Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 25 marca 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 323/12, oddalił wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. S.A. w W. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] grudnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania i wypłacenia rekompensaty.
W dniu [...] lutego 2013 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych (zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej). Organ podniósł okoliczność, że obsługę Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej zapewnia Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, które jest zorganizowane w formie organizacyjnej jednostki budżetowej. Podstawę gospodarki finansowej Ministerstwa w danym roku budżetowym stanowi plan finansowy dochodów i wydatków ustalany zgodnie z założeniami zawartym w ustawie budżetowej na dany rok. Wszelkie dochody Ministerstwa (jednostki budżetowej) są przekazywane na rachunek centralny. Ministerstwo nie ma więc możliwości prawnej uzyskania kwoty potrzebnej na wniesienie wpisu z uzyskiwanych dochodów. Środki przekazane z budżetu państwa służą do finansowania zadań publicznych, ich wydatkowanie określa plan finansowy.
Realizowane w 2013 roku wydatki muszą być zgodne z planem finansowym na ten rok. Wydatki w wysokości 50 000 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., nie mogą być zrealizowane z uwagi na fakt, iż nie ma wystarczających środków na ich realizację. Ponadto pełnomocnik wyjaśnił, że we wniosku PPPr w poz. 9.3 stan konta podano kwotę 5 000 zł czyli stan środków na wskazanym rachunku bankowym. Kwota ta wynika z zapisów § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2010 roku w sprawie szczegółowego sposobu wykonania budżetu państwa, a mianowicie są to środki pozostające na rachunku bieżącym wydatków w jednostce budżetowej, które nie podlegają codziennemu przekazywaniu na rachunki dysponentów części budżetowych a następnie do MF. Przywołane rozporządzenie wprowadziło codzienne zasilanie w środki na wydatki bieżące m.in dysponentów trzeciego stopnia (np. BAF) przez dysponentów części budżetowych (np. DB) oraz codzienny zwrot niewykorzystanych środków do kwoty granicznej tj. 5 000 zł, która może pozostać na rachunku.
Kwota 5000 zł stanowi formę zabezpieczenia na nagłe wydatki związane z podstawową działalnością organu. Do wydatków tych zalicza się kwoty zaliczek udzielanych pracownikom na pokrycie kosztów podróży służbowej, w związku z wypadkami lotniczymi albo kolejowymi oraz obejmuje koszty usuwania nagłych awarii, w związku z zabezpieczeniem mienia stanowiącego własność Skarbu Państwa. Pełnomocnik dodał także, że w Ministerstwie nie zostały jeszcze ostatecznie opracowane dokumenty określające plan wydatków w odniesieniu do przyznanych na 2013 r. dochodów. Z tych względów wniosek nie zawiera planu finansowego.
Postanowieniem z 20 lutego 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Od tego postanowienia Ministerstwo złożyło sprzeciw. Po rozpatrzeniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wydał postanowienie odmawiające przyznania organowi prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym następuje, gdy strona ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu takich okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Dodatkowo Sąd podkreślił, iż przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., nie ma charakteru obowiązkowego. Sąd zwrócił także uwagę na fakt, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych, podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Nie może budzić wątpliwości teza, że możliwość składania skarg na działalność organów administracji wiąże się z wszczynaniem przez obywateli postępowań sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż pozytywne rozpoznanie wniosku Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarko Morskiej o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieuprawnione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym.
Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez pominięcie przez Sąd wykazanej przez skarżącego przesłanki braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania;
W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonał w sposób obiektywny oraz spójny oceny sytuacji finansowej skarżącego w oparciu o załączone dokumentu finansowe oraz fakty bezsporne znane Sądowi z urzędu, że sytuacja sektora finansów publicznych jest bardzo zła i wymusza wobec dużego deficytu znaczne ograniczenie wszelkich wydatków.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, o czym świadczy użycie w powyższym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą.
Należy jednocześnie podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt sprawy nie wynika, by Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej spełnił przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.
Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, w przeciwnym bowiem wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem (por. postanowienie NSA z 27 lutego 2007 r., l FZ 567/06). Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych.
W zgodzie z powyższym rozumowaniem pozostaje też stanowisko doktryny, zgodnie z którym niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy organowi administracji rządowej, ponieważ koszty postępowania w takim przypadku pokrywa Skarb Państwa. Nie można więc w takiej sytuacji przyjąć, że zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 246 § 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że w budżecie państwa nie przewidziano środków finansowych na koszty postępowania sądowego danego organu (zob. J. P. T., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572).
Odnosząc się do zawartego w treści zażalenia zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. również należy go uznać za chybiony. Naruszenie to miało zdaniem składającego zażalenie polegać na niewskazaniu z jakich środków skarżący może wnieść opłaty. Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia czyni zadość dyspozycji art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., gdyż zawiera wszystkie wymienione w tym przepisie elementy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.