Uzasadnienie
Zarządzeniem z dnia 27 sierpnia 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 601/10 Przewodniczący Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. wezwał stronę skarżącą Zakład Ubezpieczeń Społecznych do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. W podstawie prawnej powołano § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), zgodnie z którym wpis stały bez względu na przedmiot zaskarżonego aktu lub czynności wynosi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, egzekucyjnym i zabezpieczającym - 100 zł.
W zażaleniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu zarządzeniu zarzucił:
- 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), poprzez jego niezastosowanie i wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy z mocy ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zwolniony z ponoszenia opłat skarbowych i sądowych w zakresie prowadzonej działalności;
- 2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w sytuacji ustawowego zwolnienia od jego ponoszenia.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że zgodnie z art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie prowadzonej działalności określonej w ustawie nie ponosi opłat skarbowych i sądowych. Zdaniem skarżącego, biorąc pod uwagę charakter rozpoznawanej sprawy, nie ulega wątpliwości, że jest ona ściśle związana z działalnością określoną w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż jej przedmiotem jest dochodzenie zapłaty zaległych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zawiera usprawiedliwione podstawy.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym wprowadzono zasadę, że koszty postępowania obciążają strony w zakresie, w jakim są związane z ich udziałem (art. 199 p.p.s.a.). Koszty sądowe (takie jak wpis i opłata kancelaryjna), co do zasady, obciążają więc podmiot, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 p.p.s.a.).
Wskazane powyżej przepisy nie eliminują jednak zwolnień od ponoszenia opłat sądowych przyznanych stronom na podstawie niniejszej ustawy oraz przepisów szczególnych, ulokowanych w innych ustawach, poza tą ustawą, na co wskazuje zarówno treść art. 199 jak i art. 214 p.p.s.a.
Skarżący w zażaleniu powołał się na art. 114 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) dalej: u.s.u.s., w myśl którego w zakresie prowadzonej działalności określonej w ustawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ponosi opłat skarbowych i sądowych. Oznacza to, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych dotyczy nie jakiejkolwiek działalności skarżącego, lecz działalności określonej w powołanej ustawie.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. skarżący wykonuje zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych określone ustawą. Uszczegółowienie tych zadań, z których niewątpliwie wynika zakres prowadzonej przez Zakład działalności w rozumieniu art. 114 ust. 4 u.s.u.s., zawierają przepisy art. 68-71. Stosownie do art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) u.s.u.s. do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy między innymi realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a w szczególności wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, z czym nieodzownie łączy się dochodzenie nieopłaconych składek lub opłaconych w zaniżonej wysokości oraz nienależnie pobranych, w trybie egzekucyjnym.
Znajduje to także potwierdzenie w przepisach ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej: u.p.e.a., nakazujących wierzycielowi, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku, podjęcie czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych (np. art. 6 § 1 u.p.e.a.), a także wprowadzających regulację, z której wynika, iż w ściśle określonych sytuacjach (art. 19 § 4 u.p.e.a.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym własnych wierzytelności.
Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Natomiast koszty egzekucyjne, którymi Naczelnik Urzędu Skarbowego w J. obciążył Zakład Ubezpieczeń Społecznych powstały w związku z dochodzeniem przez Zakład wartości nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Prowadzi to do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie - z uwagi na jej przedmiot mieszczący się w zakresie określonym w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych - skarżący korzysta z ustawowego zwolnienia od opłat sądowych, o jakim mowa w art. 114 ust. 4 u.s.u.s.
Zgodzić więc należy się ze stanowiskiem zawartym w zażaleniu, iż niniejsze postępowanie toczy się w sprawie z zakresu działalności Zakładu i winien mieć zastosowanie art. 114 ust. 4 powołanej wyżej ustawy, zwalniający Zakład od obowiązku ponoszenia opłat sądowych. Tym samym, zarządzenie wzywające skarżącego do wniesienia wpisu od skargi uznać trzeba za wydane z naruszeniem tego przepisu i z tego powodu podlega ono uchyleniu.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 185 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, należy stwierdzić, że nie znajduje on uzasadnienia prawnego. Przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, znajdują wyłącznie zastosowanie, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Sądu I instancji.