Uzasadnienie
M. S. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 17 listopada 2021 r. Nr 1201-IOP-3.4246.9.2021 w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach.
Zarządzeniem z dnia 29 września 2022 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wpisu sądowego w kwocie 1.400 zł, tj. w wysokości określonej w § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz.2193). Dla dokonania powyższej czynności wyznaczony został siedmiodniowy termin liczony od dnia doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis ww. zarządzenia został wysłany do skarżącego listem poleconym za potwierdzeniem odbioru w dniu 30 września 2022 r.
Pomimo tego, że przesyłka była dwukrotnie awizowana - pierwsze awizo z dnia 6 października 2022 r., powtórne awizo z dnia 14 października 2022 r. - nie została podjęta przez adresata i została zwrócona w dniu 24 października 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zdaniem Sądu przesyłkę awizowano w sposób prawidłowy, a tym samym należało uznać ją za doręczoną w dniu 20 października 2022r.
Postanowieniem z dnia 7 listopada 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę i zasądził zwrot uiszczonego wpisu od skargi. Uzasadniając rozstrzygnięcie, Sąd wskazał, że doręczenie odpisu zarządzenia wzywającego do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi, po uprzednim awizowaniu przesyłki w dniach 6 października 2022 r. i 14 października 2022 r. i jej zwrocie, nastąpiło w dniu 20 października 2022 r. Bieg czternastodniowego terminu, o którym mowa w art. 73 § 1 p.p.s.a., rozpoczął się bowiem z dniem pozostawienia pierwszego powiadomienia. W konsekwencji siedmiodniowy termin do uzupełnienia wpisu od skargi upływał z dniem 27 października 2022 r. W zakreślonym terminie, skarżący nie uzupełnił wpisu od skargi.
Pismem z 27 grudnia 2022 r. (data prezentaty), skarżący wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że informację o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego powziął dopiero z treści uzasadnienia postanowienia z 7 listopada 2022 r., doręczonego mu w dniu 20 grudnia 2022 r. Nadto Skarżący wyjaśnił, że prowadzi przedsiębiorstwo pod firmą [...], którego przeważającą działalnością gospodarczą jest transport drogowy towarów. Do pisma załączył wydruk informacji z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej z 23 grudnia 2022r. Podkreślił, że osobiście wykonuje zlecenia transportu drogowego w kraju i za granicą przyjęte przez jego firmę oraz współpracuje jako podwykonawca z innymi firmami transportowymi. W okresie awizacji listu poleconego za potwierdzeniem odbioru, z odpisem zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wisu od skargi, tj. w okresie od dnia 6 października 2022r. do dnia 24 października 2022r., przebywał poza miejscem zamieszkania i nie miał wiedzy o wystawieniu pierwszego i powtórnego awiza, które znalazł w skrzynce na listy po powrocie do domu po dniu 24 października 2022 r. Skarżący równocześnie ze złożeniem wniosku dokonał czynności uzupełnienia wpisu sądowego w kwocie 1.400 zł, której nie dokonał w terminie.
W dniu 30 grudnia 2022 r. (data prezentaty), skarżący przedłożył dokumenty potwierdzające, że w okresie od dnia 6 października 2022 r. do dnia 24 października 2022 r. przebywał poza miejscem zamieszkania z powodu świadczenia usług transportowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmawiając przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu wskazał, że zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej: p.p.s.a.) czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże, zgodnie z art. 86 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a. - jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Wymogi takiego wniosku precyzuje art. 87 p.p.s.a., zgodnie z którym: pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
Sąd zwrócił uwagę, że przywrócenie terminu usprawiedliwia zatem zaistnienie wyłącznie nagłych, obiektywnych, niezależnych od wiedzy i woli strony okoliczności, które mimo dołożenia należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Dlatego przy ocenie braku winy strony w uchybieniu terminu Sąd uwzględnia nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły jej dokonanie czynności w terminie, ale także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. np. postanowienie NSAz 10.08.2017 r., II GZ 599/17, CBOSA). Innymi słowy, przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy.
