Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 1572/08 odmówił J. M. wstrzymania wykonania decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy adwokatów.
W uzasadnieniu WSA wskazał, że skarżący uzasadniając wniosek podniósł, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowoduje niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody polegającej na konieczności wznawiania postępowań cywilnych i karnych w sprawach, w których skarżący występował jako pełnomocnik lub obrońca. Ponadto wskazał, jako znaczną szkodę wszczęcie przeciwko niemu postępowania o wykroczenie określone w art. 61 Kodeksu wykroczeń oraz zwrot przez Okręgową Radę Adwokacką w K. nadpłaconych składek korporacyjnych, ubezpieczeniowych i opłaty za czasopismo "Palestra".
Minister Sprawiedliwości w piśmie z dnia [...] września 2009 r. wniósł o nieuwzględnienie wniosku skarżącego, z uwagi na to, że nie uprawdopodobnił on okoliczności które przemawiałyby za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zauważył, że zgodnie z art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), po przekazaniu sądowi skargi, sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w art. 61 § 1 p.p.s.a., jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Zdaniem Sądu, skarżący nietrafnie wywodził, że wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ma na celu ochronę jego interesu, jako że skutki zaskarżonej decyzji w postaci ewentualnego wznowienia zakończonych postępowań cywilnych i karnych dotyczą podmiotów reprezentowanych przez wnioskodawcę, nie zaś jego samego. WSA zauważył, że wbrew twierdzeniom skarżącego, wznowienie postępowań cywilnych i karnych, w których występował jako pełnomocnik lub obrońca, nie będzie automatyczną konsekwencją wykonania przedmiotowej decyzji. W postępowaniu cywilnym instytucja wznowienia oparta jest na zasadzie skargowości, a zatem to od stron tego postępowania zależy inicjowanie odpowiednią skargą procedury wznowieniowej. W przypadku nienależytej reprezentacji strony, może ona wystąpić ze skargą o wznowienie w terminie trzymiesięcznym liczonym od dnia, w którym o wyroku dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy (art. 401 pkt 1 w związku z art. 407 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
Natomiast w postępowaniu karnym do wznowienia z urzędu w przypadku braku obrońcy dochodzi w sytuacji określonej w normie wyprowadzonej z art. 542 w związku z art. 439 § 1 pkt 10 Kodeksu postępowania karnego. Wznowienie postępowania następuje wyłącznie gdy oskarżony nie miał obrońcy, a zostały wypełnione przesłanki obrony obligatoryjnej (art. 79 § 1 i 2, art. 80 oraz art. 517 § 1 k.p.k.) lub gdy obrońca nie brał udziału w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy. Dodatkowo, niedopuszczalne jest wznowienie postępowania z urzędu na niekorzyść oskarżonego po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia art. 542 § 5 k.p.k.
Odnosząc się do pozostałych, podnoszonych przez skarżącego argumentów świadczących o znacznej szkodzie lub trudnych do usunięcia skutkach, Sąd stwierdził, że nie są one trafne. Jeśli chodzi o wszczęcie przeciwko skarżącemu postępowania o wykroczenie określone w art. 61 Kodeksu wykroczeń, dotyczące przywłaszczenia tytułu adwokata mimo skreślenia z listy adwokatów, skarżący nie wskazał jaka konkretnie znaczna szkoda lub trudne do usunięcia skutki mogłyby z faktu wszczęcia takiego postępowania wynikać. Zdaniem Sądu, także zwrot skarżącemu składek korporacyjnych i ubezpieczeniowych oraz opłaty prenumeraty nie są okolicznościami mogącymi spowodować znaczną szkodę lub trudne do usunięcia skutki. W orzecznictwie sądów administracyjnych przez szkodę rozumie się utratę przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu.
Przyjmuje się także, iż świadczenie pieniężne ma charakter odwracalny. Trudne do usunięcia skutki to takie, które raz zaistniałe powodują trwałą lub istotną zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego możliwy jest tylko po dłuższym czasie lub stosunkowo dużym nakładzie sił i środków.
J. M. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego zmiany bądź uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że jego zdaniem WSA nie przeprowadził uzupełniającego postępowania dowodowego i nie wezwał skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego sprawy szczególnie w kwestii okoliczności dotyczących wszczęcia w stosunku do niego dochodzenia o przywłaszczenie tytułu adwokata. Skarżący uzasadniając opisany zarzut odwołał się do toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowania i związanego z tym zawieszenia przez WSA postępowania w sprawie. Skarżący przywołał także swoją wcześniejszą argumentację dotyczącą ewentualnych wznowień zakończonych postępowań cywilnych i karnych w sprawach podmiotów przez niego reprezentowanych. W dalszej części uzasadnienia skarżący skupił się na próbie wykazania skutków, w jego odczuciu błędnych postanowień przepisów, dotyczących postępowań lustracyjnych toczonych w stosunku do adwokatów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 61 § 1 p.p.s.a.). Sąd może jednak, stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. Jak wynika z powołanego przepisu, przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Sąd administracyjny rozstrzygając o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu powinien uwzględnić zarówno informacje zawarte we wniosku skarżącego, jak i materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy i ocenić, czy występują wymienione przesłanki wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu. Jednakże uprawdopodobnienie okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 listopada 2004 r., sygn. akt FZ 474/04 oraz z 31 sierpnia 2004 r., sygn. akt FZ 267/04).
