Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z 19 stycznia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 1876/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił B. Spółce z o.o. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w sprawie ze skargi wniesionej przez tę spółkę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] marca 2014 r., którą nałożono na nią karę pieniężną za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Sąd I instancji stwierdził w uzasadnieniu, że Skarżąca spółka złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuację finansową spowodowaną stratą za ubiegły rok obrotowy w wysokości 282.889,95 zł oraz wskazała na aktualny stan rachunku bankowego, na którym znajdują się środki w kwocie 388,72 zł. Ponadto z dokumentów nadesłanych przez skarżącą wynikało, że w roku 2012 spółka poniosła stratę w kwocie 206.720,83 zł przy przychodzie w wysokości 310.354,30 zł. W sprawozdaniu z działalności skarżącej za rok 2012 wskazano, że na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych, co dobrze rokuje na działalność spółki w kolejnych latach. Skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą w 2012 r., zatrudniała pracowników oraz zakupiła kasy fiskalne konieczne w prowadzeniu działalności.
Odmawiając spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Sąd wyjaśnił, że spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, prowadzi działalność gospodarczą, pokrywając związane z tym wydatki. Spółka rozwija się, zatrudnia nowych pracowników. Analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym skarżącej wskazuje, że jedynych wpłat na ten rachunek dokonuje Prezes Zarządu. W okresie od lipca do września 2014 r. przelane przez niego środki wyniosły łącznie 30.000 złotych. Zarazem z przedstawionych wyciągów z rachunku bankowego wynika, że przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS, a także agencji ochrony. Brak jest przy tym udokumentowanych na rachunku bankowym wpłat potwierdzających prowadzenie działalności gospodarczej co poddaje w wątpliwość faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez spółkę.
W zażaleniu na to postanowienie Sądu I instancji skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Spółka zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., polegające na stwierdzeniu, że nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych, pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis sądowy od skargi. W uzasadnieniu zażalenia wskazała m.in., że ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", bazując na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu. Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami.
Skarżąca podniosła, że aby dalej funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz", a wpłat dokonywanych na jej konto przez jedynego udziałowca nie można kwalifikować jako dodatkowego dochodu spółki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Jego przyznanie jest uwarunkowane wykazaniem przez wnioskodawcę, że jego sytuacja majątkowa i zdolności płatnicze nie są wystarczające dla poniesienia pełnych kosztów postępowania przed sądem. W przypadku osoby prawnej oznaczać to będzie wykazanie sytuacji uniemożliwiającej jej realne wygospodarowanie środków finansowych niezbędnych na pokrycie pełnych kosztów postępowania przed sądem administracyjnym, mimo generalnej zasady ponoszenia przez strony postępowania kosztów swojego uczestnictwa w procesie (art. 199 p.p.s.a.).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, podzielić należy ocenę, jakiej dokonał Sąd I instancji w związku z wnioskiem skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Zauważyć w pierwszej kolejności należy, że jedyne koszty, jakie skarżąca jest zobowiązana ponieść w niniejszym postępowaniu na obecnym etapie to wpis od wniesionej skargi. Jak słusznie podniósł Sąd I instancji z historii transakcji dokonywanych na jej rachunku bankowym wynika, że rachunek ten jest zasilany wyłącznie wpłatami dokonywanymi przez Prezesa Zarządu tej Spółki, natomiast nie są na nim gromadzone żadne przychody skarżącej pochodzące ze sprzedaży towarów i usług. Ta okoliczność uniemożliwiła Sądowi oszacowanie rzeczywistych wpływów skarżącej, pochodzących z zapłat ze strony klientów za wykonane przez nią usługi, co w konsekwencji czyni niewyjaśnionym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez skarżącą. Tym samym Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że nie wystąpiła przesłanka określona w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. warunkująca udzielenie skarżącej spółce prawa we wnioskowanym zakresie.
Niezasadne jest stanowisko skarżącej zawarte w uzasadnieniu zażalenia, dotyczące oparcia się przez Sąd I instancji przy rozpoznawaniu wniosku o domniemane, prognozowane dochody spółki. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji swoją ocenę zdolności do poniesienia kosztów sądowych skarżącej oparł o informacje zawarte we wniosku i dokumentach do niego dołączonych, zatem ocena ta obejmowała wyłącznie analizę rzeczywistego stanu majątkowego i finansowego spółki przedstawionego przez samą skarżącą.
Dokonanej oceny nie zmienia również wykazana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem powstaje ona wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem, powstanie straty, nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Innymi słowy, wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy.
Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA zbadał sytuację materialną strony. Zarządzeniem z dnia 24 września 2014 r. (wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a.) spółka została wezwana m.in. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy. Wykonując to wezwanie, spółka nadesłała wyciągi z jednego rachunku bankowego za okres od lipca do września 2014 r. Z wyciągów tych wynika, że przeważające operacje na rachunku polegały na dokonywaniu przelewów na rzecz komorników sądowych, urzędu skarbowego i ZUS, a wpłat na ten rachunek (na ogół po kilka tysięcy złotych) dokonywał Prezes Zarządu skarżącej Spółki. Konfrontując okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej z informacjami o obrocie wynikającymi z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego spółki należy uznać, że nie było możliwości oszacowania wpływów spółki uzyskiwanych od klientów z tytułu świadczonych usług.
Z oświadczeń spółki nie wynika, jaki osiąga przychód z aktualnie prowadzonej działalności i jaka jest wysokość i źródło ponoszonych kosztów. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego w ogóle nie wynika, że spółka - prowadząc działalność gospodarczą - ponosi jakiekolwiek inne koszty niż związane z płatnościami na rzecz urzędu skarbowego, ZUS, komorników. Może to sugerować, że spółka posiada również inne (nieujawnione Sądowi) rachunki bankowe, a w każdym razie świadczy o niespójności między składanymi oświadczeniami o sytuacji majątkowej strony a dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać.
W konsekwencji za trafną należy uznać ocenę Sądu I instancji, że skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, w wyniku czego prawidłowo odmówiono przyznania spółce prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wskazać ponadto należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.