Uzasadnienie
Postanowieniem z 18 listopada 2020 r. (sygn. akt III SA/Lu 529/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), odmówił M. B. (dalej zwanemu "Skarżącym") przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie (dalej zwanego "SKO") z [...] lutego 2020 r. (nr [...]) w przedmiocie skierowania na badania lekarskie.
WSA stwierdził, że w piśmie z 18 czerwca 2020 r. Skarżący zawarł skargę na decyzję SKO z [...] lutego 2020 r. i wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Jako przyczyną uchybienia terminu Skarżący wskazał "nagłą i długotrwałą depresję z powodu rozprawy rozwodowej" oraz trudną sytuację materialną. Dodał, że od lipca 2019 r. przebywa w Środowiskowym Domu Samopomocy w [...].
WSA wskazał, że wniosek Skarżącego został poparty i podtrzymany przez jego pełnomocnika (ustanowionego w ramach prawa pomocy). Pełnomocnik ten – w odpowiedzi na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych wniosku przez wskazanie daty ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia skargi oraz uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu tego terminu – wskazał w piśmie z 21 października 2020 r., że przyczyna uchybienia terminu ustała 17 czerwca 2020 r. oraz wyjaśnił, że do dnia wniesienia skargi Skarżący z powodu choroby i nasilonych objawów depresji nie był w stanie dokonać czynności.
Zdaniem WSA, Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu po upływie 7-dniowego terminu określonego w art. 87 § 1 ppsa, a ponadto nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu stosownie do art. 87 § 2 ppsa.
WSA stwierdził, że Skarżący odebrał decyzję SKO w dniu 21 lutego 2020 r., a zatem termin na wniesienie skargi upływał 22 marca 2020 r., ale z uwagi na to, że był to dzień wolny od pracy, to ostatni dzień terminu upływał w poniedziałek 23 marca 2020 r. Zdaniem WSA, skoro Skarżący wskazał, że przyczyna uchybienia terminu ustała 17 czerwca 2020 r., to wniosek o jego przywrócenie można było złożyć do 24 czerwca 2020 r. Tymczasem wniosek ten został złożony 16 lipca 2020 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), czyli po terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 ppsa.
Odnosząc się do meritum wniosku o przywrócenie terminu, WSA stwierdził, że sam fakt choroby, nawet poświadczony zaświadczeniem lekarskim, nie jest wystarczający dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Dodał, że w przypadku, gdy wnioskodawca wskazuje chorobę jako przyczynę uchybienia terminu, koniecznym jest również wykazanie, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy innych osób w jej dokonaniu. W ocenie WSA, Skarżący nie wykazał, że zły stan zdrowia w sposób obiektywny uniemożliwiał mu wniesienie skargi z zachowaniem ustawowego terminu i że choroba stanowiła niemożliwą do obejścia przeszkodę w zachowaniu terminu do wniesienia skargi.
Skarżący (zastępowany przez adwokata ustanowionego w ramach prawa pomocy) złożył zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik Skarżącego wniósł ponadto o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm prawem przepisanych, oświadczając że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani w części.
Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 1 i § 1 ppsa, polegające na odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi, w sytuacji gdy przedłożone zaświadczenie lekarskie i dokumenty znajdujące się w aktach sprawy uprawdopodobniły okoliczność, że Skarżący cierpi na chorobę, która uniemożliwiała mu wniesienie skargi w zakreślonym terminie z powodu depresji, trudnej sytuacji rodzinnej związanej ze sprawą rozwodową, trudnej sytuacji materialnej, jak również braku możliwości uzyskania pomocy osób trzecich oraz przebywania w Środowiskowym Domu Samopomocy w [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 85 ppsa czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i art. 87 ppsa warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych.
W świetle art. 87 § 1 i art. 88 ppsa merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne w razie stwierdzenia, że wniosek ten nie został złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu na dokonanie danej czynności procesowej. Ustalenie, że wspomniany 7-dniowy termin nie został zachowany, musi skutkować odrzuceniem wniosku, co jednoznacznie wynika z art. 88 ppsa, który stanowi: "Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie."
W piśmiennictwie wskazuje się, że "fakt spóźnienia musi wyraźnie wynikać z treści wniosku. Sąd nie ma prawa domniemywać, że strona uchybiła terminowi w tej, a nie w innej dacie" (B. Dauter, komentarz do art. 88 ppsa, [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Kraków 2019). Z kolei w orzecznictwie został wyrażony trafny pogląd, że sąd administracyjny, odrzucając wniosek o przywrócenie terminu do dokonania czynności, nie musi określić dokładnej daty dziennej ustania przyczyny jego uchybienia, natomiast ważne jest, aby ustalił, że przyczyna uchybienia terminu ustała wcześniej, niż na siedem dni przed złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 października 2010 r., sygn. akt I OZ 769/10 – treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W zaskarżonym postanowieniu WSA stwierdził, że pismo zawierające skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu nosi datę 18 czerwca 2020 r., natomiast zostało nadane w placówce pocztowej dopiero w lipcu 2020 r. Zestawienie tych okoliczności prowadzi do wniosku, że przyczyna uniemożliwiająca złożenie skargi ustała najpóźniej w dniu 18 czerwca 2020 r., kiedy to Skarżący był w stanie sporządzić skargę i wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Potwierdza to oświadczenie pełnomocnika Skarżącego zawarte w piśmie z 21 października 2020 r., wedle którego przyczyna uchybienia terminu ustała 17 czerwca 2020 r.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, należy stwierdzić, że złożenie (nadanie) wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w lipcu 2020 r. nastąpiło z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 ppsa, co trafnie stwierdził WSA z uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Z akt sprawy nie wynika, aby Skarżący domagał się przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W tych okolicznościach WSA miał zatem obowiązek odrzucić wniosek o przywrócenie terminu, wobec jednoznacznej treści art. 88 ppsa.
W sytuacji wystąpienia przesłanki do odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu sąd administracyjny nie ma natomiast kompetencji do oceny przesłanek uprawdopodabniających brak winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, komentarz do art. 88 ppsa [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2017 oraz powołane tam postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2011 r., sygn. akt I OZ 789/11). WSA wadliwie zatem rozpoznał merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, dokonując oceny tego, czy Skarżący uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi.
Ze wskazanych powodów zaskarżone postanowienie należało uznać za wadliwe i podlegające uchyleniu. Kierując się poglądem przedstawionym w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r. (sygn. akt II GPS 5/09), zgodnie z którym zakaz reformationis in peius wynikający z art. 134 § 2 w zw. z art. 193 i 197 § 2 ppsa nie dotyczy postanowień o charakterze procesowym, a takim jest wydane postanowienie w trybie art. 188 w zw. z art. 88 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 88 ppsa w zw. z art. 193 i art. 197 § 2 ppsa, uchylił zaskarżone postanowienie i rozpoznał wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu, uznając że podlega on odrzuceniu jako spóźniony.
PG