Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 13 stycznia 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 647/19, działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; powoływanej dalej jako p.p.s.a.), odmówił P. S. wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] kwietnia 2019 r. w przedmiocie opłaty podwyższonej, w wysokości 320.748 zł, za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji.
Wyjaśniając motywy podjętego rozstrzygnięcia, Sąd I instancji wskazał, że w skardze na powyższą decyzję skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie jej wykonania, powołując się na znaczną wysokość kwoty oraz zaznaczając, że nie dysponuje takimi środkami pieniężnymi. Natychmiastowa egzekucja przedmiotowej kwoty przeciwko skarżącemu, który jest osobą fizyczną, zostanie skierowana do jego majątku prywatnego, co pozbawi go wszelkich koniecznych środków do życia.
Sąd I instancji stwierdził, że żądając wstrzymania wykonania decyzji, strona skarżąca ma obowiązek wykazać istnienie konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, iż wstrzymanie aktu lub czynności jest zasadne z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W rozpoznawanej sprawie takich okoliczności jednak nie wykazano, co czyni złożony wniosek niezasadnym.
Zdaniem WSA w Gliwicach, w razie ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd opłata zostanie zwrócona, zatem skutki decyzji nie będą trudnie do odwrócenia. Ponadto, uszczerbek majątkowy stanowi naturalną konsekwencję wykonania decyzji o charakterze pieniężnym i trudno uznać go za znaczną szkodę w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. W związku z wykonaniem takiej decyzji mogą powstać wprawdzie inne konsekwencje niż sam uszczerbek, trudne do odwrócenia nawet w razie uchylenia decyzji i zwrotu kwoty, jednak skarżący nie wykazał, aby taka sytuacja zachodziła w rozpoznawanej sprawie. Sąd I instancji podniósł ponadto, że przepisy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawierają szereg rozwiązań zapewniających dłużnikowi i jego rodzinie egzystencję na podstawowym poziomie.
W zażaleniu złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego P. S. domagał się uchylenia postanowienia z dnia 13 stycznia 2020 r. i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody oraz spowodowania trudnych do odwrócenia skutków poprzez utratę przez skarżącego płynności finansowej, co z pewnością stanowi przesłankę uzasadniającą wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący argumentował, że wymierzona przez organ opłata podwyższona jest bardzo wysoka, a skarżący nie posiada tak znaczących środków pieniężnych na jej spłatę, co wynika wyraźnie z zalegających w aktach sprawy dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Podkreślił, że niniejsza sprawa będzie miała bardzo duży wpływ na życie skarżącego i jego rodziny w tym małoletnich dzieci.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 tego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Jak zatem wynika z treści cytowanego przepisu, przesłankami do wstrzymania wykonania decyzji przez sąd są niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, przy czym zaznaczyć należy, iż szkoda nie musi mieć charakteru materialnego, natomiast trudne do odwrócenia skutki to skutki faktyczne lub prawne, które raz zaistniałe spowodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, a powrót do stanu poprzedniego może nie nastąpić lub nastąpić po długim czasie czy przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
Dla wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków nie jest wystarczające samo stwierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy.
W piśmiennictwie i judykaturze zgodnie przyjmuje się, że art. 61 § 3 p.p.s.a. zobowiązuje stronę wnioskującą o udzielenie ochrony tymczasowej na jego podstawie do wskazania przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, nie nakładając obowiązku ich udowodnienia. Na wnioskodawcy spoczywa więc obowiązek jedynie uprawdopodobnienia istnienia przesłanek wstrzymania wykonania aktu lub czynności (por. M. Jagielska pkt 7 komentarza do art. 61 § 3 p.p.s.a. [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz pod red. Romana Hausera i Marka Wierzbowskiego, 5. wyd. zmienione i uzupełnione, wyd. C.H.BECK, Warszawa 2017, str. 406-407 oraz powołane tam orzecznictwo).
Poza tym – jak wskazywano to już w judykaturze wielokrotnie – skutki wykonania decyzji zobowiązującej stronę do zapłaty określonej kwoty pieniężnej są z natury rzeczy odwracalne (por. np. postanowienie NSA z dnia 27 października 2016 r. o sygn. akt II GZ 1099/16 i powołane tam orzecznictwo; dostępne w CBOSA). Z tej też przyczyny strona domagająca się wstrzymania wykonania decyzji nakładającej obowiązek zapłaty należności pieniężnej obowiązana jest wykazać, że występują szczególne okoliczności uzasadniające uwzględnienie jej wniosku. Taką okolicznością nie jest wyłącznie sama wysokość należności.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, objęte kontrolą postanowienie Sądu o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji jest zgodne z prawem i nie podważa go w całości nietrafna argumentacja zażalenia.
Przede wszystkim zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że wnioskodawca nie wykazał sytuacji majątkowej i materialnej, gdyż nie przedłożył żadnych dokumentów na poparcie zgłoszonych twierdzeń, a zatem dokonanie ustalenia, jaki konkretnie wpływ mogłoby wywrzeć wykonanie decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] kwietnia 2019 r. na skarżącego (tj. czy wykonanie decyzji mogłoby spowodować trudne do odwrócenia skutki i/lub znaczną szkodę w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a.), okazało się niemożliwe. Oznacza to, że pozytywna ocena, gołosłownego w istocie wniosku, była wykluczona. Zażalenie, powołujące analogiczne co wniosek, jak też niczym niepoparte twierdzenia, nie pozwala na podważenie prawidłowej oceny Sądu I instancji w tym zakresie. Trudno bowiem uznać, że ogólne stwierdzenia skarżącego, że wymierzona opłata jest "bardzo wysoka" oraz że wykonanie decyzji będzie miało "bardzo duży wpływ" na życie skarżącego i jego rodziny, stanowią uprawdopodobnienie wystąpienia w sprawie okoliczności, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego, że z zalegających w aktach sprawy dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej, złożonych wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jest zasadny, należy podkreślić, że nie można utożsamiać przesłanek do przyznania prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z przesłankami, na podstawie których sąd może orzec o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu. W przypadku prawa pomocy sąd wydaje pozytywne rozstrzygnięcie dla strony, która znajduje się w takiej sytuacji finansowej, że w razie braku zwolnienia od kosztów sądowych nie mogłaby skorzystać z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu. Dlatego też podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania w danej sprawie.
Natomiast w przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu ubiegający się o takie wstrzymanie powinien uzasadnić, dlaczego uważa, że wykonanie zaskarżonego aktu narazi go na znaczną szkodę lub niebezpieczeństwo trudnych do odwrócenia skutków.
Dodatkowo jedynie należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. akt III SPP/Gl 203/19 utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 1 października 2019 r. odmawiające przyznania skarżącemu prawa pomocy, wskazując na występujące w sprawie niejasności i wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy.
Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżący tak we wniosku, jak i w zażaleniu nie uprawdopodobnił przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji wskazanych w treści art. 61 § 3 p.p.s.a.
Z wymienionych powodów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.