Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 401/13, odmówił K. L. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2012 r., nr [...], o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości.
I
Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.
Zarządzeniem z dnia 22 stycznia 2013 r. Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wezwał K. L. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 437 zł na wyżej wymienioną decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2012 r. pod rygorem odrzucenia skargi, jeżeli w terminie 7 dni od dnia doręczenia odpisu zarządzenia wpis nie zostanie uiszczony. Odpis tego zarządzenia doręczono skarżącej w dniu 14 lutego 2013 r.
Postanowieniem z dnia 8 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 14 marca 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej powoływanej jako "p.p.s.a." odrzucił skargę, wyjaśniając, że stosownie do art. 65 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 131 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) dalej powoływanej jako "k.p.c." oraz § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 190, poz. 1277 ze zm.) przesyłkę zawierającą odpis zarządzenia z dnia 22 stycznia 2013 r. dwukrotnie awizowano i ostatecznie zwrócono nadawcy z adnotacją urzędu pocztowego – "nie podjęto w terminie". Doręczenie to należało uznać za skuteczne, a skoro tak, trzeba też było odrzucić skargę, ponieważ pomimo wezwania nie został od niej uiszczony wpis sądowy.
Wnioskiem z dnia 25 marca 2013 r. K. L. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Argumentowała, że nie mogła wiedzieć o podwójnym awizowaniu adresowanej do niej przesyłki, w której był odpis zarządzenia z dnia 22 stycznia 2013 r., ponieważ w dniach 30 stycznia – 17 lutego 2013 r. przebywała nieprzerwanie kilkaset kilometrów poza miejscem zamieszkania – u brata w P. w województwie [...]. O adresowanej do niej przesyłce dowiedziała się dopiero w dniu 19 marca 2013 r., odbierając postanowienie Sądu z dnia 8 marca 2013 r. o odrzuceniu skargi. Jej zdaniem z tą chwilą ustała przyczyna uchybienia terminu. K. L. wskazała też, że w dwóch sprawach ze skarg złożonych przez nią do Sądu w tym samym czasie, wezwania do uiszczenia wpisu, pochodzące z dnia 25 stycznia 2013 r., zostały przez nią podjęte w terminie, a wpisy opłacone w dniu 29 stycznia 2013 r., czyli także z zachowaniem terminu.
Postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. odmówił K. L. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W ocenie Sądu pierwszej instancji okoliczności podane przez wnioskującą nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu, ponieważ wyjazd poza miejsce zamieszkania na dłuższy okres świadczy raczej o niedbalstwie w prowadzeniu własnych spraw. Sąd uznał, że na czas przebywania poza miejscem zamieszkania skarżąca mogła ustanowić pełnomocnika do doręczeń lub wskazać Sądowi nowy adres, na który wysyłana byłaby korespondencja, natomiast terminowe uiszczenie wpisów sądowych w dwóch innych sprawach również nie może dowodzić dochowania należytej staranności. Ponadto, składając wniosek o przywrócenie terminu skarżąca nie dopełniła czynności, której wniosek dotyczy, gdyż wpis w tej sprawie wynosi 437 zł, zaś skarżąca uiściła tytułem wpisu kwotę 218,50 zł.
II
Zażaleniem z dnia [...] kwietnia 2013 r. złożonym do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. L. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. Argumentowała, że Sąd arbitralnie przyjął, iż na czas wyjazdu mogła ustanowić pełnomocnika do doręczeń. Sąd nie wyjaśnił również dlaczego uznał, że zgodne z wezwaniami i terminowe opłacenie wpisów sądowych w dwóch innych sprawach świadczy o braku staranności po jej stronie.
Wnosząca zażalenie wskazała, że składając trzy skargi i będąc wezwana do uiszczenia wpisów tylko od dwóch z nich, mogła stwierdzić i stwierdziła, że trzecia skarga nie została objęta wezwaniem. Nie jest bowiem prawnikiem i we wszystkich trzech sprawach występuje bez zawodowego pełnomocnika. W dniu 30 stycznia 2013 r., odpowiadając na prośbę 86 letniego brata, który nagle źle się poczuł, wyjechała do P. i opiekowała się bratem aż do dnia 17 lutego 2013 r., kiedy to wróciła do W. Podczas nieobecności w miejscu zamieszkania nie mogła ustanowić pełnomocnika do odbioru korespondencji, ponieważ jest samotna, a jedyną osobą godną zaufaną jest jej syn, którego – w pośpiechu wyjeżdżając – nie zdążyła upoważnić do odbioru korespondencji. Co więcej, w dniach 1-10 lutego 2013 r. syn przebywał z rodziną na zagranicznym wyjeździe (co potwierdza załączona do zażalenia umowa o świadczenie usług turystyczno-szkoleniowych).
Wyjeżdżając w dniu 30 stycznia 2013 r., wnosząca zażalenie nie była w stanie przewidzieć, że jej pobyt w P. przedłuży się do ponad dwóch tygodni. Okoliczność, że tytułem wpisu sądowego od skargi uiściła jedynie 218,50 zł zamiast prawidłowo 437 zł wynika z tego, że nie doręczono jej wezwania, a kwotę 218,50 zł podano podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem sekretariatu Sądu. Sąd powinien zatem przyjąć, że wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu, dopełniła czynności opłacenia wpisu, tyle że czynność ta jest obciążona brakiem formalnym, podlegającym uzupełnieniu.
Zdaniem skarżącej objęte zażaleniem postanowienie jest krzywdzące i nacechowane brakiem wrażliwości społecznej, ponieważ z punktu widzenia doświadczenia życiowego stawia takie wymagania odnośnie dochowania należytej staranności, które są w praktyce niewykonalne.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek określonych w art. 86 i art. 87 p.p.s.a., tj. uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a.), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2 p.p.s.a.), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1 p.p.s.a.) i dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4 p.p.s.a.).
Wniosek o przywrócenie terminu powinien powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia tylko w przypadku zaistnienia niezależnych od strony okoliczności niemożliwych do przezwyciężenia, z powodu których doszło do uchybienia terminowi.
W doktrynie i orzecznictwie panuje zgodność, że kryterium "uprawdopodobnienia braku winy" polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności. Obiektywnym miernikiem należytej staranności jest taka staranność, jakiej można oczekiwać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Pojęcie braku winy postrzegane jest jako obejmujące istnienie przeszkody nie do pokonania czyli siły wyższej (szerzej na te tematy: A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, str. 368 - 370). Przywrócenie terminu ma zatem charakter wyjątkowy i może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd rozpoznając złożony wniosek o przywrócenie terminu w pierwszej kolejności sprawdza, czy spełnia on wskazane wymogi formalne.
W tej sprawie K. L. bezsprzecznie uchybiła terminowi do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, który, w związku z doręczeniem w dniu 14 lutego 2013 r. odpisu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału WSA w W. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 437 zł, bezskutecznie upłynął 21 lutego 2013 r. K. L. uiściła tytułem wpisu kwotę 218,50 zł dopiero 25 marca 2013 r. i w tym dniu wystąpiła do Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania rzeczonej czynności, argumentując, że nagle, w dniu 30 stycznia 2013 r. musiała wyjechać do oddalonego o kilkaset kilometrów od jej miejsca zamieszkania P., gdzie do dnia 17 lutego 2013 r. opiekowała się bratem w zaawansowanym wieku (86 lat). Nie mogła na czas wyjazdu ustanowić pełnomocnika do doręczeń, ponieważ jest samotna, a jej jedyny syn przebywał za granicą.
Ponadto nie wiedziała jak długo potrwa wyjazd i że może się on przedłużyć do ponad dwóch tygodni. Jako okoliczność potwierdzającą należytą staranność w próbie zachowania terminu wskazała, że w dwóch innych sprawach zainicjowanych przed WSA uiściła wpisy od skarg zgodnie z wezwaniami w tym zakresie. Nie jest prawnikiem, więc nie zdawała sobie sprawy, że i od trzeciej skargi Sąd zażąda opłaty. W ocenie K. L. opisane okoliczności należycie uprawdopodobniają, że nie miała możliwości terminowego opłacenia wpisu ani samodzielnie ani wyręczając się inną osobą.
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że objęte zażaleniem postanowienie WSA w W. z dnia 10 kwietnia 2013 r. odmawiające skarżącej przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu od skargi jest prawidłowe i nie może zostać skutecznie podważone argumentacją zażalenia, a zatem nie podlega uchyleniu. Trafnie bowiem Sąd przyjął (nie dopatrując się żadnych uchybień formalnych wniosku), że skarżąca nie uprawdopodobniła braku swojej winy w uchybieniu terminu i nie dochowała należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Wyjaśnić trzeba, że nie wymaga specjalistycznej wiedzy prawniczej i głębszego doświadczenia życiowego, iż w sytuacji wniesienia do wojewódzkiego sądu administracyjnego trzech skarg i opłacenia, na wezwanie sądu tylko dwóch z nich, należy liczyć się z możliwością bycia wezwanym przez sąd do uiszczenia wpisu również od trzeciej skargi, zwłaszcza gdy sprawy zainicjowane skargami dotyczą materii, która nie jest objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (płatności rolnicze), a skarżąca nie złożyła wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Jej nagły wyjazd w terminie otwartym do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w żadnym razie nie usprawiedliwia braku winy w niezachowaniu terminu do dokonania tej czynności, ponieważ właśnie z doświadczenia życiowego wynika, że wyjeżdżając kilkaset kilometrów poza miejsce zamieszkania (np. celem opieki nad członkiem rodziny, będącym w zaawansowanym wieku) i wszczynając wcześniej trzy postępowania sądowe, trzeba liczyć się z możliwością otrzymywania korespondencji z sądu i konsekwencjami braku odbioru tej korespondencji.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w W. zasadnie stwierdził, że skarżąca nie zadbała należycie o własne sprawy. Nie podjęła bowiem żadnego działania zabezpieczającego przed negatywnymi skutkami uchybienia terminowi. Sąd trafnie wskazał w kontrolowanym postanowieniu, że na czas wyjazdu K. L. mogła np. ustanowić pełnomocnika do doręczeń. Uzupełniając argumentację Sądu dodać wypada, że takim pełnomocnikiem mógł być jej syn, ponieważ za granicą przebywał do dnia 10 lutego 2013 r., zaś jak wyżej wyjaśniono termin opłacenia wpisu upływał 21 lutego 2013 r.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.