Sąd pierwszej instancji, przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu ocenił, że skarżący nie uprawdopodobnił swojego braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu. Jako powód uchybienia terminu do uiszczenia wpisu skarżący wskazał, że nie odebrał przesyłki sądowej zawierającej wezwanie, gdyż w okresie jej awizacji tj. w okresie od 6 października 2022 r. do dnia 24 października 2022 r. przebywał poza miejscem zamieszkania, gdyż świadczył usługi transportowe.
Zdaniem sądu, powyższa okoliczność nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności. W ocenie Sądu, przebywanie skarżącego poza miejscem zamieszkania, w czasie który zbiegł się z upływem terminu do uzupełnienia wpisu od skargi, nie może być brany pod uwagę jako okoliczność wyłączająca winę, gdyż jest to okoliczność subiektywna, niemająca co do zasady charakteru nagłego, na którą strona ma wpływ. Fakt przebywania poza miejscem zamieszkania (nawet poza granicami kraju), nie stanowi więc przeszkody o charakterze nadzwyczajnym, która uniemożliwia podejmowanie czynności postępowania, wobec czego nie może on zwalniać strony z obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Zdaniem sądu, należyta dbałość w prowadzeniu własnych spraw wymagała, aby skarżący przed wyjazdem do pracy i tymczasową zmianą miejsca zamieszkania podjął odpowiednie działania, gwarantujące zabezpieczenie swoich interesów, czy to przez powiadomienie sądu o zmianie adresu do doręczeń czy też przez pouczenie dorosłych domowników o konieczności informowania go o przychodzącej korespondencji i przekazywaniu mu przesyłek lub ich treści.
Toczące się postępowanie sądowoadministracyjne jest równoznaczne z tym, że sąd będzie kierował do strony pisma i zakreślał stosowne terminy do dokonania czynności procesowych, a strona winna się z tym liczyć i w odpowiedni sposób przygotować na wymianę korespondencji z sądem.
Zdaniem Sądu, nieobecność skarżącego w domu nie była okolicznością nagłą, nieprzewidzianą, na którą skarżący nie mógł się przygotować, bowiem wiedział, że wyjeżdża do pracy, a w związku z wcześniejszym złożeniem skargi, mógł oczekiwać pism w tej sprawie. Mimo to nie zadbał, by korespondencja przychodząca do jego miejsca zamieszkania była mu przekazywana, lub by chociaż miał wiedzę o jej treści. Sąd podniósł także, że skarżący nie wykazał, by skontaktował się choćby telefonicznie z sądem w celu powzięcia informacji na temat stanu jego sprawy. Sąd zauważył nadto, że skarżący pismem z 26 sierpnia 202 r. został poinformowany o wyznaczeniu terminu posiedzenia niejawnego na dzień 4 października 2022 r. W tej sytuacji, wiedząc o terminie posiedzenia, skarżący przed wyjazdem do pracy mógł podjąć działania zmierzające do ustalenia czy toczące się postępowanie zostało już zakończone. Brak poczynienia przez skarżącego takich starań należy zdaniem Sądu za niedbalstwo w prowadzeniu swoich spraw.
Skarżący złożył zażalenie od postanowienia Sądu pierwszej instancji wnosząc o jego zmianę poprzez przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu. W uzasadnieniu zażalenia skarżący przedstawił ponownie stan faktyczny i argumentację, iż nie ponosi on winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu, zwłaszcza że pozostawał w przekonaniu o możliwości uiszczenia wpisu sądowego w późniejszym terminie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej, jest instytucja przywrócenia terminu. W art. 86 i następnych p.p.s.a. prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu, określając jednocześnie przesłanki, których wystąpienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których zaistnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym.
