Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 listopada 2016 r. o sygn. akt III SAB/Po 9/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił zażalenie R. P. na postanowienie tego Sądu w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że referendarz sądowy orzeczeniem z dnia 22 stycznia 2016 r., po wyczerpaniu trybu z art. 49 §1 w związku z art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), pozostawił bez rozpoznania wniosek R. P. o przyznanie prawa pomocy z uwagi na brak wykazania prawa do reprezentacji strony skarżącej tj. A. sp. z o.o. w organizacji w N. Orzeczenie to upadło wskutek złożenia sprzeciwu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 marca 2016 r., po rozpoznaniu sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy podmiotowi A. sp. z o.o. w organizacji w N., orzekł o pozostawieniu wniosku o prawo pomocy bez rozpoznania.
Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2016 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił zażalenie wniesione przez R. P. z uwagi na fakt, iż składając kolejne pismo w sprawie na rzecz strony skarżącej nie przedstawił dokumentu potwierdzającego jego umocowanie do działania na rzecz skarżącej spółki.
Naczelny Sąd Administracyjny, na skutek zażalenia wniesionego przez R. P., postanowieniem z dnia 08 września 2016 r., sygn. akt II GZ 834/16, uchylił powyższe orzeczenie wskazując, że przeprowadzone wcześniej, na etapie skargi oraz wniosku o przyznanie prawa pomocy, postępowanie w przedmiocie usunięcia braków formalnych skargi oraz w przedmiocie usunięcia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie może prowadzić do konkluzji, że takie braki nie zostały usunięte na etapie wnoszenia zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Sąd I instancji do ponownego wezwania R. P. do usunięcia braków formalnych zażalenia.
Pismem z dnia 21 września 2016 roku R. P. został wezwany do złożenia dokumentu określającego jego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej – A. sp. z o.o. w organizacji w N. W odpowiedzi na powyższe wezwanie przedłożony został dokument zatytułowany "Uchwała wspólników", na którym widnieje nieczytelny podpis podmiotu M. P. oraz czytelny podpis podmiotu R. P.. W treści dokumentu wskazano, że wspólnicy A. sp. z o.o. jednomyślnie postanawiają, że wskazaną spółkę przez sądami administracyjnymi reprezentować będzie R. P., a adresem dla doręczeń jest adres [...].
Wobec powyższego WSA uznał, że pomimo wezwania, obowiązek przedłożenia dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania A. sp. z o.o. nie został wykonany. Jednocześnie Sąd I instancji wskazał, że w sprawie nie została przedłożona umowa spółki, co uniemożliwiło Sądowi poznanie wspólników skarżącej spółki. W dalszej kolejności WSA zaznaczył, że nieudokumentowane, a przez to nieznane pozostają zasady reprezentacji A. sp. z o.o. w organizacji, a w szczególności osoby, przez które działa skarżąca spółka.
W ocenie WSA w tych okolicznościach dokumenty prywatne przedłożone w toku postępowania, w tym uchwała wspólników z dnia 4 października 2016 roku, nie mogą stanowić prawidłowej podstawy dla przyjęcie ustalenia, że w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym spełniony został warunek przedłożenia dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania A. sp. z o.o. w organizacji przez R. P..
W konsekwencji Sąd I instancji uznał, że R. P. nie udokumentował prawa do reprezentacji strony skarżącej w rozumieniu art. 29 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) i odrzucił wniesione przez niego zażalenie z uwagi na nieusunięcie braków formalnych w zakreślonym terminie.
R. P. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie wnosząc o jego uchylenie w całości jako niezgodnego ze stanem faktycznym i prawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a w wypadku, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba, że ustawa stanowi inaczej. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej (art. 197 § 2 p.p.s.a.). Jak wynika z regulacji art. 178 p.p.s.a., wojewódzki sąd administracyjny odrzuci na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną wniesioną po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę kasacyjną, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie. Zatem w przypadku zażalenia, jeżeli strona w wyznaczonym terminie nie uzupełni jego braków, to zgodnie z art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., podlega ono odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym.
