Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r. (sygn. akt I SA/Bd 96/16) uzupełnił postanowienie tego Sądu z dnia 21 listopada 2016 r. w ten sposób, że dodał punkt 2. o treści "oddalić wniosek w przedmiocie zwrotu pełnomocnikowi skarżącego koszów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu".
Postanowieniem z dnia 21 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy utrzymał w mocy postanowienie Referendarza z dnia 14 października 2016 r. umarzające postępowanie w przedmiocie prawa pomocy.
W piśmie z dnia 28 listopada 2016 r. pełnomocnik skarżącego adwokat A. K. zwróciła się o uzupełnienie postanowienia o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi I. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy z dnia [...] grudnia 2015 r. w przedmiocie odmowy uwzględnienia zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia 9 grudnia 2016 r. powtórzyła swój wniosek.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r. uzupełnił postanowienie o punkt 2. oddalający wniosek.
W ocenie Sądu przedmiotowy wniosek co do zasady jest słuszny, gdyż opisane wyżej postanowienie nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu, mimo że stosowne żądanie zostało zgłoszone. W tej sytuacji, jak wskazał Sąd, zachodzą przesłanki z art. 157 § 1 p.p.s.a., stosowanym tu po myśli art. 166, do uzupełnienia opisanego postanowienia.
Natomiast sam wniosek w przedmiocie zwrotu pełnomocnikowi skarżącego koszów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd ocenił jako przedwczesny i oddalił.
Odnosząc się do treści art. 250 p.p.s.a. oraz artykułów 199-210 p.p.s.a. Sąd zaznaczył, że prawodawca nie przewidział możliwości orzekania o kosztach w postępowaniu wpadkowym, jakim niewątpliwie jest postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. A contrario wniosek taki wynika z treści art. 200-201 oraz art. 203-204 p.p.s.a. Wprost zaś da się go wyprowadzić z treści art. 209 ustawy, zgodnie z którym orzeczenie o kosztach zawrzeć należy w orzeczeniu:
Dlatego też, jak wskazał Sąd, brak jest podstaw do orzekania o kosztach w innych niż wymienione w art. 209 p.p.s.a. orzeczeniach kończących postępowanie w danej instancji. Powyższe stanowi w ocenie Sądu wyraz zasady koncentracji kosztów postępowania.
Jak zaznaczył Sąd, w braku odmiennych regulacji zasadę tą odnieść należy także do trybu i zasad wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy. Dla takiej oceny nie bez znaczenia zresztą pozostaje fakt, że regulacja dotycząca wynagrodzenia rzeczonego pełnomocnika umieszczona została przez prawodawcę w tym samym dziale (Dział V p.p.s.a.), co przywołane wyżej przepisy. Kierując się zatem regułami wykładni systemowo-funkcjonalnej Sąd doszedł do przekonania, że w przypadku, gdy w toku danej instancji toczą się postępowania wpadkowe, które kończone są orzeczeniami nie rozstrzygającymi sprawy co do istoty (czyli orzeczeniami, które nie mieszczą się w katalogu orzeczeń wymienionych w art. 209 p.p.s.a.) koszty nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu powinny być rozliczone dopiero w orzeczeniu kończącym postępowanie w danej instancji.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła pełnomocnik A. K. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów § 5 w zw. z § 21 ust. 1 pkt 2 podpkt d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2015, poz. 1801), art. 5 Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2016, poz. 380) oraz art. 4 ustawy Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2016, poz. 1999) poprzez ich niezastosowanie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie jest bezzasadne i podlega oddaleniu.
Stosownie do unormowania art. 250 § 1 p.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków.
Wbrew zarzutom zażalenia, WSA prawidłowo odniósł się do zawartego w piśmie z dnia 28 listopada 2016 r. wniosku o uzupełnienie postanowienia z dnia 21 listopada 2016 r. w przedmiocie zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd, zgodnie z treścią art. 157 § 1 orzekł bowiem w przedmiocie uzupełnienia postanowienia, podzielając ocenę skarżącej, że w postanowieniu z dnia 21 listopada 2016 r. nie zamieścił dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był z urzędu zamieścić. Sąd odmiennie ocenił zasadność wniosku strony, co nie czyni jednak rozstrzygnięcia Sądu niezgodnym z prawem.
