Uzasadnienie
Postanowieniem z 2 grudnia 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 1874/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.),w związku z art. 260 p.p.s.a. odmówił B. P. Spółce z o.o. z siedzibą w W. (dalej: skarżąca lub spółka) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
Sąd I instancji wskazał, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy powołała się na trudną sytuację finansową. Spółka wskazała na straty w roku obrotowym 2012 w wysokości 282.889,85 zł. Podała, że na rachunku bankowym widnieją środki w kwocie 388,72 zł. W toku postępowania ustalono ponadto, że w sprawozdaniu z działalności firmy za rok 2012 podano, że "na przestrzeni poszczególnych miesięcy systematycznie rosła sprzedaż usług ochrony na rzecz osób fizycznych (rozliczana za pomocą kas fiskalnych), co jednoznacznie dobrze rokuje na działalność spółki w następnym roku, tj. w 2013 r."
Sąd podał, że prognozowany w sprawozdaniu rozwój Spółki został potwierdzony w zestawieniu dokonanym w Rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 31 grudnia 2013 r. Z dokumentu tego wynika, że w 2013 r. zwiększył się przychód Spółki do kwoty 647.900,97 zł, w porównaniu z kwotą 287.682,75 zł w 2012 r. Zarazem nastąpił wzrost kosztów działalności operacyjnej strony z kwoty 535.590,69 zł w 2012 r. do kwoty 941.372,86 zł na koniec 2013 r. Wzrost ten w odniesieniu do poszczególnych kategorii dotyczył zarówno wypłacanych przez Spółkę wynagrodzeń, które z kwoty 244.445,07 zł w 2012 r. wzrosły do kwoty 422.079,00 zł w 2013 r. Zwiększyła się również wartość kosztów usług obcych z kwoty 123.258,63 zł do 249.300,93 w 2013 r.
Sąd I instancji wskazał, że na ocenę sytuacji finansowej Skarżącej w kontekście spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie pozwalają dane zawarte w wyciągach z rachunków bankowych na dzień 30 kwietnia 2014 r., 31 maja 2014 r. oraz 30 czerwca 2014 r. Powyższe z tego względu, że główną powtarzającą się transakcją wyszczególnioną w tychże dokumentach są przelewy dokonywane z konta Spółki na rzecz komorników sądowych. Przyczyny, dla których strona musi takich przelewów dokonywać nie zostały wytłumaczone w żadnym z pism nadesłanych do Sądu. Oznacza to tylko, że wcześniej Skarżąca musiała uwikłać się w szereg procesów, których następstwem są postępowania egzekucyjne. Nie został także wykazany udział wpływów z reklamy na samochodach osobowych, do świadczenia której Skarżąca zobowiązała się w umowie "Zamówienie ekspozycji" z dnia 28 lutego 2012 r., w ogólnych przychodach Spółki.
W ocenie WSA, analiza transakcji dokonywanych na rachunku bankowym Skarżącej wskazuje, że regularnych wpłat na ten rachunek (kwoty od 100, 1100, 3.500, 5.000, 7.500, dwa razy po 9.000, 9.200, dwa razy po 10.000 zł) dokonuje J. N. będący Prezesem Zarządu. Sugerowałoby to, że wszelkie przychody Spółki pochodzące ze świadczonych usług wpłacane są na jego konto, ewentualnie przekazywane są mu przez pracowników Spółki w formie gotówkowej. Powyższe czyni niejasnym faktyczny stan środków pieniężnych posiadanych przez Spółkę. Nadto dysonans pomiędzy zapisami opisującymi transakcje dokonywane na rachunku bankowym a skalą przychodu Spółki sugerowałyby, że wszelkie przychody Skarżącej pochodzące ze sprzedaży towarów i usług wpłacane są na konto Prezesa Zarządu Spółki.
