Uzasadnienie
I
Postanowieniem z dnia 25 lutego 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 2196/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej "A." S.A. z siedzibą we W. (dalej jako: "skarżąca") w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] września 2018 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zgłoszenia wynalazku.
Wyrok z dnia 11 kwietnia 2019 r. wraz z uzasadnieniem został w dniu 20 maja 2019 r. doręczony ustanowionemu w niniejszej sprawie pełnomocnikowi skarżącej do rąk własnych.
Postanowieniem z dnia 23 lipca 2019 r. sąd stwierdził, że wyrok z dnia11 kwietnia 2019 r. jest prawomocny od dnia 20 czerwca 2019 r.
Dnia 13 lutego 2020 r. do sądu wpłynęła, wniesiona od wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r., skarga kasacyjna, sporządzona przez pełnomocnika skarżącej, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Pełnomocnik uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu podała, że kilka dni przed upływem terminu na złożenie w tej sprawie skargi kasacyjnej, tj. 10 czerwca 2019 r., jej córka miała wypadek samochodowy, w którym ucierpiała piesza. Los owej pieszej był nieznany, dlatego też "był to okres niepewności, obaw o los Poszkodowanej i przyszłość mojej córki, bezsenności i kolejnego wystąpienia depresji, w którym nie byłam w stanie kontrolować toku postępowania w niniejszej sprawie ani właściwie oceniać doniosłości spraw napływających do mojej kancelarii i nadać im właściwych priorytetów. (...) Skutkiem tego nie odnotowała wpływu do kancelarii informacji z Urzędu Patentowego RP, że zgłoszeniu (...) [...] nie został nadany bieg i wniosek został pozostawiony bez rozpoznania.
Nie rozpoznałam właściwie w swoim ówczesnym stanie związku tej informacji z bezskutecznym upływem terminu na złożenie skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. (...) Dopiero (...) w dniu 5 lutego udałam się do Urzędu Patentowego RP z prośbą o wgląd w akta zgłoszenia [...] (...) dowiedziałam się, że termin na wniesienie skargi kasacyjnej bezskutecznie upłynął w dniu 19.06.2019 r." Datę 5 lutego pełnomocnik skarżącej podała jako dzień ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r. Do wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty.
Postanowieniem z dnia 24 lutego 2020 r. sąd, działając z urzędu, uchylił swoje postanowienie z 23 lipca 2019 r., którym stwierdził prawomocność wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r.
Postanowieniem z dnia 25 lutego 2020 r. sąd odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu wskazał, że wydany w niniejszej sprawie wyrok, wraz z uzasadnieniem, został doręczony do rąk pełnomocnika skarżącej 20 maja 2019 r., a to o czyni, że pełnomocnik skarżącej na 21 dni przed wypadkiem swojej córki (10 czerwca 2019 r. - co z pewnością było traumatycznym przeżyciem) miała wiedzę, że w niniejszej sprawie rozpoczął bieg ustawowy termin na złożenie skargi kasacyjnej. Zatem fakt wypadku córki oraz traumatyczne doznania z tym związane (10 czerwca 2019 r.) nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu wnioskowanego terminu z tej przyczyny, że pełnomocnik Skarżącej nie mogła należycie rozpoznać doniosłości doręczenia jej dnia 20 maja 2019 r. wyroku wraz z uzasadnieniem, gdyż doręczenie to nastąpiło na długo przed wypadkiem córki.
Ponadto sąd pierwszej instancji urzędu posiadał wiedzę, że w okresie po 10 czerwca 2019 r., a przed 5 lutego 2020 r., pełnomocnik skarżącej wielokrotnie, skutecznie działa w innych sprawach zawisłych przed sądem, tj. stawiała się na rozprawie, składała skargi kasacyjne oraz po uprzednim wezwaniu, w terminach uiszczała należny od niej wpis.
Fakty te w ocenie sądu pierwszej instancji dowodzą, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobniła po swojej stronie braku winy w uchybieniu terminu do złożenia w niniejszej sprawie skargi kasacyjnej od wskazanego a wstępie wyroku.
