Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie postanowieniem z 28 maja 2012 r., sygn. akt II SA/Sz 274/12, odmówił Przedsiębiorstwu Importowo-Eksportowo-Usługowemu "[...]Spółka z o.o. z siedzibą w [...] przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia.
W uzasadnieniu Sąd przedstawił dane dotyczące sytuacji finansowej spółki, wynikające z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano, że skarżąca jest dealerem samochodów Subaru, wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...]zł, wartość środków trwałych [...]zł, a wartość zysku za 2010 r. wyniosła [...]zł. Spółka posiada trzy rachunki bankowe, z czego tylko na jednym z nich posiada środki finansowe w kwocie [...]zł. Skarżąca podała, że prowadzi inwestycję polegającą na rozbudowie salonu samochodowego i serwisu, jest obciążona kredytami na ten cel oraz na finansowanie samochodów demonstracyjnych i ekspozycyjnych. Oświadczyła też, że oczekuje na zwrot podatku VAT z urzędu skarbowego w kwocie ponad [...] zł, a termin zwrotu podatku przypada na [...] marca 2012 r.
Zarządzeniem z [...] kwietnia 2012 r. skarżąca została wezwana przedłożenia następującej dokumentacji: 1) wyciągów lub wykazów z wszystkich rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 2) odpisów zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, 3) odpisu aktualnego bilansu.
- 4) kserokopii umów kredytowych dotyczących finansowania samochodów demonstracyjnych i ekspozycyjnych, a także rozbudowy salonu i serwisu, wraz z harmonogramem spłat tych kredytów.
W odpowiedzi skarżąca nadesłała kserokopię zeznań podatkowych CIT-8 za 2010 r. i 2011 r., bilans za 2010 r. i 2011 r., oraz rachunek zysków i strat za 2010 r. i 2011 r. Przedłożyła także zestawienie zaciągniętych kredytów według stanu na dzień 31 grudnia 2011 r., wykaz zobowiązań z tytułu leasingu, oraz numery pięciu rachunków bankowych prowadzonych w różnych bankach. Spółka nie przedłożyła wyciągów ani wykazów z posiadanych rachunków bankowych.
W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wartość majątku trwałego spółki oraz znaczne przychody (w 2010 r. zysk z prowadzonej działalności wyniósł [...] zł, a w 2011 r. [...]zł) wykluczają możliwość odstąpienia od zasady ponoszenia kosztów przez stronę postępowania. WSA zaznaczył, że skarżąca prowadzi obecnie działalność inwestycyjną, osiąga dochody i na bieżąco spłaca zaciągnięte zobowiązania. Porównanie wysokości wpisu, jaki strona zobowiązana jest uiścić w rozpoznawanej sprawie ([...] zł) z przychodem netto Spółki (w 2011 r. - [...] zł) oraz poniesionymi kosztami działalności operacyjnej (w 2011 r. - [...]zł) prowadzi do wniosku, że skarżąca ma dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów sądowych.
Przedsiębiorstwo [...] Spółka z o.o. z siedzibą w S. wniosło zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła sprzeczność ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez przyjęcie, że skarżąca Spółka może ponieść koszty sądowe i uiścić wpis sądowy.
Wnosząca zażalenie w uzasadnieniu podniosła, że prowadzi obecnie dużą inwestycję i wszystkie wolne środki finansowe spółki są w nią angażowane. Z uwagi na powyższe, skarżąca nie ma środków na uiszczenie wpisu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty sądowe pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów sądowych, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powołanego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek.
Wymaga podkreślenia, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli na podstawie powołanego przepisu uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10, treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych umieszczonej na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, który stwierdził iż skarżąca nie wykazała, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że WSA szczegółowo zbadał sytuację materialną strony. Z przedłożonych odpisów zeznań podatkowych skarżącej wynika, że w 2010 r. przychody Spółki wynosiły [...] zł, a w 2011 r. [...] zł. Według bilansu na koniec 2010 r. Spółka posiadała środki pieniężne w kasie i na rachunku w kwocie [...] zł, a na koniec 2011 r. w kwocie [...] zł. Mimo deklarowanego spadku obrotów w 2011 r., skarżąca zaciągnęła w 2011 r. cztery nowe kredyty długoterminowe na łączną kwotę [...] zł, oraz dwa nowe kredyty krótkookresowe. Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą na dużą skalę, w tym inwestycję polegającą na rozbudowie salonu samochodowego oraz serwisu, osiąga dochody i na bieżąco spłaca zaciągane zobowiązania.
Świadczy to o dobrej kondycji finansowej Spółki oraz posiadanej przez nią zdolności kredytowej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał więc na uwzględnienie.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.