Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 217/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.), dalej: p.p.s.a., odmówił M. S. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Mazowieckiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 12 października 2020 r. w przedmiocie kary pieniężnej za nieprzestrzeganie obowiązku zakrywania ust i nosa.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pismem z 24 lutego 2021 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia skargi na powyższą decyzję, z uwagi na fakt, że jest osobą chorą, niepełnosprawną, niesamodzielną, która wymaga regularnej rehabilitacji (trudności ruchowe) oraz wsparcia psychicznego. Wskazał, że przebywał na turnusach rehabilitacyjnych w przychodni rejonowej od 24 września do 7 października 2020 r., od 2 do 16 listopada 2020 r., od 14 do 29 grudnia 2020 r., a następnie od 4 do 17 lutego 2021 r.
Przy piśmie z 26 lutego 2021 r. skarżący załączył m.in. zaświadczenie z Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Lecznictwa Otwartego Warszawa Praga-Południe z 27 października 2020 r. o możliwości przebywania na terenie przychodni bez zakrywania nosa i ust, zaświadczenie fizjoterapeuty z 20 lutego 2021 r. o kontynuowaniu rehabilitacji od 2018 r., zaświadczenie lekarza medycyny pracy z 20 października 2020 r. o braku możliwości noszenia maseczek zasłaniających nos i usta, orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim z datą ważności do 2 lipca 2023 r., zaświadczenie z Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Praga-Południe m.st. Warszawy z 25 lutego 2021 r. o korzystaniu z pomocy ośrodka od 2006 r.
Sąd I instancji wskazał, że analizując przyczyny wskazane przez skarżącego we wniosku, jak i w późniejszych pismach procesowych (z 26 lutego 2021 r., 20 maja 2021 r., 29 listopada 2021 r.) i ich załącznikach uznał, że nie mogą one stanowić podstawy do przywrócenia terminu do złożenia skargi.
Okoliczności te nie mogły stanowić dostatecznych podstaw przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Podkreślić należy, że długotrwała rehabilitacja w przychodni rejonowej (trwa od 2018 r.) - tak wynika z załączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej - usprawiedliwia niedotrzymanie terminu tylko wtedy, gdy nastąpiło nagłe i niespodziewane pogorszenie stanu zdrowia w okresie, w którym czynność procesowa miała być dokonana. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie zachodzi, bowiem Sąd nie dysponuje żadną dokumentacją mogącą świadczyć o powyższej okoliczności. Stan chorobowy może być zaś podstawą przywrócenia terminu, ale tylko wówczas, gdy jest to choroba całkowicie, obiektywnie uniemożliwiająca stronie podejmowanie zwykłych czynności życiowych.
Skarżący nie wykazał natomiast, że ta sytuacja życiowa w jakiej się znalazł całkowicie uniemożliwiła mu podjęcie czynności związanych z terminowym złożeniem skargi. Podkreślić przy tym należy, że uzyskane przez skarżącego zaświadczenia o braku możliwości noszenia maseczek zasłaniających nos i usta, nie mają wpływu na okoliczności związane z nieterminowym złożeniem skargi.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący zaskarżając je w całości i wniósł o "...uchylenie lub zmianę postanowienia".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA, sąd drugiej instancji) instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas, nie kwestionując faktu upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co – jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym – jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu.
Podkreślić też należy, że instytucję przywrócenia terminu uregulowaną w art. 86 i art. 87 p.p.s.a. stosuje się wtedy, gdy strona nie neguje uchybienia terminowi i wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Wniosku o przywrócenie terminu nie można bowiem opierać na twierdzeniu, że termin ten został zachowany, gdyż istotą tej instytucji, jak wskazano wyżej, jest właśnie twierdzenie przeciwne, że termin ten nie został zachowany bez winy strony (np. postanowienie NSA z 14 stycznia 2020 r., sygn. akt II FZ 893/19).
