Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 17 czerwca 2008 r. WSA odmówił Fundacji A. W. O. W. w W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że skargę wniesiono na pismo SKO zlecające przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, powołując wyrok WSA w Warszawie w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1386/07.
WSA podniósł, że zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Sąd wywodził, że przepis ten znajduje zastosowanie w sytuacjach, gdy skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a., wskazał jednocześnie, iż skargę odrzucono (postanowieniem z 17 czerwca 2008 r.) z uwagi na fakt, że wniesiona została w sprawie nienależącej do właściwości sądów administracyjnych.
Wraz z wniesieniem skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Postanowieniem z dnia 24 lipca 2008 r. rozpoznając powyższy wniosek WSA odmówił zmiany postanowienia z 17 czerwca 2008 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
WSA uznał, że sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy została już rozpoznana postanowieniem, które stało się prawomocne. Sąd wywodził też, iż postanowienie w przedmiocie prawa pomocy, jako niekończące postępowanie w sprawie, może być uchylane lub zmieniane – na mocy art. 165 p.p.s.a. – wskutek zmiany okoliczności sprawy. W ocenie Sądu jednakże w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy strona nie wykazała jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby uzasadnić wzruszenie prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie.
W zażaleniu na powyższe postanowienie - wnosząc o jego uchylenie - strona podniosła, że podstawą wydania postanowienia z 17 czerwca 2008 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych było uznanie skargi wniesionej do WSA za niedopuszczalną. Tymczasem nowy wniosek złożony został "w innej sytuacji prawnej" (po odrzuceniu skargi) i dotyczy kwestii zwolnienia od opłat w postępowaniu kasacyjnym. Zaskarżone postanowienie - według strony - pomija "sytuację dokumentacyjną i faktyczną".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Istotnie przepis art. 165 p.p.s.a. przewiduje możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie i uzależnia to od zmiany okoliczności sprawy. Przez zmianę okoliczności faktycznych należy przy tym rozumieć okoliczności, jakie sąd przyjął za przesłankę rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. W przypadku spraw o przyznanie prawa pomocy typowym przykładem zmiany okoliczności faktycznych sprawy są wypadki składania przez strony dodatkowych zaświadczeń o ich sytuacji materialnej.
Celem regulacji zawartej w przywołanym artykule 165 jest uchylenie skutku związania sądu wydanym przez siebie postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie.
Fakt, że po wydaniu postanowienia niekończącego postępowania w sprawie ponownie zgłoszono wniosek dotyczący tej samej kwestii, nie oznacza jednak, że strona domaga się zmiany wcześniej wydanego postanowienia.
Przyjąć należy, że w razie ponowienia wniosku dotyczącego tożsamej materii - bez jednoznacznego wskazania, iż strona oczekuje zmiany wydanego postanowienia z uwagi na zmianę okoliczności faktycznych - wniosek taki powinien być merytorycznie rozpoznany, a w razie niestwierdzenia zmiany okoliczności - podlegałby co najwyżej oddaleniu (vide: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat Andrzej, M. Niezgódka-Medek; Zakamycze, 2006, wyd. II. Komentarz do art. 165, teza 5 i przywołane tam post. SN z dnia 12 marca 1965 r., I CZ 9/66, OSP 1967, z. 9, poz. 229).
Przyjąć zatem należy, iż ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy wymaga merytorycznej oceny, nie podlega zaś trybowi przewidzianemu z art. 165 p.p.s.a.
Już z tych względów - skoro zaskarżonym postanowieniem odmówiono zmiany postanowienia wydanego wskutek innego wniosku - żądanie jego uchylenia uznać należy za zasadne.
Podkreślenia wymaga też, że odmowę przyznania prawa pomocy (postanowieniem z 17 czerwca 2008 r.) uzasadniono oczywistą bezzasadnością skargi kasacyjnej i faktem jej odrzucenia (nieprawomocnym postanowieniem). Nie budzi wątpliwości, że wydając to postanowienie Sąd nie dokonywał więc oceny czy strona posiada dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Do wniosku o przyznanie prawa pomocy, będącego przedmiotem rozpoznania zaskarżonym postanowieniem - jako że został on złożony w związku z wniesieniem skargi kasacyjnej na postanowienie o odrzuceniu skargi - nie może zatem znajdować zastosowania art. 247 p.p.s.a. W konsekwencji powyższego ponowne rozpoznanie wniosku wymaga merytorycznej jego oceny.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.