Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I SA/Gd 677/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. K. na uchwałę Rady Miejskiej w B. z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], w przedmiocie przekazania środków finansowych dla Policji.
W. K. we wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz o ustanowienie radcy prawnego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia na urzędowym druku PPF wynikało, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie osiąga dochodów, nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, oszczędności, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000,00 euro. Ponadto, na skutek egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego skarżący utracił gospodarstwo rolne wraz z inwentarzem żywym. Wnioskodawca podał, że jego zadłużenie wobec banku wynosi 400.000,00 zł, a Agencji Nieruchomości Rolnych – 900.000,00 zł. Zarządzeniem z dnia 10 lutego 2010 r., strona skarżąca została zobowiązana do przedłożenia w terminie 7 dni następujących dokumentów: odpisów złożonych przez wnioskodawcę oraz jego małżonkę zeznań podatkowych za rok 2008 r. i ewentualnie 2009 r., a w przypadku ich nieskładania – stosownych zaświadczeń w tym przedmiocie z właściwego urzędu skarbowego; wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków i lokat bankowych z ostatnich trzech miesięcy, a w przypadku ich nieposiadania – złożenia przez każdego z małżonków stosownego oświadczenia w tym przedmiocie; oświadczenia w przedmiocie majątku małżonki; oświadczenia w przedmiocie źródeł utrzymania wnioskodawcy; dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez wnioskodawcę lub jego małżonkę miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania; oświadczenia, czy korzysta obecnie z jakichkolwiek form pomocy społecznej; oświadczenia w przedmiocie zarejestrowanych na niego lub na jego małżonkę pojazdów mechanicznych; dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków i innych podmiotów; dowodów dotyczących egzekucji aktualnie prowadzonej na majątku wnioskodawcy.
W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2010 r. W. K. wyjaśnił, iż pomiędzy nim a małżonką istnieje ustrój rozdzielności majątkowej (na potwierdzenie czego przedstawił odpis umowy majątkowej małżeńskiej z dnia [...] kwietnia 1998 r.) i z tej przyczyny nie jest mu znana sytuacja majątkowa żony. Podał również, iż od 2010 r. dzierżawi gospodarstwo rolne, nie osiąga dochodów podlegających rozliczeniu z urzędem skarbowym (nie posiada jednak środków finansowych na uiszczenie opłat od zaświadczeń, które potwierdzałyby tę okoliczność), nie posiada oszczędności i rachunków bankowych, nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie ponosi wydatków związanych z kosztami utrzymania. Zgodnie z załączonym zaświadczeniem Urzędu Miejskiego w Bytowie z dnia 8 lutego 2010 r., szacunkowa wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego za 2010 r. wynosi 4.312,49 złotych.
Odmawiając przyznania prawa pomocy, Sąd I instancji podkreślił, że W. K. składał wnioski o przyznanie prawa pomocy w wielu sprawach toczących się przed tym Sądem. Z uwagi na niewykonanie lub nieprawidłowe wykonanie przez stronę skarżącą wezwań, wnioski były rozpoznane odmownie, ponieważ nie można było dokonać oceny sytuacji majątkowej skarżącego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. stwierdził, że uchylenie się od obowiązku nałożonego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślono, iż Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji lub dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Uchylając się od przedłożenia wymaganych dokumentów, W. K. uniemożliwił Sądowi I instancji dokonanie oceny jego kondycji finansowej, co skutkowało niewyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
W zażaleniu na powyższe postanowienie W. K. wniósł o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy. Skarżący podniósł, że oświadczenie złożył "zgodnie z wymogami ustawy". Stwierdził, że odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia go prawa do sądu "i to z uwagi na trudną sytuację majątkową".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja majątkowa jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie i przyznanie pomocy z budżetu państwa. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony.
Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może, na podstawie art. 255 p.p.s.a., wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy uznając, że W. K. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., W. K. nie przedstawił dodatkowych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jego trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości, co do wysokości osiąganych przez żalącego dochodów. Zwarzyć wypada, że Sąd I instancji słusznie przyjął, iż sytuacja majątkowa wnoszącego o przyznanie prawa pomocy jest niejasna, skoro jak podaje samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie mając żadnych dochodów, oszczędności i nie korzystając z jakiejkolwiek pomocy.
Konkludując, należy przyjąć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że brak wszystkich wymaganych dokumentów, uniemożliwił niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny kondycji finansowej i rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawcy. Strona wnosząca zażalenie uchyliła się od przedstawienia wskazanej przez WSA w G. dokumentacji i oświadczeń, co nie pozwoliło na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej W. K. Sąd I instancji prawidłowo uznał, iż w takiej sytuacji nie miał możliwości prowadzenia dalszego dochodzenia rzeczywistej sytuacji skarżącego, na którym w istocie spoczywa obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.