Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 97/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił przyznania W. Z. prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Sąd I instancji podał, że w złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy W. Z. (dalej: "skarżąca" lub "strona") wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata albo radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że nie stać jej na opłacenie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika ze względu na trudną sytuację materialną oraz osiągane dochody. Skarżąca zajmuje mieszkanie kwaterunkowe, jej miesięczne koszty utrzymania wynoszą około 1070 zł, a miesięczne dochody netto kształtują się na poziomie 1500 zł. Opisując uzyskiwane dochody wskazała kwotę 819,29 zł z tytułu emerytury oraz dochód w wysokości 977,54 zł uzyskiwany na podstawie umowy o dzieło.
Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazało się niewystarczające do oceny stanu majątkowego skarżącej, wezwano ją do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia dodatkowych dokumentów. Odpowiadając na ww. wezwanie skarżąca wskazała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe. W zajmowanym mieszkaniu kwaterunkowym zameldowany jest jej syn, ale prowadzi on oddzielne gospodarstwo domowe i mieszka w innym lokalu. Skarżąca opisała miesięczne wydatki na bieżące utrzymanie w łącznej kwocie 1599,31 zł. Wyjaśniła, że środki pieniężne uzyskane z tytułu sprzedaży nieruchomości w 2008 r. darowała trzem synom (200.000 zł), część uzyskanych środków przeznaczyła na likwidację prowadzonej działalności gospodarczej (30.000 zł), spłaciła również kredyty bankowe i karty kredytowe zaciągnięte po śmierci męża (71.000 zł), uregulowała zaległości w opłacie czynszu, energii elektrycznej i gazu (7.000 zł), zapłaciła prowizję pośrednikowi z tytułu sprzedaży ziemi (17.000 zł).
Ponadto z uzyskanych środków przeprowadziła remont (8.000 zł), płaciła ubezpieczenie przez dwa lata (7.200 zł), spłaciła kredyt w ING Bank (7.000 zł), kupiła laptop, drukarkę, kamerę, ubrania (11.000 zł), a pozostałą kwotę 50.000 zł wydatkowała na utrzymanie, bieżące opłaty, ubrania i spłatę następnego kredytu. Skarżąca wyjaśniła również, że wnosi o ustanowienie radcy prawnego. Do pisma załączyła zeznania podatkowe za 2009 r. i za 2010 r., kopie umowy o kredyt gotówkowy wraz z harmonogramem spłaty, paragony za luty-marzec 2011 r., kserokopie rachunków z tytułu opłaty czynszowej, telefonu stacjonarnego, energii elektrycznej, gazu, kopie decyzji przyznającej emeryturę rolniczą, kopie umowy o dzieło zawartej 1 grudnia 2010 r. w sprawie badania rynku oraz umowy o pracę, świadectwo pracy, kopie umowy sprzedaży nieruchomości, kopie zgłoszeń o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych, wydruki operacji na rachunkach bankowych oraz wyciągi z rachunków bankowych.
Odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie Sąd I instancji stwierdził, iż W. Z. nie wykazała, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy wystąpiły w stosunku do jej osoby. Zdaniem Sądu skarżąca ma zdolność kredytową, posiada stałe źródła dochodów (emerytura i umowa o dzieło) oraz uzyskuje środki pieniężne z innych tytułów (zasilanie konta, wpłaty na konto). W listopadzie 2010 r. łączny dochód z tytułu emerytury i wpłat na konto wyniósł 2070zł. W grudniu skarżąca uzyskała łączną kwotę 3375 zł. W lutym 2011 r. łączny dochód z tytułu emerytury i wpłat na konto wyniósł 3752 zł, a w styczniu 2011 r. – 2218 zł. Uzyskiwane środki pieniężne umożliwiają więc zapłatę wpisu w kwocie 571 zł.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła W. Z., żądając jego zmiany i przyznania prawa pomocy w całości lub jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, iż Sąd I instancji mylnie ocenił przedstawiony przez nią materiał dowodowy, ponieważ określił jej dochody w kwotach brutto, tymczasem netto skarżąca otrzymuje znacznie mniej. Ponadto Sąd błędnie wskazał, że kwota 1620 zł to kwota średnich miesięcznie wydatków, podczas gdy jest to kwota średnich miesięcznych dochodów. Strona wskazał nadto, że Sąd mylnie policzył jako jej dochód wpłatę własną emerytury na konto bankowe oraz przelew wewnętrzny czyli zasilenie konta ROR z konta oszczędnościowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji, iż W. Z. nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wręcz przeciwnie, przedstawione przez skarżącą dowody i złożone oświadczenia pozwalają wyprowadzić wniosek, że jest ona w stanie ponieść pełne koszty procesu. Skarżąca posiada bowiem dwa stałe źródła dochodu, a w 2008 r. uzyskała 418.750,00 zł z tytułu sprzedaży nieruchomości. Już stwierdzenie tych faktów uniemożliwia skarżącej skorzystanie z prawa pomocy. Nie jest rzeczą Sądu wskazywanie stronie źródeł finansowania kosztów procesu, niemniej nie można nie zauważyć, że skarżąca posiada samodzielnie utrzymujących się synów, na rzecz których rozdysponowała duże kwoty pieniędzy oraz, że posiada rachunek oszczędnościowy, z którego zasila rachunek bieżący, co przyznała w zażaleniu, lecz zataiła w formularzu PPF.
Odnosząc się do argumentacji zażalenia wskazać należy, że istotnie uzasadnienie Sądu I instancji jest w części wadliwe. Po pierwsze, Sąd operując pojęciem "dochód" nie powinien wskazywać kwot brutto. Co ważniejsze jednak, w sentencji postanowienia Sąd prawidłowo wskazał, że odmawia przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, co odpowiada jej żądaniu, w uzasadnieniu jednak na stronie 2 wskazał przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i przedstawił przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a w dalszej części uzasadnienia analizował sytuację majątkową skarżącej w kontekście jej możliwości uiszczenia wpisu od skargi.
Natomiast nie można podzielić stanowiska, iż Sąd I instancji błędnie wskazał, że kwota 1620 zł to kwota średnich miesięcznie wydatków, podczas gdy jest to kwota średnich miesięcznych dochodów. Wynika to z rubryki 5 formularza PPF złożonego wraz ze sprzeciwem – s. 176 akt sądowych.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie mimo częściowo wadliwego uzasadnienia odpowiada prawu.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu.