Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zaskarżonym postanowieniem z 21 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 652/09, odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika, z następującym uzasadnieniem.
W. K. wniósł skargę na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z [...] lipca 2009 r., w przedmiocie odmowy przyznania jednolitej płatności obszarowej i nałożenia sankcji.
Następnie [...] października 2009 r., (data wpływu do WSA w Gdańsku) skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Postanowieniem z [...] listopada 2009 r. referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W następstwie wniesienia sprzeciwu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z [...] lutego 2010 r. odmówił przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 maja 2010 r. sygn. II GZ 91/10 oddalił zażalenie W. K. na powyższe postanowienie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 16 lipca 2010 r. odrzucił skargę W. K. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z [...] lipca 2009 r. z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi. Postanowienie zostało doręczone skarżącemu [...] sierpnia 2010 r. (k. [...] akt sądowych).
Następnie W. K. wnioskiem z [...] sierpnia 2010 r. (data stempla pocztowego) zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Braki formalne wniosku przez złożenie go na urzędowym formularzu PPF skarżący uzupełnił [...] października 2010 r. Rozszerzył przy tym swoje żądanie wnosząc również o zwolnienie od kosztów sądowych. Jednocześnie sprecyzował żądanie w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika, wskazując, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego.
Postanowieniem z [...] grudnia 2010 r. referendarz sądowy WSA w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznając wniosek na skutek sprzeciwu skarżącego – zaskarżonym postanowieniem z [...] lutego 2011 r., - odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy jest drugim wnioskiem złożonym przez W. K. w niniejszej sprawie. Pierwszy wniosek został rozpoznany przez sądy obu instancji negatywnie z uwagi na uchylenie się przez ww. od wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych.
Sąd wskazał, że referendarz sądowy - na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) - zarządzeniem z 7 października 2010 r. zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia dokumentów i oświadczeń, które pozwoliłyby na dokonanie oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Skarżący nie przedłożył żadnego żądanego dokumentu ani w odpowiedzi na wezwanie, ani przy sprzeciwie.
Sąd podniósł, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie zawarte w art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, sytuacja majątkowa W. K. pozostaje niejasna, gdyż skarżący, utrzymuje że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe nie wskazując przy tym żadnych źródeł swojego utrzymania.
WSA podniósł, że składane przez skarżącego w wielu innych sprawach toczących się przed tut. Sądem wnioski o przyznanie prawa pomocy zostały rozpoznane odmownie z uwagi na niewykonanie, bądź też nieprawidłowe wykonanie przez W. K. wezwań, a w konsekwencji niemożność dokonania oceny jego sytuacji majątkowej. Skarżący każdorazowo uniemożliwiał Sądowi weryfikację podawanych we wnioskach danych. W niniejszej sprawie zachował się w sposób tożsamy. Nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy zarówno w zakresie całkowitym, jak i częściowym, albowiem nie wyjaśnił istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistych możliwości płatniczych, czym uniemożliwił dokonanie pełnej ich oceny.
W. K. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego uchylenia i rozpoznanie sprawy poprzez orzeczenie o przyznaniu skarżącemu prawa pomocy.
Stwierdził, iż postanowienie WSA jest dla niego krzywdzące, gdyż zamyka mu drogę do Sądu, z uwagi na to, że nie stać go na prowadzenie sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu.
Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której udowodni on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy jednak podkreślić, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z dnia 18 czerwca 2004 r. sygn. akt FZ 165/04).
Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Stosownie do treści art. 245 § 1 w związku z art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań stronę zwalnia się od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wykaże, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby W. K. nie był w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości [...]zł bez takowego uszczerbku.
Sąd pierwszej instancji zarządzeniem z [...] października 2010 r. (k. [...] akt sądowych) – doręczonym skarżącemu [...] listopada 2010 r., (k. [...] akt sądowych) - wezwał go do złożenia dokumentów źródłowych które miały umożliwić ustalenie jego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów, które potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości co do wysokości osiąganych dochodów. Wątpliwości te dotyczą oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wynika z nich, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiadając żadnych dochodów ani żadnego majątku.
Bezczynność skarżącego sprawiła, że niemożliwa była ocena jego sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyjęcie, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wobec powyższego Sąd nie miał możliwości ustalenia jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
WSA trafnie wskazał, że uchylenie się przez skarżącego od obowiązków nałożonych w trybie art. 255 p.p.s.a. stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Zważyć należy, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dokonywana jest jedynie ocena w świetle art. 246 § 1 p.p.s.a. tych okoliczności, które wskazała strona bowiem w jej interesie leży wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji