Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2013 r., sygn. akt III SA/Po 1104/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił skarżącemu R. P. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora W. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia [...] sierpnia 2012 r., stwierdzające niedopuszczalność wniesienia zażalenia na postanowienie dotyczące włączenia dowodu w sprawie z wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.
W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Sąd wskazał, że z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Powołując się na treść art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd podniósł, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie w sprawie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty. Zaskarżone w sprawie rozstrzygnięcie nie było zaś ani postanowieniem kończącym postępowanie, ani postanowieniem rozstrzygającym sprawę co do istoty.
Sąd ponadto wskazał, że postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2013 r. skarga została odrzucona na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 oraz § 3 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył R. P., wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości jako niezgodnego z prawem oraz budzącego jego niezadowolenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, mimo częściowo błędnego uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji.
Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 p.p.s.a., który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a.
Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi.
Należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego.
Sąd I instancji podał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dwie przesłanki stanowiące, w jego ocenie, oczywistą bezzasadność skargi. Pierwsza z nich wyraża się w tym, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje postępowania zażaleniowego na postanowienie organu w sprawie włączenia dowodu do sprawy. Natomiast drugą przesłankę Sąd upatruje w tym, że postanowienie, na które wniesiona została skarga, nie podlega kognicji sądu administracyjnego, stosownie do art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a., czemu wyraz dał Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. w postanowieniu z dnia 8 kwietnia 2013 r. odrzucającym skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, co do zaistnienia pierwszej z przesłanek. Uznaje za prawidłowe stanowisko, że w rozpoznawanej sprawie można mówić o oczywistej bezzasadności, bowiem oczywiste jest, że Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje postępowania zażaleniowego na postanowienie organu w sprawie włączenia dowodu do sprawy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nieuprawnione jest zaś wypowiadanie się o niedopuszczalności skargi na postanowienie o niedopuszczalności wniesienia zażalenia, w postanowieniu odmawiającym przyznania prawa pomocy – skoro kwestia ta legła u podstaw wydanego w sprawie postanowienia o odrzuceniu skargi i podlega ocenie w ramach ewentualnej kontroli tego postanowienia.
Mając powyższe na uwadze, mimo częściowo błędnego uzasadnienia Sądu I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.