Brak winy w uchybieniu terminu w kontekście badania zasadności jego przywrócenia winien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o własne interesy, biorąc przy tym pod uwagę także uchybienia spowodowane nawet lekkim niedbalstwem. Powyższe wynika z faktu, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i winno być traktowane w sposób ścisły – może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy niedochowanie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych okolicznościach wysiłku (zob. np. postanowienia NSA: z 15 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 832/14; z 9 września 2014 r., sygn. akt I GZ 499/14; z 2 października 2014 r., sygn. akt II OZ 1011/14; z 28 lutego 2018 r., sygn. akt II FZ 96/18). Warunkiem przywrócenia terminu jest zatem uprawdopodobnienie braku winy strony w jego uchybieniu, przy czym pojęcie winy należy rozumieć w sposób obiektywny - wymagający od strony staranności (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lutego 2000 r. I CKN 1261/99). Dopuszczenie się przez stronę choćby lekkiego niedbalstwa wyłącza możliwość zastosowania art. 86 § 1 p.p.s.a.
Jak wynika z art. 87 § 2 p.p.s.a., na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Uprawdopodobnienie istnienia braku winy nie daje pewności, lecz wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o jakimś fakcie. Pojęcie uprawdopodobnienia sprowadza się do postępowania zmierzającego do stwierdzenia istnienia lub nieistnienia określonego zdarzenia, czynności podjętej w ramach postępowania, w wyniku tego postępowania bądź do zastępczego środka dowodowego. Strona zobowiązana jest sprostać złagodzonemu reżimowi procedowania dowodowego, niemniej – co należy w tym miejscu wyraźnie zaznaczyć – ocena, czy w realiach konkretnej sprawy rzeczone uprawdopodobnienie braku winy w istocie nastąpiło, pozostawione jest ocenie sądu.
Sąd nie jest związany twierdzeniami wniosku, gdyż istota uprawdopodobnienia sprowadza się do jego przekonania przynajmniej o prawdopodobieństwie zaistnienia okoliczności mających wpływ na ocenę niezawinienia w uchybieniu terminu. Podstawą tej oceny powinien być obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Nie jest to więc ocena dowolna, a stanowiąca wypadkową okoliczności powoływanych w sprawie oraz dyrektyw oceny dowodów - dokonywanej przy uwzględnieniu zasad logicznego rozumowania oraz doświadczenia życiowego, przez pryzmat specyfiki uprawdopodobnienia (postanowienie NSA z 21 grudnia 2021 r., sygn. akt III FZ 652/21).
Zdaniem NSA, kontrolowane postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione zażalenie należy uznać za nieuzasadnione. Za trafną bowiem należy uznać ocenę dokonaną przez sąd pierwszej instancji, że skarżący nie sprostał obowiązkowi uprawdopodobnienia przesłanki braku winy, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Nie można zgodzić się z twierdzeniami strony, jakoby okoliczność długotrwałej rehabilitacji mogła być podstawą przywrócenia terminu. Skarżący w ogóle nie wykazał, że sytuacja życiowa w jakiej znalazł się Skarżący całkowicie uniemożliwiła mu podjęcie czynności związanych z terminowym złożeniem skargi.
Mając na uwadze powyższe, za prawidłową uznać należy ocenę wniosku skarżącego o przywrócenie uchybionego terminu, jakiej dokonał sąd pierwszej instancji stwierdzając, że przedstawione przez stronę okoliczności nie mogą usprawiedliwić braku jej winy w uchybieniu terminu. Skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a. Oceny tej nie zmienia argumentacja podniesiona w zażaleniu. Nie wskazano bowiem żadnych okoliczności, które mogłyby uzasadniać przywrócenie terminu i zakwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia sądu pierwszej instancji.
Sformalizowanie postępowania nakłada na strony obowiązek dokonywania określonych czynności w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach. Uporządkowana procedura gwarantuje pewność prawa i jego przewidywalność dla uczestników postępowania. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią funkcję ochronną dla uczestników postępowania, zapewniając bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Przepisy normujące instytucję przywrócenia terminu jednoznacznie wskazują, jakie przesłanki warunkują możliwość skorzystania z tej instytucji, a nadto precyzują, jakie okoliczności winny być uprawdopodobnione, aby wniosek mógł zostać merytorycznie rozpoznany. Rzeczone przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie i żadne przepisy szczególne w omawianym zakresie nie przewidują odstępstwa (zob. np. postanowienie NSA z 19 lutego 2020 r., sygn. akt II FZ 28/20).
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji