Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt V SA/Wa 3169/14, po rozpoznaniu wniosku B. S. Sp. z o.o. z siedzibą w K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2014 r., w przedmiocie określenia przypadającej do zwrotu kwoty dofinansowania ze środków unijnych, odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
I
Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia:
B. S. Sp. z o.o. z siedzibą w K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż jej kapitał zakładowy wynosi 1.000.000 zł, środki trwałe przedstawiają wartość 15.534.289,95 zł, a zgodnie z bilansem za rok obrotowy 2013 skarżąca osiągnęła zysk w wysokości 1.272.456,16 zł. W uzasadnieniu złożonego wniosku skarżąca wyjaśniła, że przedstawione dane nie są aktualne, bowiem Spółka nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie uzyskuje dochodów i za bieżący rok obrachunkowy nie odnotuje zysku, a wzrosną jedynie pasywa.
Zarządzeniem z dnia [...] stycznia 2015 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez przedstawienie dodatkowych dokumentów w postaci: 1) zeznania podatkowego CIT-8 za lata 2012 – 2013;
- 2) deklaracji VAT-7 od sierpnia 2014 r. do grudnia 2014 r.;
- 3) aktualnego wykazu środków trwałych;
- 4) pełnych wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz kont i lokat dewizowych - z okresu od 1 października 2014 r. do dnia otrzymania wezwania;
- 5) odpisów aktualnego bilansu oraz rachunku zysków i strat;
- 6) informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 10.000 zł;
- 7) sprawozdania finansowego za 2013 r. oraz kopii wyroku z 26 marca 2014 r. Spółka nie odpowiedziała na powyższe wezwanie.
Postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił spółce przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wraz ze sprzeciwem wniesionym na postanowienie referendarza sądowego skarżąca nadesłała sprawozdanie finansowe za okres 1.01.2013-31.12.2013 r., w skład którego wchodził rachunek zysków i strat oraz bilans, a także kserokopię sentencji wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 26 marca 2014 r. o sygn. akt IX GC 1216/13.
Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez spółkę zakresie uznając, że złożone przez skarżącą dokumenty nie pozwalają na pełną ocenę jej sytuacji finansowej, ponieważ dotyczą jedynie sytuacji spółki w 2013 r. Wnioskująca spółka nie przedstawiła zaś żadnych dokumentów dotyczących roku 2014, które by potwierdzałyby jej ciężką sytuację finansową oraz fakt, iż spółka zaprzestała prowadzenia działalności i nie uzyskuje przychodów. Sad I instancji miał na względzie, iż skarżąca jest podmiotem prowadzącym nadal, pomimo wskazywanych trudności finansowych, działalność gospodarczą. Z aktualnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 25 kwietnia 2015 r. wynika, że spółka nie znajduje się w stanie likwidacji. Zdaniem Sądu, strona nie wykazała zatem, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy wystąpiła, w związku z czym WSA uznał, że przyznanie jej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów postępowania nie jest zasadne.
II
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła B. S. Sp. z o.o. w K. Orzeczenie zaskarżyła w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w trybie art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) i rozpoznanie sprawy przez Sąd I instancji na nowo oraz orzeczenie o przyznaniu skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów postępowania w całości. Ewentualnie wniosła o przesłanie akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu i zmianę postanowienia WSA poprzez orzeczenie o przyznaniu skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
W uzasadnieniu strona podtrzymała argumentację przedstawioną we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w sprzeciwie, a ponadto podniosła, że Sąd I instancji pominął okoliczność, iż inwestycja, dla realizacji której powołana została skarżąca jako spółka celowa nie jest realizowana. W jej ocenie, jest to okoliczność notoryjna, niewymagająca przedstawiania dowodów. Spółka stwierdziła, że została utworzona jako podmiot dla realizacji inwestycji polegającej na budowie elektrowni biogazowej w miejscowości S., jednakże na skutek istotnych komplikacji w toku procesu inwestycyjnego, projekt ten nie jest realizowany, a skarżąca nie prowadzi żadnej innej działalności.
W związku z powyższym spółka nie generuje dochodów, a więc nie posiada jakichkolwiek środków pozwalających na pokrycie kosztów postępowania. Wskazała ponadto, że nie znajduje się w stanie upadłości wyłącznie dlatego, iż nie posiada środków na wszczęcie i prowadzenie postępowania upadłościowego.
