósł skargę kasacyjną osobiście. Niesporne jest także, że równocześnie, w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżący złożył odpowiadający wymogom formalnym wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący w szczególności ustanowienie pełnomocnika procesowego i ten wniosek okazał się być uzasadniony, skoro Sąd I instancji pełnomocnika ustanowił, tyle tylko, że uczynił to po uprzednim odrzuceniu skargi kasacyjnej.
Stosownie do art. 178 w zw. z art. 175 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny zobligowany jest do odrzucenia skargi kasacyjnej sporządzonej przez samą stronę, z zastrzeżeniem art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Należy także podnieść, że wniosek o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego złożony w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej nie wpływa na bieg tego terminu (por. postanowienie NSA II OZ 393/05).
Tym niemniej, wymaga rozważenia kwestia kolejności działań procesowych Sądu, gdyż nie jest to obojętne z punktu widzenia sytuacji procesowej strony i realizacji jej prawa do sądu.
Mając na względzie tę ostatnią okoliczność, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie stoi na stanowisku, że Wojewódzki Sąd Administracyjny winien był w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, bowiem w sytuacji gdy skarżący nie miał dostatecznych środków na pokrycie kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej (a to także jest niesporne i potwierdzone postanowieniem Sądu o przyznaniu prawa pomocy), odwrócenie kolejności czynności procesowych Sądu warunkowało podjęcie prawidłowych czynności procesowych strony przez wniesienie skargi kasacyjnej sporządzonej przez radcę prawnego, w razie potrzeby wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu.
W przedstawionym stanie faktycznym trudno więc uznać za prawidłowe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który mimo nie rozpoznania wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, odrzucił skargę kasacyjną. Takie rozstrzygnięcie jest bowiem przedwczesne i zamyka stronie drogę sądowego dochodzenia jej ewentualnie naruszonych praw. Pozbawia ją tym samym zagwarantowanego przez Konstytucję RP (art. 45 ust.
1) prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jej sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Stało się tak, ponieważ sprawujący w zakresie swej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie zbadał uprzednio czy skarżący spełniał, czy też nie, warunki do przyznania prawa pomocy.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zażalenie za uzasadnione i na mocy art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie zasądził na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, podzielając stanowisko wyrażone w uchwale tego Sądu sygn. I OPS 4/07 z dnia 4 lutego 2008 r., iż przepis art. 203 p.p.s.a. nie znajduje zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu I instancji kończące postępowanie.