Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 13 marca 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 2404/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił Fundacji A. w Ł. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi tej Fundacji na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lutego 2014 r. w przedmiocie określenia kwoty dotacji podlegającej zwrotowi do budżetu państwa.
Sąd I instancji uzasadniając rozstrzygnięcie w sprawie wskazał, że w oświadczeniu o majątku i dochodach Fundacji wskazano, że posiada ona kapitał zakładowy w wysokości 3.000 zł, nie posiada środków trwałych, zaś w ostatnim roku obrotowy poniosła stratę w wysokości 4.626,12 zł. Fundacja posiada rachunek bankowy, na którym zgromadzono środki w wysokości 1.000 zł. Fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej, zaś na cele statutowe pozyskuje środki z dotacji oraz dobrowolnych składek członków. W chwili obecnej nie posiada żadnych środków finansowych, bowiem środki zgromadzone na rachunku bankowym zostały zablokowane przez urząd skarbowy.
Zarządzeniem z dnia 5 grudnia 2014 r. wezwano Fundację do złożenia dokumentów, w tym m.in. wyciągów i wykazów z posiadanych przez Fundację rachunków bankowych - kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną Fundacji. Korespondencja obejmująca powyższe wezwanie, była dwukrotnie awizowana (w dniach: 11 grudnia 2014 r. i 19 grudnia 2014 r.), a następnie zwrócona jako niepodjęta. Wezwanie uznane zostało za doręczone – w trybie przepisu art. 73 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); dalej: p.p.s.a. W zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie nie zostało złożone.
Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, a zasadniczy wpływ na zajęcie takiego stanowiska miała okoliczność, że Fundacja nie nadesłała dokumentów pozwalających na ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego. Zdaniem WSA dla rozpoznania wniosku o prawo pomocy jest istotne nie tylko jaka jest wysokość środków zgromadzonych na rachunku bankowym, ale również jak wygląda obrót tymi środkami, czy strona nie wyzbywa się środków w związku z wezwaniem do złożenia oświadczenia w tym zakresie. Analizując złożone oświadczenia nie sposób zatem dokonać rzetelnej oceny, czy Fundacja jest w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania, ponieważ nie przedstawiła pełnej dokumentacji, o którą była wzywana. Tymczasem inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie.
Zażalenie na to postanowienie wniosła Fundacja, wnosząc o jego uchylenie w całości, i ponowne rozpoznanie sprawy w oparciu o złożone dokumenty.
W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że składając dwukrotnie oświadczenia na druku obowiązującym udowodniła, że nie posiada żadnych środków finansowych i złożony wniosek jest uzasadniony. Jeśli zaś Sąd miał wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń, to "mając nieograniczoną możliwość może dokładnie sprawdzić złożone oświadczenie".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. wynika wprost, co szczególnie istotne dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od przedstawionych przez wnioskodawcę dowodów. Treść art. 252 § 1 p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Przepis art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem, albowiem instytucja prawa pomocy ma zagwarantować prawo do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Dopóki zatem strona nie wykaże przy pomocy stosownych dokumentów źródłowych swojej sytuacji finansowej jej wniosek nie będzie zasługiwał na uwzględnienie. Orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na jednolitym stanowisku, że niezłożenie wymienionych w art. 255 p.p.s.a. oświadczeń i dokumentów źródłowych, należy ocenić jako niewypełnienie ciążącego na wnioskodawcy obowiązku współdziałania z sądem rozpoznającym wniosek o prawo pomocy, co stanowi podstawę do oddalenia wniosku.
W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie uznał, że nienadesłanie dokumentów, o które Fundacja została wezwana spowodowało niewypełnienie obowiązku współdziałania z sądem, uniemożliwiając tym samym pełne ustalenie podstawy faktycznej wnioskowanego uprawnienia procesowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącą o nadesłanie wyciągów i wykazów z posiadanych przez Fundację rachunków bankowych - kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić wykazywaną sytuację materialną Fundacji. Fundacja nie nadesłała żądanych dokumentów i tym samym nie wypełnia ciążącego na niej obowiązku. W konsekwencji, w skutek braku żądanych informacji nie można było dokonać pełnej analizy stanu majątkowego spółki. Oświadczenia zawarte na druku o przyznanie prawa pomocy słusznie nie zostały uznane za miarodajne przy ocenie jej sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest konsekwencją działania skarżącej, która nie dopełniła w sposób należyty ciążącego na niej obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej.
W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia zażalenia.
Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.