Uzasadnienie
Postanowieniem z 23 maja 2018 r. (sygn. akt II SA/Rz 420/18) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (dalej: WSA), działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: ppsa), odmówił Ł. P. (dalej: skarżący) przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] lutego 2018 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym.
WSA wskazał, że dwoma zarządzeniami z 9 kwietnia 2018 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków formalnych skargi przez: 1) przedłożenie dokumentu pełnomocnictwa, z którego wynikałoby upoważnienie do działania w imieniu skarżącego, 2) uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Wezwania zawierały pouczenie, że czynności tych należy dokonać w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwań, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania zostały doręczone pełnomocnikowi skarżącego 11 kwietnia 2018 r. Jednak z uwagi na to, że braki formalne skargi zostały uzupełnione po terminie (tj. w dniu 23 kwietnia 2018 r.), WSA postanowieniem WSA z 27 kwietnia 2018 r. (sygn. akt II SA/Rz 420/18) odrzucił skargę.
WSA dodał, że skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika) złożył następnie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia wspomnianych braków formalnych skargi. We wniosku skarżący podniósł, że wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi i do nadesłania dokumentu pełnomocnictwa odebrała szcześćdziesięcioletnia matka skarżącego, zaś sam skarżący przebywał wówczas poza granicami kraju, wykonując czynności służbowe na podstawie umowy o pracę. Zdaniem skarżącego, uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, ponieważ wyjeżdżając poza granice kraju był przekonany, że ewentualna przesyłka pocztowa zostanie awizowana, zaś jego matka nie była osobą upoważnioną do odbioru adresowanej do niego korespondencji.
Zdaniem WSA, skarżący niewątpliwie uchybił terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi. Wezwania do uzupełnienia tychże braków doręczono bowiem dorosłemu domownikowi skarżącego w dniu 11 kwietnia 2018 r., zaś braki zostały uzupełnione dopiero 23 kwietnia 2018 r., czyli pięć dni po upływie terminu.
W ocenie WSA, skarżący nie uprawdopodobnił, że nie ponosi winy w uchybieniu wspomnianego terminu oraz że przy dochowaniu minimum staranności w prowadzeniu własnych spraw nie miał obiektywnej możliwości uzupełnienia braków skargi w wyznaczonym terminie. W szczególności skarżący nie wykazał, że w uchybionym terminie faktycznie przebywał poza granicami kraju (a jedynie, że jest zatrudniony u pracodawcy, który ma siedzibę na terenie Niemiec). Zdaniem WSA, nie można też uznać, że okolicznością świadczącą o braku winy skarżącego jest fakt odebrania przesyłki sądowej adresowanej do skarżącego przez jego matkę, która jakoby "nie była upoważniona do odbioru pism". WSA podkreślił, że matka skarżącego - w przypadku wyrażenia woli oddania pisma adresatowi - była osobą upoważnioną do odbioru wezwania sądowego od pracownika operatora pocztowego. W konkluzji WSA stwierdził, że uchybienie przez skarżącego terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi wynika tylko i wyłącznie z niedostatecznej dbałości o prowadzenie własnych spraw, w tym zainicjowanej sprawy sądowoadministracyjnej.
Skarżący (reprezentowany ojca) złożył zażalenie na postanowienie WSA. Wniósł o uchylenie tego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 87 § 2 ppsa. W uzasadnieniu stwierdził, że nieuprawniona jest argumentacja WSA, iż zaświadczenie wydane przez pracodawcę skarżącego nie potwierdza faktu przebywania skarżącego na terenie Niemiec. Na okoliczność przebywania w okresie 11 - 18 kwietnia 2018 r. na terenie Niemiec skarżący załączył do zażalenia nowe zaświadczenie pracodawcy. Ponadto skarżący nie zgodził się z twierdzeniem WSA, że matka skarżącego była osobą upoważnioną do odbioru pism w jego imieniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Przed odniesieniem się do zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sentencji zaskarżonego postanowienia doszło do oczywistej omyłki w oznaczeniu organu administracji, który wydał zaskarżoną decyzję. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że decyzja z [...] lutego 2018 r. (nr [...]) w przedmiocie kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym została wydana przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego, a nie - jak wskazano w zaskarżonym postanowieniu - Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 156 § 1 i 3 w zw. z art. 166 ppsa, z urzędu sprostował stwierdzoną oczywistą omyłkę.