W świetle powyższego, nierozstrzygnięta pozostaje wątpliwość co do rzeczywistego wpływu kosztów poniesionych przez Spółkę (których wysokości strona nie podała) na zakup kas w ilości 273, na jej kondycję finansową, w sytuacji, gdy aktywa na dzień 31 grudnia 2012 r. wyniosły 54.378,10 złotych. Jak zaznaczyła Skarżąca transakcja zakupu miała miejsce w 2012 r. Strona nie wyjaśniła też, w jakim celu zakupiła tak dużą liczbę kas fiskalnych, mając na uwadze profil działalności Spółki, tj. działalność w sektorze usług ochrony mienia dla firm oraz osób fizycznych, reklam oraz wynajem i dzierżawa samochodów osobowych.
Sąd I instancji podkreślił, że skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Spółka w toku postępowania nie podniosła, że z uwagi na powstałą sytuację majątkową jest zmuszona zawiesić działalność gospodarczą, czy też liczy się z całkowitym zaprzestaniem prowadzenia tej działalności. Pomimo sugerowanych problemów Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, prowadzi działalność gospodarczą. Odprowadza świadczenia na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz należności na rzecz Urzędu Skarbowego (zob. wyciągi z rachunków). Brak jest też informacji o zaciąganych przez Spółkę kredytach na pokrycie kosztów przychodów. Spółka nie wskazała na trudności w regulowaniu bieżących zobowiązań.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła B. P. Sp. z o.o. w W., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania.
Strona zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., polegające na stwierdzeniu, że spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków finansowych pozwalających na stwierdzenie zaistnienia przesłanek prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym wpis sądowy od skargi.
W uzasadnieniu strona wskazała, że ocena jej wydolności finansowej została dokonana "na wyrost", gdyż oparto ją na domniemaniach związanych z funkcjonowaniem i dochodami spółki, a nie na rzeczywistym jej położeniu.
Skarżąca podkreśliła, że spółce funkcjonującej od niedawna trudno jest zaistnieć i utrzymać się na rynku, zaś osiągnięte dochody są równoważone wydatkami. Skarżąca podniosła, że aby dalej funkcjonować musi otrzymywać pomoc finansową "z zewnątrz". Wpłaty dokonywane na jej konto przez jedynego udziałowca są próbą ratowania spółki i nie można ich kwalifikować jako dodatkowego dochodu spółki.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10 - treść dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
Z całokształtu oświadczeń i dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że spółka prowadzi działalność gospodarczą. Brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata za 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 282. 889,85 zł przy zwiększonych przychodach spółki. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej.
WSA zbadał sytuację materialną strony. Zarządzeniem z dnia 21 sierpnia 2014 r. (wydanym na podstawie art. 255 p.p.s.a.) spółka została wezwana do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o dokumenty źródłowe. Przesłane na skutek wezwania dokumenty nie dostarczyły jednak takich informacji, z których wynikałoby, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Konfrontując okoliczność prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej z informacjami o obrocie wynikającymi z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego spółki należy uznać za prawidłowe stanowisko Sądu I instancji, wskazujące na brak możliwości oszacowania wpływów spółki uzyskiwanych od klientów z tytułu świadczonych usług. Z oświadczeń spółki nie wynika, jaki osiąga przychód z aktualnie prowadzonej działalności i jaka jest wysokość i źródło ponoszonych kosztów. Z przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego w ogóle nie wynika, że spółka - prowadząc działalność gospodarczą - ponosi jakiekolwiek inne koszty niż związane z płatnościami na rzecz urzędu skarbowego, ZUS oraz komorników sądowych. Może to sugerować, że spółka posiada również inne (nieujawnione Sądowi) rachunki bankowe, a w każdym razie świadczy o niespójności między składanymi oświadczeniami o sytuacji majątkowej strony a dokumentami źródłowymi, które tę sytuację mają potwierdzać.
W tym stanie rzeczy NSA podziela stanowisko Sądu I instancji, że skarżąca nie wykazała w sposób pełny swojej sytuacji finansowej, co powinna była przedstawić, aby uzyskać prawo pomocy we wnioskowanym zakresie.
NSA zauważa, że wnosząca zażalenie spółka nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieznanych WSA, które mogłyby uzasadniać przyznanie jej prawa pomocy.
Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.