Stosownie zaś do treści art. 29 p.p.s.a. przedstawiciel ustawowy albo organ osoby prawnej oraz jednostki organizacyjnej mającej zdolność sądową ma obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności. Brak w tym zakresie jest brakiem formalnym, uzupełnianym w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a.
Niewłaściwe zastosowanie tego przepisu niesie za sobą poważne konsekwencje prawne, może bowiem doprowadzić do naruszenia konstytucyjnie chronionego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Z tego względu zarządzenie przewodniczącego o wezwaniu strony (lub jej pełnomocnika) do usunięcia braków pisma procesowego powinno być sformułowane precyzyjnie, jasno i jednoznacznie, tak, aby u strony, do której zostało skierowane, nie powstała wątpliwość co do przedmiotu wezwania i rygorów grożących w razie niezastosowania się do jego treści (por. postanowienia SN z dnia 17 listopada 1998 r., sygn. akt III CKN 871/98, LEX nr 50714). Niezachowanie któregokolwiek z tych wymagań pozbawia wezwanie sankcji odrzucenia pisma (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka–Medek, Komentarz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005, s. 127).
W myśl art. 28 § 1 p.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu. Natomiast, jak wcześniej wskazano, treść art. 29 p.p.s.a. nakazuje, aby przedstawiciel ustawowy lub organ albo osoby, o których mowa w art. 28, wykazały swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Przepisy te regulują istotne kwestie procesowe. Po pierwsze właściwe ich zastosowanie daje sądowi administracyjnemu pewność, że dana osoba lub pełnomocnik są rzeczywiście upoważnieni do dokonania konkretnej czynności, po drugie stanowi gwarancję dla strony, iż będzie należycie reprezentowana w toczącym się postępowaniu.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem odrzucenia zażalenia na postanowienie WSA w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy było nieusunięcie w wyznaczonym terminie braków formalnych tego środka odwoławczego.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że celem wezwania do usunięcia braków formalnych jest usunięcie tych braków. Z kolei sankcja w postaci odrzucenia środka odwoławczego związana jest z nieusunięciem braków formalnych, nie natomiast z niewykonaniem wezwania do ich usunięcia.
W rozpoznawanej sprawie, w wykonaniu zaleceń wynikających z postanowienia NSA z dnia 8 września 2016 r., (sygn. akt II GZ 834/16) pismem z dnia 21 września 2016 r. (k. 116 akt sądowych) wezwano R. P. do złożenia dokumentu określającego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej tj. A. sp. z o.o. (działania w jej imieniu) w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia zażalenia.
R. P. w odpowiedzi na powyższe wezwanie w zakreślonym terminie przedłożył dokument zatytułowany "Uchwała wspólników", na którym widnieje nieczytelny podpis podmiotu M. P. oraz czytelny podpis podmiotu R. P. (k. 119 akt sądowych). Z treści powyższego dokumentu wynika, że wspólnicy A. sp. z o.o. jednomyślnie postanawiają, że wskazaną spółkę przez sądami administracyjnymi reprezentować będzie R. P.. Sąd I instancji uznał, że przedstawiony dokument nie stanowi o wykonaniu wezwania, co w konsekwencji skutkowało odrzuceniem zażalenia.
Oceniając zasadność odrzucenia zażalenia należy wskazać, że wezwanie do usunięcia braków formalnych zażalenia nie zostało jasno i precyzyjnie sformułowane. Z treści tego wezwania nie wynika jakich konkretnie dokumentów, potwierdzających uprawnienie do reprezentowania strony skarżącej, oczekiwał Sąd I instancji. Podkreślenia wymaga również, że działa w sprawie i wnosi zażalenie osoba fizyczna - bez profesjonalnego pełnomocnika. Sąd I instancji powinien zatem w treści wezwania do usunięcia braków formalnych wskazać wyraźnie jakich dokumentów oczekuje od wnoszącego zażalenie dla potwierdzenia umocowania do reprezentowania A. sp. z o.o.
Uznając zatem, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie wykonał należycie postanowienia NSA z dnia 8 września 2016 r., sygn. akt II GZ 834/16, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.