Odnośnie zarzutu Sądu I instancji o nieprzedstawieniu dokumentów za 2014 r. wnioskująca stwierdziła, że nie jest podmiotem publicznym, a zatem zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości zobowiązana jest wyłącznie do sporządzenia rocznego sprawozdania finansowego, które zatwierdzane jest przez zgromadzenie wspólników w terminie nie późniejszym niż 6 miesięcy od dnia bilansowego, tj. do 30 czerwca 2015 r. W związku z tym, iż spółka nie posiada jeszcze zatwierdzonego sprawozdania finansowego za 2014 r., nie jest zatem możliwe przedłożenie go w sądzie. Zdaniem skarżącej, oczywistym jest, iż wobec faktu, że nie prowadzi ona działalności gospodarczej, nie zostanie osiągnięty zysk za miniony rok, a tym samym spółka nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania wszczętego wniesioną skargą.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach.
Z powyższego wynika, że obowiązkiem podmiotu składającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest uprawdopodobnienie i udokumentowanie oświadczeń zawartych we wniosku. Natomiast obowiązkiem sądu jest rzetelna ocena oświadczeń i dokumentów złożonych przez wnioskodawcę pod względem spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszym postępowaniu Sąd I instancji wywiązał się z powyższego obowiązku w sposób należyty.
Zasadniczym powodem odmowy przyznania skarżącej przez Sąd I instancji prawa pomocy we wnioskowanym zakresie była okoliczność, iż złożone przez spółkę dokumenty nie pozwalają na pełną ocenę jej sytuacji finansowej, ponieważ dotyczą one wyłącznie sytuacji spółki w 2013 r.
Konfrontując nadesłane przez stronę w niniejszym postępowaniu dokumenty z treścią zarządzenia wzywającego do uzupełnienia złożonego wniosku z uwagi na fakt, iż oświadczenie w nim zawarte WSA uznał za niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji. Zdaniem NSA, skarżąca spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić należy, że Sąd miał obowiązek ocenić aktualną sytuację majątkową strony skarżącej w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy.
Sąd I instancji zasadnie zatem wezwał spółkę do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz przedstawienia informacji, na podstawie których mógłby dokonać rzetelnej oceny jej zdolności finansowej. Na powyższe wezwanie Sądu spółka w ogóle nie zareagowała, tym samym nie uzupełniła złożonego wniosku o dane mające istotne znaczenie w sprawie. Zrozumiałym jest, iż w tamtym okresie spółka nie mogła przesłać sprawozdania za 2014 r., jednakże poza tym dokumentem strona została wezwana do nadesłania również innych dokumentów, które umożliwiłyby Sądowi ocenę, czy zostały spełnione przez podmiot przesłanki do przyznania wnioskowanej pomocy. Spółka nie przedłożyła zatem zeznania podatkowego CIT-8 za lata 2012-2013, deklaracji VAT-7 od sierpnia 2014 r. do grudnia 2014 r., pełnych wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych oraz kont i lokat dewizowych z okresu od 1 października 2014 r. do dnia otrzymania wezwania, informacji o posiadanych lub zbytych w ostatnich dwóch latach nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 10.000 zł. Obrazu sytuacji finansowej skarżącej, wynikającego z przedstawionych danych, nie rozświetliło zaś nadesłane przez spółkę sprawozdanie finansowe za rok 2013. Brak powołanych wyżej dokumentów nie pozwala zatem na uznanie, iż skarżąca wypełnia przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., bowiem jej sytuacja finansowa nie jest jasna.
Strona skarżąca, twierdząc że nie posiada środków finansowych nie przedstawiła jednocześnie żadnych dokumentów, które przeczyłyby ocenie Sądu I instancji na temat jej aktualnych możliwości finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wymagane zarządzeniem dokumenty mogłyby bądź potwierdzić bądź zaprzeczyć oświadczeniu strony, że w toku rozpoznawania jej wniosku o prawo pomocy, nie dysponowała ona dostatecznymi środkami finansowymi na poniesienie kosztów postępowania. Konkludując, prawidłowa jest ocena Sądu I instancji, że w niniejszym postępowaniu skarżąca spółka nie wykazała, iż znajduje się w sytuacji finansowej uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.