Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z 31 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 350/12, odmówił W. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie uznania zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym za nieuzasadniony, z następującym uzasadnieniem.
W. Z. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że posiada jedynie nieruchomość rolną o pow. 1,08 ha, którą zakupił na raty od Agencji Nieruchomości Rolnych, raty wynoszą 900 zł rocznie. Wnioskodawca wskazał, że uzyskuje dochód w wysokości ok. 2000 zł rocznie, po potrąceniu powyższych rat pozostaje mu na utrzymanie ok. 1100 zł rocznie. W oświadczeniu rodzinnym nie wykazał przy tym żadnych osób prowadzących z nim wspólnie gospodarstwo domowe.
W odpowiedzi na wezwanie Sądu do przedłożenia dodatkowych dokumentów obrazujących sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy, nadesłał on oświadczenie, w którym podał, że nie korzysta z pomocy społecznej, jest osobą samotną, mieszka wspólnie z rodzicami, którzy użyczają mu mieszkanie, partycypuje w kosztach jego opłat w wysokości 300 zł miesięcznie, nie otrzymuje dopłat do rolnictwa, nie posiada rachunków bankowych, rodzice otrzymują emerytury w łącznej kwocie ok. 2100 zł miesięcznie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny, odmawiając skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazał że zgodnie z art. 239 pkt 1e ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.) nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynności organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przedmiotem skargi W. Z. jest postanowienie w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które stanowi działanie organu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, wskazane w powołanym przepisie.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, Sąd wskazał, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. skarżący winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W ocenie Sądu pierwszej instancji analiza złożonych w sprawie oświadczeń nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku, skarżący nie wykazał bowiem, że poniesienie kosztów sądowych w postaci wynagrodzenia pełnomocnika stanowić będzie uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania. Sąd uznał, że dane podane w formularzu są zbyt ogólnikowe i nie zostały uzupełnione w sposób określony w wezwaniu z [...] lipca 2012 r., co spowodowało, że Sąd nie mógł w sposób wyczerpujący i niebudzący wątpliwości ustalić sytuacji majątkowej, rodzinnej oraz możliwości płatniczych skarżącego. Sąd podkreślił, ze złożone oświadczenia nie usunęły wątpliwości co do źródeł utrzymania skarżącego.
Zdaniem Sądu oświadczenie skarżącego, że utrzymuje się z kwoty 1100 zł rocznie, a jednocześnie przekazuje rodzicom miesięcznie 300 zł tytułem udziału w kosztach utrzymania mieszkania, świadczy, że przedstawione dane dotyczące środków pieniężnych, którymi dysponuje i źródeł ich pozyskiwania, są niepełne i niewiarygodne. Skarżący nie wykazał sposobu finansowania pozostałych sowich wydatków związanych z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych, nie potwierdził też żadnym dokumentem, iż źródłem dochodów nie jest posiadana nieruchomość rolna, choćby w postaci otrzymywanych dopłat unijnych.
Wobec powyższego Sąd uznał, że przedłożony przez skarżącego w sposób wybiórczy materiał dowodowy w postaci jedynie gołosłownych oświadczeń, niepoddających się jakiejkolwiek weryfikacji, nie pozwalał na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, a tym samym uniemożliwił uwzględnienie złożonego wniosku.
W. Z. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu, ewentualnie jego uchylenie w części odmawiającej ustanowienia radcy prawnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji.
W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarżący sformułował oświadczenia zgodnie z wytycznymi Sądu, a w związku z niemożnością dostarczenia zaświadczeń, wystosował własne oświadczenia wymaganej treści. Skarżący podał, że "urząd odmówił mu wydania zaświadczenia przed upływem 14 dni, twierdząc, że ma czas na wykonanie takiej czynności 30 dni, a jeśli zależy komuś na krótszym czasie to powinien napisać sam oświadczenie tej treści co zaświadczenie i będzie ono tak samo skuteczne jak zaświadczenie".
Skarżący wskazał ponadto, że Sąd podał nieprawdziwe informacje, iż przekazuje on rodzicom kwotę 300 zł miesięcznie. Wyjaśnił przy tym, że w oświadczeniu napisał jedynie, że jako jeden z trzech domowników uczestniczy w udziale 1/3 kosztów utrzymania mieszkania.