W świetle art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Kryterium braku winy, stanowiące przesłankę zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz doktrynie jednolicie przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet lekkim niedbalstwem (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uwaga 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446, nb 4; postanowienie NSA z 17 października 2019 r., sygn. akt I GZ 342/19; to i kolejne cytowane orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne także na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o niepodjęciu działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 października 1998 r., sygn. akt II CKN 8/98, Lex nr 50679; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 maja 2014 r., sygn. akt II GZ 211/14, LEX nr 1461887).
Wskazać również należy na przyjęty w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu w rozumieniu art. 86 § 1 p.p.s.a. zalicza się między innymi chorobę, ale nie każdą, a wyłącznie taką, która miała nagły i obłożny charakter (powodując zwłaszcza konieczność hospitalizacji) i nie pozwalała na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z 24 lipca 2017 r., II FZ 382/17).
W świetle powyższego należy uznać, że Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie zasadnie odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od wywiedzionej przez skarżącego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie, bowiem słusznie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu.
Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu przyjąć należy pewien obiektywny miernik staranności, co oznacza, że tylko stwierdzenie, że strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku (por. postanowienia NSA: z 5 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1123/14; z 29 kwietnia 2014r., sygn. akt I OZ 332/14). Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne.
W niniejszej sprawie wskazać przede wszystkim należy, że skarżący wnosząc skargę powinien liczyć się z możliwością kierowania do niego korespondencji z sądu i w tym zakresie zadbać o swoje interesy w sposób należyty. Skarżący prowadząc działalność gospodarczą niewątpliwie jest świadomy, że urzędowa korespondencja zawsze ma określony termin, w którym to terminie skarżący jest zobowiązany do dokonania określonej czynności. Jako przedsiębiorcę, powinna go cechować podwyższona staranność i świadomość prawna, wymagająca zapewnienia warunków organizacyjnych pozwalających zapobiec sytuacji niewłaściwego odebrania pism z sądu lub innych instytucji.
W orzecznictwie przyjmuje się, że usprawiedliwione przyczyny uchybienia terminu do dokonania czynności są ograniczone do okoliczności, które nie tyle utrudniają, ale faktyczne uniemożliwiają dokonanie czynności nawet przy zachowaniu największej możliwej staranności. Do okoliczności tych zalicza się np.: przerwę w komunikacji, powódź, pożar, inną katastrofę, nagłą chorobę strony przy równoczesnej niemożliwości wyręczenia się inną osobą. Są to zatem okoliczności absolutnie nagłe i wyjątkowe. Do takich nie można jednak zaliczyć zdarzenia, na które powołuje się skarżący, bowiem miało ono charakter zaplanowany.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, okoliczność wskazywana przez skarżącego nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności. Jak słuszne wskazał Sąd pierwszej instancji a Naczelny Sąd Administracyjny podziela ten pogląd, przebywanie skarżącego poza miejscem zamieszkania z powodu wykonywanej pracy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, w czasie który zbiegł się z upływem terminu do uzupełnienia wpisu od skargi, nie może być uznane jako okoliczność wyłączająca winę, gdyż jest to okoliczność subiektywna, niemająca co do zasady charakteru nagłego, na którą strona miała wpływ.
Skarżący przebywając poza miejscem zamieszkania (nawet poza granicami kraju), winien tak zorganizować pracę w swojej działalności, aby zapewnić odbiór korespondencji w sposób gwarantujący mu zabezpieczenie jego interesów, np. poprzez pouczenie dorosłych domowników o konieczności informowania go o przychodzącej korespondencji i przekazywania mu przesyłek lub informacji o ich treści. Powinien bowiem przewidywać, że może być zobowiązany do dokonania pewnych czynności w wyznaczonych terminach, na żądanie Sądu lub innych instytucji. Niedokonanie takich czynności zabezpieczających prawidłowy odbiór korespondencji w czasie nieobecności stanowi niedbalstwo w prowadzeniu swoich spraw.
Z powyższego powodu NSA uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a wniesione zażalenie jest niezasadne i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.