Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1068/10, Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwał R. S. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1068/10, oddalającego skargę R. S. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] maja 2010 r., nr [...], w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych.
Zażalenie na powyższe zarządzenie złożył R. S. Stwierdził, że wprawdzie żądanie opłaty za sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę znajduje oparcie w powołanych w wezwaniu przepisach prawa, ale przepisy te są sprzeczne z Konstytucją RP. Sprzeczność ta polega na utrudnianiu dostępu do II instancji, nie tylko przez żądanie opłaty, ale także przez brak wcześniejszego poinformowania, że od uzasadnienia wyroku będzie wymierzana opłata. Takie poinformowanie dałoby skarżącemu możność rozważenia prośby o zwolnienie od kosztów. Wnoszący zażalenie podniósł ponadto, że wszystkie opłaty sądowe w niniejszej sprawie stanowią kwotę 400 zł i przekraczają wskazaną w skardze wartość przedmiotu zaskarżenia (300 zł). W tej sytuacji obciążanie wspomnianą kwotą opłat sądowych jest wyzyskiem zamykającym stronie prawo do skargi kasacyjnej, a więc do pełnej realizacji prawa do sądu, zagwarantowanego w art. 45 Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Art. 227 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.) przewiduje możliwość wniesienia zażalenia na zarządzenie przewodniczącego oraz postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przedmiocie kosztów sądowych, jeżeli strona nie składa środka odwoławczego co do istoty sprawy. Zażalenie przysługuje więc na każde zarządzenie przewodniczącego lub postanowienie sądu pierwszej instancji w przedmiocie kosztów sądowych i to niezależnie od tego, czy strona kwestionuje wysokość opłaty, czy też podstawę żądania tej opłaty.
Zgodnie z art. 234 § 2 p.p.s.a. opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek żądania zgłoszonego w terminie siedmiodniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia i jego doręczenie. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek. Przepisów art. 220 nie stosuje się. Stosownie natomiast do § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 zł.
Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 4 grudnia 2010 r. skarżący wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku zapadłego na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r., którym oddalono jego skargę na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] maja 2010 r. w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych. Skarżący nie miał przyznanego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W takiej sytuacji należy uznać, że Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie prawidłowo zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2010 r. wezwał skarżącego do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł z tytułu złożenia przez niego wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z przepisami art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 204 pkt 2 p.p.s.a. skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów od organu, jeżeli jego skarga lub skarga kasacyjna okazała się uzasadniona. Przyjęte uregulowanie oznacza, że to strona na wstępie wykłada środki na koszty postępowania sądowego, zaś w razie słuszności jej stanowiska wszystkie te koszty zostają jej zwrócone przez organ przegrywający sprawę.
Uregulowanie takie nie narusza prawa do sądu wynikającego z art. 45 ust. 1 Konstytucji, bowiem w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ustanowiona została instytucja prawa pomocy, mająca na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Podmiot wymagający pomocy polegającej na sfinansowaniu przez Państwo prowadzonego przez niego procesu, pomoc tę otrzymuje. Oczywiście w sytuacji, gdy wykaże, że nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów, od których poniesienia uzależniona jest realizacja jego prawa do sądu (art. 246 p.p.s.a). Zgodnie z art. 244 p.p.s.a. pomoc może polegać na zwolnieniu od kosztów sądowych, a także ustanowieniu pełnomocnika, bez ponoszenia kosztów jego wynagrodzenia. Stosowny wniosek o przyznanie prawa pomocy może być złożony na dowolnym etapie postępowania, a zatem również po otrzymaniu wezwania do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku (art. 243 p.p.s.a.). Nie ma więc niebezpieczeństwa, że strona, która nie posiada stosownych środków zostanie, na skutek ubóstwa, pozbawiona prawa do sądu.
Na zgodność z prawem żądania uiszczenia opłaty kancelaryjnej nie ma wpływu również okoliczność, że suma kosztów sądowych, do których uiszczenia skarżący został zobowiązany (400 zł), przewyższa wartość przedmiotu zaskarżenia (300 zł), bowiem wysokość opłat wynika z precyzyjnych uregulowań prawnych, a jak wskazano wyżej, w razie zasadności skargi i "wygrania sprawy", wszystkie poniesione koszty zostają stronie zwrócone.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.