Uzasadnienie
Postanowieniem z 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 161/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odrzucił skargę T. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z [...] listopada 2020 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania od pisma dotyczącego anulowania upomnienia zawierającego wezwanie do uregulowania podwyższonej opłaty eksploatacyjnej.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:
T. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na ww. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z [...] listopada 2020 r. W skardze nie został zawarty numer PESEL skarżącego.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III z 10 lutego 2021 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi poprzez wskazanie numeru PESEL skarżącego w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi w dniu 19 lutego 2021 r., wobec czego 7-dniowy termin do wykonania wezwania upłynął z dniem 26 lutego 2021 r.
WSA stwierdził, że pomimo wezwania brak formalny skargi nie został usunięty w ustawowym terminie, co stanowiło podstawę jej odrzucenia, na mocy art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w zw. z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Zażalenie na powyższe postanowienie WSA złożył skarżący, zaskarżając orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., które miało wpływ na odrzucenie skargi poprzez zastosowanie wykładni zwężającej i dosłownej, co naruszyło art. 58 § 1 pkt 3 cytowanej ustawy, wbrew poglądom wyrażonym przez NSA.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że oczywistym jest, iż w skardze winien zostać wskazany numer PESEL skarżącego, jednakże nie zawsze jego brak skutkować powinien odrzuceniem skargi w przypadku jego nieuzupełnienia. Powołując się na postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 366/19, wnoszący zażalenie stwierdził, że gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze stanowi brak formalny uniemożliwiający nadanie jej prawidłowego biegu. W jego ocenie, w takiej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., niezasadne jest wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w omawianym zakresie pod rygorem jej odrzucenia. Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż ma uzasadnione przypuszczenia, że pesel skarżącego znajduje się w aktach sprawy, jednakże z uzasadnienia postanowienia WSA nie można o tym przesądzić i nie wiadomo, czy zostało to sprawdzone.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę do jego uzupełnienia lub poprawienia w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Z kolei stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji uznał, że brakiem formalnym skargi, o którym mowa w art. 49 § 1 p.p.s.a. jest niepodanie numeru PESEL przez skarżącego, czego wymaga art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) w związku z art. 57 § 1 p.p.s.a. Niepodanie numeru PESEL, pomimo wezwania, stanowiło zaś podstawę wydania zaskarżonego postanowienia.
Bezspornym jest, że skarżący w skardze na postanowienie SKO w Sieradzu nie podał swojego numeru PESEL i w konsekwencji został wezwany do uzupełnienia tego braku formalnego. Nie ulega również wątpliwości, że skarżący nie nadesłał numeru PESEL w wyznaczonym terminie. Jednak, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe okoliczności, na gruncie rozpoznawanej sprawy, nie stanowią wystarczającej podstawy do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności należy bowiem podkreślić, że jak wynika z treści art. 49 § 1 p.p.s.a., sąd wzywa do uzupełnienia braku formalnego skargi jedynie wówczas, gdy pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych. Przytoczona regulacja stanowi jedną z gwarancji prawa do sądu, gdyż przesądza ona, że jedynie braki formalne skargi uniemożliwiające prowadzenie przez sąd postępowania mogą stanowić podstawę jej odrzucenia, w przypadku ich nieuzupełnienia w terminie.
Prawo do sądu jest bezspornie jednym z fundamentalnych uprawnień jednostki, mającym swoje źródło zarówno w Konstytucji RP (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2), jak i w normach prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka). Ograniczenie prawa do sądu może zostać oczywiście ustanowione ze względu na inne wartości.
Jak stwierdził Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzji z dnia [...] czerwca 2014 r., sygn. 60606/11 (LEX nr 1477698), "prawo dostępu do sądu zapewnione w art. 6 ust. 1 Konwencji nie jest bezwzględne i może podlegać ograniczeniom. Te są dozwolone w sposób dorozumiany, jako że prawo dostępu ze swej istoty wymaga uregulowania przez Państwo, które to uregulowanie może być różne w zależności od czasu i miejsca, zgodnie z potrzebami i środkami po stronie społeczeństwa i jednostek. (...) Ograniczenia prawa do sądu są zgodne z art. 6 jedynie wówczas, jeżeli nie ograniczają ani nie zmniejszają dostępu pozostawionego stronie postępowania sądowego w taki sposób lub w takim zakresie, iż sama istota dostępu do sądu staje się upośledzona. Ograniczenia takie ponadto nie będą zgodne z art. 6 ust. 1 Konwencji, jeżeli nie realizują uzasadnionego prawnie celu lub jeżeli nie zachodzi rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, który ma zostać osiągnięty".
Stosowanie przepisów ustanawiających takie ograniczenia wymaga od sądu rozważenia, czy chronione w ten sposób wartości przeważają nad konstytucyjnym i konwencyjnym uprawnieniem do rozpatrzenia sprawy przez sąd.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, takiego dogłębnego rozważenia z uwzględnieniem aksjologii zastosowanych przez Sąd pierwszej instancji przepisów zabrakło w zaskarżonym postanowieniu.
WSA przede wszystkim pominął, że w aktach administracyjnych sprawy, przesłanych przez organ do Sądu wraz ze skargą, znajduje się numer PESEL skarżącego (vide: upomnienie z dnia [...] września 2020 r. – karta 2 akt administracyjnych organu I instancji). Sąd mógł zatem uzyskać informację o numerze PESEL skarżącego bez konieczności wzywania go do uzupełnienia braku formalnego skargi pod rygorem jej odrzucenia.
Rozważając prawidłowość zaskarżonego postanowienia, należy wziąć pod uwagę cel wprowadzenia wymogu podawania numeru PESEL w pierwszym piśmie wnoszonym do sądu. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 934), mocą której ustanowiono w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. obowiązek zamieszczania numeru PESEL strony, stwierdzono m.in., że zmiana ta ma na celu zapewnienie jednoznacznej identyfikacji podmiotów zarejestrowanych w systemie teleinformatycznym (vide: druk sejmowy VIII.3260). W rozpoznawanej sprawie nie można tracić z pola widzenia, że numer PESEL znajdował się w aktach administracyjnych, pismo skarżącego nie zostało złożone drogą elektroniczną (a więc podanie numeru PESEL nie było niezbędne do identyfikacji skarżącego w systemie informatycznym) oraz tego, że brak było wątpliwości co do tożsamości skarżącego. W ocenie NSA, te okoliczności świadczą o tym, że odrzucenie skargi wyłącznie z powodu niepodania numeru PESEL bezzasadnie zamknęło stronie drogę do sądu.
Z tych powodów, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach niniejszej sprawy, gdy w aktach administracyjnych znajduje się numer PESEL strony wnoszącej skargę, nie można uznać, że niepodanie tego numeru w skardze, będące naruszeniem art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., stanowiło brak formalny uniemożliwiający nadanie skardze prawidłowego biegu. W takiej sytuacji, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a., niezasadne jest wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi w omawianym zakresie pod rygorem jej odrzucenia (tak również np.: NSA w postanowieniu z 27 listopada 2019 r., sygn. akt I GZ 336/19; w postanowieniu z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt II GZ 219/21).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.