Obowiązkiem sądu jest zatem ocena argumentów przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie zaś prowadzenie postępowania dowodowego co do przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA z dnia 18 maja 2004 r., sygn. akt FZ 65/04, niepubl. oraz z dnia 9 lipca 2004 r., sygn. akt FZ 163/04, niepubl.).
W związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącego dotyczący nieprzeprowadzania przez Sąd I instancji postępowania dowodowego w zakresie przedstawionych przez niego okoliczności przemawiających za wstrzymaniem wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem NSA, w sprawie nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia z urzędu uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. a tym bardziej wezwania skarżącego do przedłożenia dodatkowych dokumentów uprawdopodabniających podane we wniosku okoliczności. Sąd I instancji, rozpoznał wniosek skarżącego w oparciu o informacje w nim zawarte, jak i materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, które okazały się wystarczające do jego prawidłowej oceny.
Zdaniem NSA, Sąd I instancji słusznie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. O bezzasadności wniosku skarżącego świadczą następujące okoliczności wynikające z akt sprawy, które zostały uwzględnione przez Sąd I instancji.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi pierwsza z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a., tj. niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody. Skarżący, przesłankę tę uzasadniał przede wszystkim tym, że skutkami wykonania zaskarżonej decyzji będą ewentualne wznowienia zakończonych postępowań cywilnych i karnych dotyczących podmiotów reprezentowanych przez skarżącego, co z kolei wiązać się będzie z obciążeniem Skarbu Państwa dużymi kosztami. Zdaniem NSA, stanowisko Sądu I instancji, że wznowienia postępowań cywilnych i karnych, w których skarżący występował jako pełnomocnik lub obrońca, nie będą automatyczną konsekwencją wykonania zaskarżonej decyzji, zasługuje na aprobatę. Sąd I instancji, w zaskarżonym postanowieniu, przedstawił szczegółowe uzasadnienie na poparcie swojego stanowiska w tej kwestii, zaś NSA uznaje je za prawidłowe.
Po drugie, słuszne jest stanowisko WSA, że skarżący nie wskazał jaka konkretnie znaczna szkoda lub trudne do usunięcia skutki mogłyby powstać po wszczęciu przeciwko niemu postępowania o popełnienie wykroczenia, o którym mowa w art. 61 Kodeksu wykroczeń, dotyczącego przywłaszczenia tytułu adwokata i jaki jest związek pomiędzy tym postępowaniem, a wykonaniem zaskarżonej decyzji. Zdaniem NSA, należy odróżnić skutki wykonania konkretnej decyzji, do której odnosi się art. 61 § 3 p.p.s.a., od dalszych konsekwencji pozostających w bezpośredniej korelacji z orzeczeniem administracyjnym, które mogą mieć charakter administracyjny, cywilnoprawny, prawnokarny lub inny. Te ostatnie nie mogą być jednak kryterium ocennym pozwalającym stwierdzić spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a.
Dla oceny trafności zaskarżonego postanowienia nie ma znaczenia podniesiony w zażaleniu argument dotyczący złożenia do Trybunału Konstytucyjnego w dniu 20 czerwca 2008 r. przez Rzecznika Praw Obywatelskich wniosku o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów ustawy z dnia 18 października 2006 r. - o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 63, poz. 425 ze zm., dalej: ustawa z dnia 18 października 2006 r.) w zakresie skutków wyroków lustracyjnych wobec adwokatów. Wskazać należy, że do czasu wydania stosownego orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny obowiązuje zasada domniemania konstytucyjności, które jak wskazał Trybunał w wyroku z dnia 6 marca 2002 r., sygn. akt P 7/2000 (Dz. U. Nr 23, poz. 242): "(...) może być obalone tylko przez Trybunał Konstytucyjny (...)". Dopiero orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ogłoszone zgodnie z art. 190 § 3 Konstytucji RP określa utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego, co tym samym zwalnia organ i sąd od stosowania przepisów, które utraciły moc obowiązującą.
Mając na względzie powyższe, NSA stwierdza, że dopiero po orzeczeniu przez Trybunał Konstytucyjny o niekonstytucyjności określonych przepisów prawa, Sąd administracyjny, w przypadku ewentualnego złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji mógłby wziąć pod uwagę tę okoliczność. Samo zaś przekonanie skarżącego o niezgodności przepisów prawa z Konstytucją RP nie może być skutecznym argumentem przemawiającym za zastosowaniem ochrony tymczasowej. Przepisy ustawy z dnia 18 października 2006 r., o których zbadanie z Konstytucją RP wnioskuje Rzecznik Praw Obywatelskich są w dalszym ciągu przepisami prawa powszechnie obowiązującego, zaś kwestionowanie ich konstytucyjności nie może stanowić podstawy wstrzymania wykonania decyzji na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a.
W ocenie NSA nie można także podzielić poglądu wyrażonego w zażaleniu, że zawieszenie postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do czasu wydania przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia w opisanej wyżej kwestii, przemawia za zastosowaniem ochrony tymczasowej. Zdaniem NSA, zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego nie daje podstaw do przyjęcia, że w sprawie zachodzi konieczność wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego nie może być utożsamiane, jak tego chce skarżący, z prawdopodobieństwem wydania przez Trybunał Konstytucyjny rozstrzygnięcia korzystnego dla skarżącego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.