Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1603/19 na podstawie art. 88 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) odrzucił wniosek A.B. o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący w dniu 15 lipca 2019 r. wniósł skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] grudnia 2018 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Uzasadniając wniosek stwierdził, że o wydaniu zaskarżonej decyzji dowiedział się 8 czerwca 2019 r. z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...]. Ustalił też, że przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję była dwukrotnie awizowana (27 grudnia 2018 r. i 4 stycznia 2019 r.), a następnie została zwrócona do nadawcy 11 stycznia 2019 r. z adnotacją: "zwrot, nie odebrano w terminie".
Sąd I instancji odrzucając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi stwierdził, że skoro – jak sam skarżący wskazał – w dniu 8 czerwca 2019 r. dowiedział się o wydaniu zaskarżonej decyzji, to określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi upłynął w dniu 17 czerwca 2019 r. Skarżący wniósł natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wraz ze skargą w dniu 15 lipca 2019 r., a zatem wniosek ten jako złożony po upływie terminu określonego w art. 87 § 1 p.p.s.a. podlegał odrzuceniu.
W zażaleniu - sporządzonym przez pełnomocnika ustanowionego w wyniku postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2020 r., sygn. akt VI SPP/Wa 220/19 o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata - skarżący zaskarżył powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego zmianę. W uzasadnieniu autor zażalenia powołał się na ciężką sytuację zdrowotną i finansową skarżącego oraz stwierdził, że w sprawie zachodzi przypadek wyjątkowy, o którym stanowi art. 87 § 5 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie, jednakże z przyczyn innych niż w nim wskazane.
Na wstępie należy zauważyć, że powołany w zażaleniu przepis art. 87 § 5 p.p.s.a., zgodnie z którym po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych nie mógł być zastosowany w tej sprawie. Do dnia wydania zaskarżonego postanowienia nie upłynął bowiem rok od uchybionego terminu.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast w myśl art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu.
W sprawie tej Sąd I instancji przyjął, że skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Informację o wydaniu zaskarżonej decyzji skarżący otrzymał w dniu 8 czerwca 2019 r. Siedmiodniowy termin przewidziany na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi upłynął zatem w dniu 17 czerwca 2019 r. Skarżący wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wniósł zaś dopiero wraz ze skargą w dniu 15 lipca 2019 r. i dlatego wniosek ten został odrzucony.
Stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu nie zasługuje na akceptację w realiach rozpoznawanej sprawy. Nie uwzględnia bowiem, że skarżący - osoba w wieku 86 lat, posiadająca orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności (vide dokumenty i oświadczenia znajdujące się w aktach sprawy - sygn. VI SPP/Wa 220/19, przy wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy) i będąca w złym stanie zdrowia, polegającym na silnym upośledzeniu widzenia (według oświadczenia pełnomocnika skarżący oczekuje na operację przeszczepu rogówki) we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi powołał się na okoliczność, że o zaskarżonej decyzji dowiedział się w dniu 8 czerwca 2019 r., który to dzień poprzedzał dzień wyjazdu skarżącego do Szpitala [...] w [...] na "skomplikowany zabieg operacyjny oka".
Sąd I instancji nie wziął pod uwagę powołanej okoliczności i przyjął, że w dniu 8 czerwca 2019 r. rozpoczął bieg określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji powinien w tej sytuacji wezwać skarżącego do złożenia wyjaśnień, co do okresu, w którym przebywał on w Szpitalu [...] w [...], a zatem uwzględnić tę okoliczność przy ustalaniu początku biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi.
Ponadto, z akt sprawy wynika, że tę ze wszechmiar złą sytuację skarżącego (również finansową - jak podnosi bowiem w zażaleniu, z tej przyczyny nie mógł skorzystać z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru) uwzględnił wszak Sąd I instancji przyznając skarżącemu w tej sprawie prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (postanowienie z dnia 11 marca 2020 r.), który jednakże zaczął w sprawie działać dopiero przy sporządzeniu rozpoznawanego zażalenia.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Naczelnego Sądu, nie zasługuje na akceptację taka praktyka, kiedy stronie skarżącej przyznaje się pomoc prawną w postaci profesjonalnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy, a następnie w istocie uniemożliwia się jej skorzystanie z tej pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 19 marca 2008 r., sygn. akt II FZ 105/08, z dnia 28 czerwca 2017 r., sygn. akt II GZ 472/17).
Sąd I instancji uwzględniając przedstawione argumenty ustali zatem, od jakiej daty należy liczyć początek biegu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, z uwzględnieniem okoliczności tej sprawy, zarówno tych prezentowanych przez wnioskodawcę, jak i ewentualnie powziętych w toku postępowania sądowego, mając na uwadze cel i funkcje instytucji przywrócenia terminu, identyfikowane z perspektywy realizacji prawa do sądu.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.