II
Skarżąca złożyła zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o:
- 1. uchylenie na podstawie art. 194 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") powyższego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2020 r., z powodu wadliwej oceny okoliczności przywołanych we wniosku złożonym w dniu 12 lutego 2020 r. o przywrócenie terminu na złożenie skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2019 r. dla uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu na złożenie skargi kasacyjnej od wskazanego wyroku i/lub
- 2. zmianę na podstawie art. 193 § 3 p.p.s.a. powyższego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2020 r., w wyniku zmiany oceny stanu faktycznego sprawy i uznania przywołanych okoliczności za uprawdopodabniające brak winy skarżącej w uchybieniu terminu, na postanowienie przywracające termin na złożenie skargi kasacyjnej od wskazanego wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r., a w konsekwencji skierowanie do rozpatrzenia skargi kasacyjnej od wskazanego wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r. złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu w dniu 12 lutego 2020 r.
Zaskarżonemu postanowieniu:
- 1. w ramach podstawy prawnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. naruszenie następujących przepisów postępowania, mających wpływ na wynik sprawy:
- a) art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. polegające na odmowie przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej na postanowienie z dnia 25 lutego 2020 r. złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia w dniu 12 lutego 2020 r. tj. ustawowym terminie od momentu (5 lutego 2020 r.) ustania przyczyny bezskutecznego upływu ustawowego terminu jej złożenia w skutek zaistnienia okoliczności, których niżej podpisana nie mogła przewidzieć i nie mogła przeciwdziałać, przy czym odmowa przywrócenia terminu nastąpiła pomimo złożenia wniosku o przywrócenie terminu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dopełnieniem wymogów określonych w art. 86 § 1-2 p.p.s.a. oraz art. 87 § 1-5 p.p.s.a.
- b) art. 145 § 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. przez nieuzasadnione stwierdzenie braku uprawdopodobnienia istnienia braku winy po stronie niżej podpisanej jako pełnomocnika skarżącej i podjęcie próby wykazania prawidłowego działania niżej podpisanej w innych sprawach kierowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w okresie od 20 czerwca 2019 r. do 5 lutego 2020 r. tj. bezskutecznego upływu terminu złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r. do powzięcia wiadomości o uchybieniu terminu w wyniku przeglądania akt administracyjnych sprawy [...] w Urzędzie Patentowym RP i wnioskowanie na tej podstawie o niedostatecznej staranności w prowadzeniu sprawy skarżącej, mimo wykazania obiektywnie traumatycznych przeżyć jako okoliczności wyzwalających depresję, której nasilenie spowodowało niedotrzymanie terminu złożenia w/w skargi kasacyjnej, skutkiem czego nastąpiła odmowa przywrócenia terminu, przy czym zarzuty wyprowadzone z przepisu art. 3 § 1 p.p.s.a. odnoszą się do niewłaściwego zastosowania środków określonych w tej ustawie (odmowa przywrócenia terminu), skutkiem czego wniosek o przywrócenie terminu nie został uwzględniony i niemożliwe stało się rozpatrzenie i przygotowanie skargi kasacyjnej tj. skontrolowanie prawidłowości zaskarżonego wyroku sądu I instancji, co dowodzi, iż wskazane naruszenia miały istotny wpływ na wynik postępowania, zaś
- 2. w ramach postawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. wskazać jedynie należy subiektywną ocenę sądu pierwszej instancji co do niedostatecznej staranności niżej podpisanej jako pełnomocnika skarżącej, w prowadzeniu jej spraw, w sytuacji gdy brak jest norm prawnych regulujących tę kwestię oraz gdy wobec braku odpowiednich norm prawnych sąd pierwszej instancji nadmiernie rygorystycznie – a zatem arbitralnie, stwierdził, że brak winy nie został właściwie uprawdopodobniony, bez wnikliwej oceny okoliczności, które spowodowały bezskuteczny upływ ustawowego terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
- 3. Rozważenia wymaga również formalna kwestia składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wydał zaskarżone postanowienie z dnia 25 lutego 2020, w świetle art. 18 § 1 pkt 6 p.p.s.a., bowiem Przewodniczący – Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka brała udział jako Sędzia Sprawozdawca, w wydaniu wyroku sądu pierwszej instancji z dnia 11 kwietnia 2019 r. Choć postanowienie z dnia [...] lutego 2020 r. odnosi się jedynie do przywrócenia lub odmowy przywrócenia terminu do złożenia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 r., to jednak treść tego postanowienia pozostaje w ścisłym związku z zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2019 r. dotyczącym oceny prawidłowości umorzenia postępowania przez Urząd Patentowy RP w sytuacji, gdy organ administracji był już w posiadaniu prawidłowego dokumentu pełnomocnictwa, którego brak miał uzasadniać umorzenie postępowania i ten sam dokument uprawnia niżej podpisaną do działania w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Postanowienie o przywrócenie terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Przepis ten stanowił podstawę orzekania przez sąd pierwszej instancji, który – nie stwierdziwszy braku winy pełnomocnika skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi – odmówił stronie przywrócenia terminu do dokonania tej czynności.