Przechodząc do rozpoznania zażalenia, stwierdzić należy, że nie zasługuje ono na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 85 ppsa czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Z kolei w art. 86 i następnych powołanej ustawy prawodawca przewidział możliwość przywrócenia uchybionego terminu. Określił jednocześnie przesłanki, których istnienie pozwala na przywrócenie terminu oraz przesłanki, których istnienie czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. W świetle art. 86 i art. 87 ppsa warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Oczywiście punktem wyjścia przy ocenie spełnienia tych przesłanek jest ustalenie, że termin ustawowy został uchybiony, bowiem tylko wówczas celowe jest domaganie się jego przywrócenia.
Odnośnie do wniosku o przywrócenie terminu argumentacja skarżącego nie jest konsekwentna. Z jednej strony kwestionuje bowiem prawidłowość doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi (a zatem sugeruje, że termin na uzupełnienie tych braków w ogóle nie rozpoczął biegu), zaś z drugiej strony oświadcza, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu (a zatem przyjmuje, że termin został uchybiony, ale z powodów, za które nie można przypisać mu winy).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe jest stanowisko WSA wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że w niniejszej sprawie doszło do uchybienia terminu na uzupełnienie braków formalnych skargi. Wezwania do uzupełnienia tychże braków zostały wysłane pełnomocnikowi skarżącego i doszło do ich skutecznego doręczenia na podstawie art. 72 § 1 ppsa. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było - zarządcy domu lub dozorcy, jeżeli nie mają oni sprzecznych interesów w sprawie i podjęli się oddania mu pisma. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych (k. 21 akt sądowych) wynika, że przesyłkę doręczono dorosłemu domownikowi - E. P. Wbrew stanowisku skarżącego, w świetle treści art. 72 § 1 ppsa dla skuteczności tego doręczenia nie było konieczne udzielenie przez skarżącego matce upoważnienia do odbioru przesyłki.
Przechodząc do kwestii przywrócenia uchybionego terminu, należy zauważyć, że spośród wskazanych przesłanek przywrócenia terminu WSA zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Zdaniem WSA, żaden z argumentów podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez WSA ocena wskazanych przez pełnomocnika skarżącego okoliczności mających uprawdopodabniać brak winy w uchybieniu terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi - była prawidłowa.
Z art. 86 § 1 zdanie pierwsze ppsa wynika, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Oznacza to, że przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej uzależnione jest od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, o braku winy w uchybieniu terminu nie świadczy okoliczność, że skarżący jest zatrudniony w przedsiębiorstwie mającym siedzibę w Niemczech i - jak twierdzi - w czasie biegu terminu na uzupełnienie braków formalnych skargi pracował za granicą. Po pierwsze, WSA trafnie ocenił, że z załączonego do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczenia pracodawcy skarżącego (k. 37 - 38 akt sądowych) wynika jedynie, iż skarżący jest zatrudniony w Niemczech od 4 marca 2013 r. w pełnym wymiarze czasu pracy jako pracownik rolny; z zaświadczenia tego nie wynika natomiast, że skarżący w okresie 11-18 kwietnia 2018 r. wykonywał pracę u swojego pracodawcy (a nie np. korzystał z urlopu wypoczynkowego).
Po drugie, w niniejszej sprawie skarżący nie działa osobiście, lecz przez pełnomocnika (ojca), a zatem to działania pełnomocnika powinny być oceniane z punktu widzenia braku winy w uchybieniu terminu. Tymczasem we wniosku o przywrócenie terminu nie wskazano okoliczności, które świadczyłyby, że pełnomocnik skarżącego bez swojej winy nie był w stanie uiścić w terminie wpisu sądowego od skargi i przedłożyć udzielonego mu pełnomocnictwa do reprezentowania skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa.
PG