Uzasadnienie
Z. T. wniósł skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 27 maja 2013 r. o nałożeniu kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego z naruszeniem przepisów prawa, do której załączył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z urzędu.
Referendarz sądowy postanowieniem z 18 października 2013 r. oddalił wniosek Z. T. w związku z uiszczeniem przez skarżącego wpisu sądowego. Uregulowanie wpisu od skargi spowodowało, że wniosek w tym zakresie stał się bezprzedmiotowy. Ponadto żądanie skarżącego o ustanowienie adwokata z urzędu uznano za niezasadne, gdyż uznano sytuację finansową wykazaną we wniosku za niespełniającą przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.).
Na skutek sprzeciwu Z. T. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. zaskarżonym postanowieniem z 28 listopada 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 920/13 oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Powołując się na dane zawarte we wniosku Sąd pierwszej instancji podkreślił, że skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z konkubiną i z córką. Posiada dom o powierzchni 305 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,4193 ha, budynek gospodarczy powierzchni 54 m2 i działki o powierzchni 0, 2567 ha. Skarżący jest również właścicielem ośmiu samochodów ciężarowych służących do prowadzenia działalności gospodarczej (cztery Mistfubishi Canter, dwa ciągniki siodłowe Iveco, dwie naczepy Schwarzmuller). Dochód gospodarstwa domowego stanowi wynagrodzenie konkubiny w wysokości 1600 zł miesięcznie.
Skarżący wskazał, że z powodu długotrwałego kryzysu w transporcie drogowym w 2008 r. poniósł stratę w wysokości 260,214 zł, w 2009 r. - stratę 158.238 zł, w 2010 r. stratę w wysokości 5,349 zł, w 2011 r. osiągnął zysk 56.971 zł, w 2012 r. poniósł stratę w wysokości 124.859 zł a w 2013 r. od stycznia do lipca poniósł stratę w kwocie 21.414 zł. Sąd pierwszej instancji po przeprowadzeniu analizy sytuacji majątkowej skarżącego stwierdził brak podstaw do zwolnienia od kosztów postępowania sądowego w zakresie całkowitym. Zdaniem Sądu skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób pokrywa wykazane we wniosku straty związane z wykonywaną działalnością gospodarczą wskutek czego Sąd nie mógł stwierdzić, aby opłacenie czynności zawodowego pełnomocnika (adwokata) spowodowało uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny.
Z. T. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243 - 263 p.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Z treści powołanego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy ponieważ przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z treści wniosku Z.T. wynika, że posiada on dosyć stabilną sytuację finansową umożliwiającą mu poniesienie kosztów związanych z wszczęciem a następnie z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego w swojej sprawie. Skarżący podając informacje odnośnie do stanu posiadanego majątku nie wykazał więc, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. czyli, że nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego. W sytuacji gdy skarżący nie spełnił kryteriów przyznania prawa pomocy to tym samym brak było podstaw do uwzględnienia wniosku. Nie bez znaczenia, jak słusznie zauważa Sąd pierwszej instancji, jest uregulowanie wpisu sądowego przez skarżącego wskutek czego wniosek o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie stał się bezprzedmiotowy. Ocena wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu) dokonana przez Sąd pierwszej instancji była więc prawidłowa.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.