Brak winy w uchybieniu terminu winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2015, s. 462, nb 4). Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa.
Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar) czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (postanowienie NSA z dnia 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, CBOSA).
W orzecznictwie podnosi się, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem podwyższonego miernika staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Tym bardziej, że skutki prawne działań i zaniechań pełnomocnika obciążają reprezentowaną przez niego stronę postępowania.
Odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazanych w petitum, wskazać należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, bowiem w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można sądowi pierwszej instancji, który odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zarzucić naruszenia m.in. art. 86 § 1 p.p.s.a., skoro pełnomocnik skarżącej we wniosku o przywrócenie terminu, jak i w zażaleniu nie uprawdopodobniła po swojej stronie braku winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej.
Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że w dniu 10 czerwca 2019 r. córka pełnomocnika skarżącej miała wypadek samochodowy, w którym ucierpiała piesza i w związku z tym traumatycznymi przeżyciami, pełnomocnik skarżącej uchybił terminowi do złożenia skargi kasacyjnej.
Bezspornym jest także to, że datę 5 lutego 2020 r. pełnomocnik skarżącej podała jako dzień ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia skargi kasacyjnej.
Sąd pierwszej instancji słusznie zauważa, że wydany wyrok, wraz z uzasadnieniem, został doręczony do rąk pełnomocnika skarżącej 20 maja 2019 r. Oznacza to, że pełnomocnik skarżącej na 21 dni przed wypadkiem swojej córki miała wiedzę, że w rozpoczął bieg ustawowy termin na złożenie skargi kasacyjnej. Zatem fakt wypadku córki oraz traumatyczne doznania z tym związane nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu wnioskowanego terminu z tej przyczyny, że pełnomocnik skarżącej nie mogła należycie rozpoznać doniosłości doręczenia jej dnia 20 maja 2019 r. wyroku wraz z uzasadnieniem, gdyż doręczenie to nastąpiło na długo przed wypadkiem córki.
Ponadto, sąd pierwszej instancji na podstawie ustaleń podjętych z urzędu słusznie zauważył, że skoro pełnomocnik skarżącej, pomimo wypadku swoje córki, po 10 czerwca 2019 r., a przed 5 lutego 2020 r., w innych sprawach mogła skutecznie działać w imieniu swoich mandantów, tj. stawać na rozprawach, gdy stawiennictwo jest nieobowiązkowe; załączać dodatkowe dowody; wnosić skargi kasacyjne; obierać wezwania do uiszczenia wpisów i wpisy te uiszczać z zachowaniem terminów, to niewątpliwie trudne przeżycia związane z wypadkiem córki, nie pozbawiały jej możliwości skutecznego zastępowania także skarżącej w zakresie złożenia skargi kasacyjnej od wyroku.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo zatem ocenił, że pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Stąd też brak było podstaw do przywrócenia terminu do dokonania tej czynności procesowej na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane także przez skarżącą w pkt. 3 petitum zażalenia okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 oraz art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie o sygn. akt II GZ 261/20.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji