Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z 18 lipca 2012 r., sygn. akt III SA/Gd 27/12, odmówił przyznania prawa pomocy J. W. w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie opłaty eksploatacyjnej za wydobytą kopalinę, z następującym uzasadnieniem.
J. W. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i córką, a w jego małżeństwie została wyłączona ustawowa wspólność majątkowa. Skarżący jest właścicielem działek o łącznej powierzchni ok. 19 hektarów oraz samochodów osobowych: Mitsubishi Pajero, rok produkcji 1997 i Mercedes ML, rok produkcji 2001. W związku z toczącymi się postępowaniami egzekucyjnymi, majątek ten został zajęty przez komornika. Dom o powierzchni 200 m2 w miejscowości C. stanowi własność żony.
Wnioskodawca podał, że jedynym źródłem dochodów trzyosobowej rodziny jest pobierana przez niego emerytura w wysokości 1000 zł brutto miesięcznie. Jednocześnie oświadczył, że nie posiada jakichkolwiek zasobów pieniężnych, zaś wszelkie opłaty ponosi żona.
Wykonując wezwanie referendarza sądowego, J. W. przedłożył szereg dokumentów, mających obrazować jego sytuację majątkową.
Postanowieniem z [...] czerwca 2012 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W wyniku wniesionego sprzeciwu na powyższe postanowienie Wojewódzki Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu wniosku J. W., odmówił przyznania mu prawa pomocy, stwierdzając, że wbrew twierdzeniom zawartym we wniosku o przyznanie prawa pomocy, emerytura skarżącego nie jest jedynym źródłem utrzymania jego rodziny. Do źródeł tych należą bowiem: świadczenia emerytalne wnioskodawcy i jego małżonki w łącznej wysokości 1543,98 zł netto miesięcznie, działalność gospodarcza, w ramach której wnioskodawca w 2011 r. zadeklarował sprzedaż brutto w wysokości 121.114,65 zł oraz zakupy na kwotę 131.766,85 zł brutto; w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2012 r. sprzedaż wyniosła 8.290,31 zł brutto, zaś zakupy – 315.112,48 zł brutto. Wnioskodawca pominął również we wniosku fakt uzyskiwania przez małżonkę przychodów z tytułu najmu, które w 2011 r. wyniosły 56.140,90 zł.
Sąd podał, że z zestawień operacji dokonanych na rachunkach bankowych wnioskodawcy i jego żony wynika, że w dniu [...] maja 2012 r. skarżący otrzymał kwotę 60.000 zł z tytułu udzielonego kredytu. W okresie od 1 marca do 31 maja 2012 r. suma wpływów na rachunek bankowy małżonki skarżącego o numerze 16[...] wyniosła 96.994,12 zł. Na powyższe konto przekazywane były m.in. środki pochodzące z rachunku bankowego należącego do małżonków o numerze 81[...]. Dotyczy to operacji z [...] kwietnia 2012 r. (5000 zł), [...] maja 2012 r. (2000 zł, 10000 zł), oraz [...] maja 2012 r. (20000 zł).
Pomimo wezwania do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych, skarżący nie przedstawił danych dotyczących konta o numerze 81[...]. Nie ujawnił również historii operacji na rachunku bankowym w Banku Spółdzielczym w C., na który – jak wynika z nadesłanego polecenia przelewu – wpływa emerytura jego małżonki.
Udokumentowane miesięczne wydatki małżonków z tytułu podatku od nieruchomości, zużycia energii elektrycznej, wody, usług telekomunikacyjnych oraz wywozu odpadów wynoszą średnio 734,84 zł. Ponadto, przeciwko skarżącemu toczy się szereg postępowań egzekucyjnych (należności główne w kwotach: 285.202,93 zł i 16.679,89 zł – wraz z odsetkami), jest także zadłużony wobec ZUS z tytułu obowiązkowych składek (6105,10 zł na dzień 18 marca 2011 r.).
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego analiza przedłożonego materiału dowodowego wykazała, że jest on niekompletny, gdyż skarżący nie nadesłał wykazów ze wszystkich posiadanych przez niego i jego małżonkę rachunków bankowych. Wnioskodawca nie wyjaśnił ponadto, skąd czerpie środki na dokonywanie zakupów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 315,112,48 zł brutto przy sprzedaży 8.290,31 zł brutto (w okresie od 1 stycznia do 30 kwietnia 2012 r.). Zdaniem Sądu selektywne podawanie informacji przez skarżącego uniemożliwia wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego możliwości płatniczych.
Ponadto Sąd wskazał, że zniesienie wspólności majątkowej między małżonkami nie skutkuje brakiem obowiązku przedstawienia informacji oraz dokumentów dotyczących majątku i dochodów małżonki, gdyż o przyznaniu prawa pomocy nie decyduje tylko jego własny stan majątkowy z pominięciem majątku współmałżonka.
J. W. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę i przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu wskazał, że przedstawione przez niego dowody pozwalają na precyzyjne określenie jego stanu majątkowego i wystarczają do stwierdzenia, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego. Podkreślił również, że wszystkie jego nieruchomości i ruchomości zostały zajęte przez komornika w innej sprawie. W kwestii dochodów żony, J. W. oświadczył, że nie jest w nich zorientowany, gdyż żona z uwagi na rozdzielność majątkową niechętnie go o nich informuje. Dodał, że "nie po to zawierali umowę majątkową, żeby [żona] teraz płaciła za niego koszty sądowe".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji.
Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W świetle powołanego powyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy (por. postanowienia nSA z: 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 i 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08). Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki.
Podkreślenia przy tym wymaga, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach.
Z uwagi na powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy. Analiza i ocena dokumentów zebranych w sprawie została dokonana przez Sąd w sposób wszechstronny i rzetelny. W szczególności należy przyznać Sądowi rację w kwestii tego, że skarżący nie wykazał źródeł dochodów, z których pokrywane są jego wydatki, wobec czego należy przyjąć, iż przedstawiony materiał dowodowy jest niepełny i uniemożliwia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Uzasadnione jest przede wszystkim twierdzenie Sądu pierwszej instancji, że skarżący, poprzez nieprzedłożenie wykazu ze wszystkich rachunków bankowych – swoich i swojej żony, uniemożliwił ustalenie istotnych okoliczności mających wpływ na ocenę zasadności wniosku. Należy podkreślić, że rzeczą skarżącego było rzetelne wykazanie wszystkich istotnych danych co do sytuacji majątkowej. Tymczasem przedstawił on dokumenty wybiórczo, przedkładając jedynie te, które świadczą o wydatkach, pomijając źródła dochodu. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd prawidłowo ocenił ten materiał dowodowy, który został zebrany w przeprowadzonym postępowaniu.
W świetle powyższych rozważań należało uznać, że skarżący zaprezentował swoją sytuację materialną w sposób mało rzetelny, czym naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy, bowiem nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie.
Jedynie na marginesie należy zauważyć, że skarżący w zażaleniu stwierdził, że nie zgadza się z dokonaną przez Sąd interpretacją przedłożonych dokumentów, nie wskazał jednakże, ocena których dokumentów miałaby stać w sprzeczności ze stanem rzeczywistym i dlaczego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.