Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 10 września 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. ustanowił dla skarżącego adwokata z urzędu, odmawiając przyznania mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności do gruntów rolnych. Skarżący nie skorzystał z prawa wniesienia sprzeciwu, natomiast po wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł wystąpił ponownie z żądaniem zwolnienia go od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 25 listopada 2009 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. odmówił mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając że jego sytuacja majątkowa i rodzinna nie uległa zasadniczej zmianie od chwili oddalenia jego wniosku o zwolnienie od kosztów w dniu 10 września 2009 r. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącego sprzeciwu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P..
Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt III SA/Po 665/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił M. T. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd na podstawie złożonego wniosku stwierdził, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest właścicielem 18,35 ha gruntów rolnych i budynku mieszkalnego o pow. 80 m2, a jego miesięczny dochód wynosi 2549 zł brutto. We wniosku skarżący powołał się również na ciężki stan zdrowia, szkody wywołane suszą i szkody łowieckie (wywoływane przez zwierzynę leśną) oraz konieczność uiszczania zaciągniętych zobowiązań kredytowych (23300 zł).
W ocenie Sądu fakt posiadania stałego źródła dochodu w zadeklarowanej wysokości (przewyższającego wyliczone koszty utrzymania) oraz majątku nieruchomego uzasadnia tezę, że skarżący jest w stanie wygospodarować odpowiednie środki pieniężne na sfinansowanie swojego udziału w przedmiotowej sprawie poprzez uiszczenie wpisu od skargi. Opisywane przez niego szkody nie zmniejszają przy tym jego stałego źródła utrzymania.
W zażaleniu M. T. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i zwolnienie go od kosztów sądowych oraz o ewentualną zamianę przyznanej pomocy prawnej na zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w innej sprawie dotyczącej dopłat rolnośrodowiskowych za rok 2007 (sygn. akt III SA/Po 596/08) Sąd zwolnił go od kosztów sądowych i przyznał mu adwokata z urzędu. Skarżący ponownie podniósł, że jego sytuacja materialna jest bardzo trudna.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Na wstępie należy przypomnieć, że prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.), przy czym przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym ma miejsce, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Z powyższych regulacji wprost wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Stąd wskazanie w art. 252 § 1 p.p.s.a. elementów, jakie taki wniosek powinien zawierać.
Powyższe zasady obowiązują w przypadku każdego kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy składanego w tej samej sprawie, z tym że wnioskodawca powinien wówczas wskazać, że jego sytuacja majątkowa od czasu wydania prawomocnego postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy uległa istotnej zmianie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjęto bowiem stanowisko, że złożenie ponownego wniosku może być spowodowane zmianą sytuacji finansowej strony w stosunku do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek (tak np. postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2005 r. sygn. akt II OZ 542/05; postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2008 r. sygn. akt II GZ 213/07).
W niniejszej sprawie referendarz sądowy prawomocnym postanowieniem z dnia 10 września 2009 r., doręczonym M. T. w dniu 16 września 2009 r., przyznał wnioskodawcy adwokata i oddalił jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. W przeciągu ok. jednego miesiąca - w dniu 13 października 2009 r. - M. T. złożył kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 25 listopada 2009 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że skarżący wystąpił z kolejnym żądaniem zwolnienia od kosztów sądowych, chociaż jego sytuacja majątkowa i rodzinna nie uległa istotnej zmianie od chwili oddalenia jego żądania w tym zakresie w dniu 10 września 2009 r.
Z porównania wypełnionych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. 20-21 i k. 72-73 akt sprawy) wynika, że podane w tych dokumentach okoliczności nie uległy zmianie, która uzasadniałaby zmianę oceny możliwości finansowych skarżącego. Tym samym kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został trafnie uznany za nieuzasadniony. Wprawdzie Sąd I instancji powinien był w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia odnieść się do kwestii związanej z brakiem zmiany okoliczności sprawy w postaci pogorszenia się sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale mimo braku odniesienia się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. do faktu, iż sytuacja materialna skarżącego w okresie od dnia prawomocnego postanowienia w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych nie uległa pogorszeniu, zaskarżone postanowienie Sądu I instancji odpowiada prawu.
Mając na względzie przedstawione wyżej okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.
MR