Odnosząc się do zasadności wskazanego wniosku pełnomocnika w przedmiocie zwrotu koszów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu należy podzielić ocenę Sądu, że przedmiotowy wniosek był na tym etapie sprawy nieuzasadniony.
Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że z unormowań zawartych w rozdziale 1 Działu V p.p.s.a. (art. 199-210 p.p.s.a.) wynika, że prawodawca nie przewidział możliwości orzekania o kosztach w postępowaniu wpadkowym, jakim niewątpliwie jest postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. Sąd słusznie odniósł się w tej kwestii do uregulowań art. 200-201 oraz art. 203-204 i art. 209 p.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie o kosztach zawrzeć należy w orzeczeniu: uwzględniającym skargę i w orzeczeniu określonym w art. 201 (umorzenie postępowania ze względu na uznanie zasadności skargi przez organ), art. 203 (uwzględnienie skargi kasacyjnej) i art. 204 (oddalenie skargi kasacyjnej). Zasadnie zatem Sąd uznał, że brak jest podstaw do orzekania o kosztach w innych niż wymienione w art. 209 p.p.s.a. orzeczeniach kończących postępowanie w danej instancji i uzasadnił to zasadą koncentracji kosztów postępowania.
W przedmiotowej sprawie pełnomocnik złożyła wniosek o zasadzenie kosztów składając sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 października 2016 r. Postanowieniem tym referendarz sądowy umorzył postępowanie przed WSA w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Referendarz sądowy umorzył to postępowanie ze względu na to, że tożsamy w swej treści wniosek został już rozpoznany postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r., w którym ustanowiono na rzecz skarżącego pełnomocnika z urzędu i umorzono postępowanie w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych ze względu na to, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. skarżący był zwolniony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z opisanych względów bezcelowe było ponowne odnoszenie się do identycznego w treści żądania wniosku i z tej też przyczyny referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 14 października 2016r. umorzył postępowanie.
W tym miejscu podkreślić należy, że zgodnie z art. 200 p.p.s.a. stronie należy się zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Sprzeciw pełnomocnika na postanowienie z dnia 14 października 2016 r., umarzające postępowanie w przedmiocie prawa pomocy ze względu na wcześniej zapadłe już rozstrzygnięcie w tej kwestii nie mieści się jednak w zakresie kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Sprzeciw ten nie prowadził do rozstrzygnięcia sprawy, ani też do przyznania stronie jakichkolwiek praw procesowych, a ponadto w sytuacji, gdy jego przedmiot został już rozstrzygnięty wcześniej zapadłym w tym zakresie postanowieniem, to sprzeciw wobec umorzenia takiego postępowania był nieuzasadniony i bezcelowy. Wnioski strony zostały bowiem już spełnione (postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r.) poprzez przyznanie skarżącemu pełnomocnika z urzędu (zmienionego przez ORA zgodnie z wolą skarżącego), zaś zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. e p.p.s.a. skarżący był ustawowo zwolniony od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że działanie pełnomocnika nie stanowiło kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, co zgodnie z art. 200 p.p.s.a. stanowi podstawę zasądzenia kosztów postępowania. W związku z powyższym Sąd zasadnie, w postanowieniu z dnia 21 listopada 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie nie zasądzając jednocześnie kosztów postępowania, jak i kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Na marginesie podkreślić należy, że podnoszone przez pełnomocnika zarzuty naruszenia przepisów § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat, art. 5 Kodeksu cywilnego oraz art. 4 ustawy Prawo o adwokaturze są bezzasadne w okolicznościach niniejszej sprawy. Natomiast wskazany przez pełnomocnika skarżącego przepis § 21 ust. 1 pkt 2 lit. d rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. nie dotyczy sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego przed sądem I instancji lecz postępowania zażaleniowego przed sądem II instancji i nie stosuje się go odpowiednio do sprzeciwu na postanowienie referendarza.
Z podanych powodów, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.