Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: WSA w Gdańsku) postanowieniem z 21 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 1173/21 odmówił Prezesowi Sądu Okręgowego w [...] przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Gdańsku z 15 grudnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 1173/21 w sprawie ze skargi A.A. (dalej: strona postępowania) na zarządzenie Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z [...] października 2021 r. w przedmiocie przerwy w czynnościach służbowych sędziego.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Prezes Sądu Okręgowego w [...]. W odpowiedzi na zażalenie pełnomocnik strona postępowania wniósł o jego nieuwzględnianie.
Zarządzeniem z 26 czerwca 2023 r. sprawę skierowano na posiedzenie niejawne w dniu 11 lipca 2023 r., jako sprawozdawcę wyznaczono sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego M.T. Zarządzeniem z 10 lipca 2023 r. sprawa została zdjęta z wokandy posiedzenia niejawnego.
W piśmie z 11 lipca 2022 r. sędzia NSA M.T., powołując się na art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej p.p.s.a.), wniósł o wyłączenie go od udziału w sprawie z powodu istnienia okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Wyjaśnił, że stronę postępowania zna osobiście od kilku lat, a znajomość ta ma charakter towarzyski i wykracza poza ściśle zawodową płaszczyznę, bowiem nacechowana jest serdecznością i życzliwością. W ocenie sędziego M.T. fakt łączącej go ze stroną postępowania długoletniej znajomości stanowi podstawę wniesienia żądania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 p.p.s.a.) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 p.p.s.a.) oraz wyłączenie przez sąd – na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.). Na mocy art. 193 p.p.s.a. przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Artykuł 19 p.p.s.a. stanowi, że wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony może nastąpić wtedy, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.
Przytoczona treść przepisu zawiera więc wyrażenia nieostre, wieloznaczne, mogące obejmować wiele różnorodnych stanów faktycznych. W związku z tym w sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Należy mieć również na uwadze to, że z woli ustawodawcy to do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie.
Przechodząc do rozpoznawanego wniosku należy podnieść, że wyznaczony jako sprawozdawca w sprawie sędzia NSA M.T. wyjaśnił, że stronę postępowania zna osobiście od kilku lat, a znajomość ta ma charakter towarzyski i wykracza poza ściśle zawodową płaszczyznę, bowiem nacechowana jest serdecznością i życzliwością. W tym kontekście należy podkreślić, że bliższą znajomość mającą charakter emocjonalny, wyrażający się w uczuciach życzliwości, sympatii czy nawet przyjaźni, należy właśnie zakwalifikować jako "okoliczność tego rodzaju", która nie tylko mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, ale i jego samego postawić w niezręcznej sytuacji. Bezstronność, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. powinna być przede wszystkim rozumiana jako wolność sędziego od emocjonalnego stosunku do sprawy i musi dotyczyć całego toku postępowania sądowoadministracyjnego.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 19 p.p.s.a. Wyłączenie sędziego NSA M.T. od orzekania przyczyni się do usunięcia choćby potencjalnych wątpliwości co do jego bezstronności w zaistniałych okolicznościach stanu faktycznego.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezwykle istotne znaczenie dla oceny kwestii obiektywizmu sędziego ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności, będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej (por. wyroki NSA: z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08; z 27 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 1020/09).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji.