Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 29 lipca 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 2072/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił N. K. M. D. i C. "G. H." przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi N. K. M. D. i C. "G. H." na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia.
Sąd I instancji relacjonując stan sprawy podał, że N. K. M. D. i C. "G. H." wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. skargę na decyzję Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w kwocie 216 zł za zajęcie bez zezwolenia pasa drogowego. W skardze skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w związku z czym wezwany został do przesłania wypełnionego formularza PPPr. Z informacji podanych w formularzu wynika, iż skarżący jest stowarzyszeniem, które nie prowadzi działalności gospodarczej. Utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich i ograniczonej pomocy Gminy N., a wszelkie środki przeznacza na finansowanie bieżącej działalności. Operacje na rachunku bankowym obejmują opłaty za energię i wpłaty osób fizycznych [...]. Ze sprawozdania finansowego za rok 2009 wynika, iż wpływy stowarzyszenia z tytułu składek wyniosły [...], a z tytułu dotacji celowych [...], a końcowa nadwyżka przychodów nad kosztami wyniosła [...].
Sąd I instancji odmawiając skarżącemu stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazał, że stowarzyszenie nie wykazało, iż podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie Sąd I instancji nie zgodził się z twierdzeniem, iż stowarzyszenie nie musi gromadzić rezerw na opłaty sądowe. Jeżeli działalność stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, domagając się jego zmiany i orzeczenie zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. Skarżący podniósł, że Sąd I instancji nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia do przedstawionych przez skarżącego dokumentów, obrazujących sytuację finansową stowarzyszenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - zwanej dalej p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Zgodnie z postanowieniem art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd może przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji analizując, czy skarżący spełnił przesłanki przyznania prawa pomocy ograniczył się do stwierdzenia, że skarżący nie wykazał, iż podjął jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie Sąd I instancji nie zgodził się z twierdzeniem, iż stowarzyszenie nie musi gromadzić rezerw na opłaty sądowe. Jeżeli działalność stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego.
Zajmując takie stanowisko Sąd I instancji nie odniósł się do przedłożonych przez skarżącego, a nadesłanych przecież na wezwanie WSA dokumentów obrazujących stan majątkowy skarżącego. Przede wszystkim Sąd nie odniósł się do sprawozdania finansowego skarżącego stowarzyszenia, bilansu, rachunku wyników jednostki nie prowadzącej działalności gospodarczej oraz wyciągu z operacji na rachunku bankowym. Zatem Sąd I instancji rozpoznając wniosek skarżącego nie dokonał wszechstronnej i dokładnej analizy jego stanu majątkowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ponownie rozpoznając sprawę odniesie się do przedłożonych przez skarżącego dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową, a następnie odniesie ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia do wymienionych w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.