Do zażalenia załączono: zaświadczenie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z [...] marca 2012 r., że W. Z. nie ubiegał się o pomoc finansową do tego ośrodka; informację Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z [...] sierpnia 2012 r., że W. Z. w 2011 r. nie ubiegał się o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w związku z czym nie otrzymał za rok 2011 (do dnia wydania informacji) decyzji w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; zaświadczenie z Urzędu Skarbowego w S. S. z [...] sierpnia 2012 r., że na dzień jego wydania nie wpłynęło zeznanie podatkowe w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2011 dotyczące W. Z.; decyzję Wójta Gminy D. z [...] lutego 2012 r. w sprawie ustalenia podatku rolnego za rok 2012; faktury o numerach: [...]; [...] i [...].
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przepis art. 246 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarówno w odniesieniu do całkowitego zwolnienia od kosztów (pkt 1), jak i częściowego zwolnienia od tych kosztów (pkt 2) uzależnia przyznanie tego prawa od wykazania przez stronę ubiegającą się o to prawo, iż nie jest w stanie ponieść – odpowiednio – jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania.
Bezsprzecznym wobec treści powołanego przepisu jest, iż to na stronie ciąży obowiązek wykazania okoliczności wskazujących, że jej sytuacja materialna jest na tyle niekorzystna, iż obiektywnie uniemożliwia jej poniesienie pełnych lub częściowych kosztów postępowania sądowego. Wnioskodawca, składając wniosek o prawo pomocy, winien przedstawić i udokumentować swoją sytuację materialną i finansową w sposób pozwalający Sądowi rozpoznającemu taki wniosek na pełną i rzetelną ocenę występowania w stosunku do strony przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 powołanej ustawy. Zwrócić należy szczególną uwagę na fakt, że art. 246 § 1 pkt 2 ustawy zawiera szerszy zakres okoliczności, jakie wnioskodawca zobowiązany jest wykazać. Musi on bowiem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd, wzywając skarżącego do przedłożenia szczegółowo opisanych w zarządzeniu dokumentów źródłowych, miał na celu zgromadzenie materiału, który pozwoli na ocenę jego sytuacji materialnej. Podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że oświadczenie skarżącego nie są dokładne i spójne, co może świadczyć, że przedstawione przez niego dane co do środków pieniężnych, którymi dysponuje i źródeł ich pozyskiwania są niepełne i niewiarygodne. Wykonanie wezwania Sądu poprzez złożenie gołosłownych oświadczeń, niepopartych dokumentami źródłowymi, uniemożliwiło Sądowi pierwszej instancji dokonanie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej skarżącego i jego rzeczywistych możliwości płatniczych, a tym samym uniemożliwiło pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Bez znaczenia przy tym pozostaje fakt, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji podał kwotę 300 zł jako udział skarżącego w utrzymaniu mieszkania, podczas gdy z oświadczenia z [...] lipca 2012 r. wynika, iż jest to kwota ok.. 200 zł.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący, uchylając się od przedstawienia dokładnych danych co do swojej sytuacji majątkowej, uniemożliwił dokonanie realnej oceny wystąpienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Odnosząc się do załączonych do zażalenia dokumentów źródłowych, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela ugruntowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym nie można podnosić w zażaleniu argumentów, które miałyby wspierać bezpośrednio wniosek oddalony w pierwszej instancji postępowania sądowoadministracyjnego, gdyż kontrola rozstrzygnięcia, na które wniesiono zażalenie, nie polega na ponownym rozpatrzeniu wniosku, lecz na sprawdzeniu, czy zasadnie – zgodnie z prawem i wymogami racjonalności oraz doświadczenia życiowego – oceniono, że wniosek o takiej a nie innej treści nie może być spełniony. Możliwość podnoszenia dodatkowych argumentów za wnioskiem w postępowaniu odwoławczym oznaczałaby zaprzeczenie funkcji kontrolnej Naczelnego Sądu Administracyjnego, który byłby podmiotem ponownie oceniającym sam wniosek, a nie sposób jego rozstrzygnięcia w pierwszej instancji.
Tym samym przekreślono by sens instytucji środka odwoławczego, co byłoby tożsame z naruszeniem przepisów p.p.s.a. konstytuujących ów środek (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 183/10, z dnia 23 września 2010 r., sygn. akt II FZ 464/10 oraz z dnia 14 lutego 2012 r., sygn. akt II OZ 62/12).
Wobec powyższego, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.