Uzasadnienie
Postanowieniem z 27 listopada 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1957/07, wydanym na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił wniosek A. B. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot kosztów postępowania w sprawie ze skargi A. B. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2007 r., nr [...] oraz z dnia [...] października 2007 r., nr [...], w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd I instancji wyrokiem dnia 22 stycznia 2008 r. uwzględnił skargę A. B. i uchylił zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje, stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2003 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora M. Zarządu Dróg W. w W. z dnia [...] lipca 2003 r. oraz stwierdził, że decyzje te nie podlegają wykonaniu.
Wnioskiem z dnia 6 października 2009 r. pełnomocnik skarżącej zwrócił się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W uzasadnieniu podniósł, że uchybił terminowi, gdyż Sąd przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie wyroku w dniu 22 stycznia 2008 r., nie pouczył go o treści art. 210 § 1 p.p.s.a. i konsekwencjach wynikających z tego przepisu, tym samym skarżąca nie zażądała zwrotu rzeczonych kosztów w przewidzianym terminie i skorzysta z tego prawa w obecnym czasie, po zasięgnięciu porady prawnika.
Odrzucając wniosek Sąd I instancji stwierdził, że termin do dokonania określonej czynności ograniczony przez konkretną fazę postępowania lub inną czynność procesową jest terminem prekluzyjnym, czyli nieprzekraczalnym i nieprzywracalnym. Niedopuszczalne jest żądanie przywrócenia terminu do dokonania takiej czynności, jak złożenie wniosku o zwrot kosztów, która stosownie do treści art. 210 p.p.s.a. mogła być przedsięwzięta najpóźniej do momentu zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła A. B., zaskarżając w całości na podstawie art. 15 pkt 1, art. 194 § 1 i 2, art. 86 § 3 oraz art. 197 p.p.s.a. postanowienie z dnia 27 listopada 2009 r. odrzucające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła obrazę przepisów art. 86 § 1, art. 6 i art. 210 § 1 p.p.s.a. poprzez odrzucenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw w sprawie VI SA/Wa 1957/07, mimo istnienia ku temu podstaw faktycznych i prawnych.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała, że postanowienie jest niesłuszne i wydane z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na poczucie sprawiedliwości i obowiązujące prawo. Skarżąca wskazała, że przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia Sąd nie pouczył pełnomocnika skarżącej – niebędącego adwokatem lub radcą prawnym – o treści art. 210 § 1 p.p.s.a. Gdyby tak się stało, to pełnomocnik miał przygotowane pisemne zestawienie kosztów, które wręczyłby Sądowi na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszym rzędzie należy zauważyć, że merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej, poprzedzone być musi zbadaniem dopuszczalności tego wniosku. Powinien on bowiem spełniać określone wymogi formalne, w przeciwnym razie - stosownie do art. 88 p.p.s.a. - podlegać będzie odrzuceniu. Zgodnie z ostatnio wymienionym przepisem spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym.
Wymogi warunkujące dopuszczalność wniosku o przywrócenie terminu ujęto w art. 87 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przywrócenie terminu uzależnione jest od złożenia pisma z wnioskiem o przywrócenie terminu w sądzie, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1), uprawdopodobnieniem przez stronę braku winy w uchybieniu terminowi (§ 2) oraz dokonaniem przez stronę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu czynności, której strona nie dokonała w terminie (§ 4).
Dodatkowe ograniczenie możliwości przywrócenia terminu do dokonania danej czynności wynika z art. 87 § 5 p.p.s.a., który stanowi, że po upływie roku od uchybionego terminu jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, iż jeżeli Sąd w oparciu o informacje przedstawione przez stronę dojdzie do wniosku, że w sprawie wystąpił przypadek wyjątkowy, może wniosek taki merytorycznie rozpoznać (ustalić, czy zostały spełnione inne przesłanki) albo wniosek taki powinien odrzucić jako niedopuszczalny, gdy w sprawie przypadek wyjątkowy nie zachodzi.
W niniejszej sprawie jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał art. 88 p.p.s.a. Sąd I instancji prawidłowo uznał, że po upływie wskazanego w art. 210 p.p.s.a. terminu, strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów. W myśl art. 210 § 1 p.p.s.a., strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych jej kosztów, co oznacza, że wniosek w tej sprawie strona powinna złożyć do momentu zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia. Z akt przedmiotowej sprawy bezsprzecznie wynika, że skarżąca zarówno na odpisie zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego z dnia 23 listopada 2007 r., doręczonego w dniu 28 listopada 2007 r., jak i w zawiadomieniu o rozprawie z dnia 21 grudnia 2007 r., doręczonego stronie w dniu 24 grudnia 2007 r., została pouczona o treści wspomnianego art. 210 § 1 p.p.s.a. (k. 23 oraz 31 akt sądowych).
Odnośnie do zarzutu, zmierzającego do wykazania naruszenia przez Sąd I instancji art. 6 p.p.s.a. należy podnieść, iż wprawdzie z mocy art. 6 p.p.s.a. ciąży na sądzie administracyjnym obowiązek udzielania stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczania o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, lecz obowiązek ten nie jest nieograniczony. Sąd nie ma obowiązku udzielania pouczeń co do wszelkich możliwych zachowań; obowiązek odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego przebiegu postępowania i dających gwarancje prawa strony do obrony (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2000 r., sygn. akt II UKN 639/99, OSNP 2002/3/78, M. Jędrzejewska (w:) T. Ereciński (red.), M. Jędrzejewska, J. Gudowski, Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza, postępowanie rozpoznawcze, Warszawa 2003, s. 79, A. Kabat [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005).
Obowiązek sądu wynikający z art. 6 p.p.s.a. realizowany jest stosownie do stanu sprawy i nie oznacza całkowitego zwolnienia strony z konieczności zachowania należytej staranności. Z akt sprawy wynika, że Sąd I instancji ciążący na nim obowiązek wypełnił, a tym samym nie uchybił art. 86 § 1 p.p.s.a.
Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.