Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z 13 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 564/10, uwzględnił skargę Z. M. i uchylił decyzję Komendanta M. Oddziału Straży Granicznej w G. z [...] września 2010 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej w U. z [...] lipca 2010 r., nr [...], w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej opłaty za przejazd oraz zasądził od Komendanta M. Oddziału Straży Granicznej w G. na rzecz Z. M. kwotę 120 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Komendant M. Oddziału Straży Granicznej w G., pismem z [...] lutego 2011 r., złożył zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów postępowania (punkt 2 wyroku), wnosząc o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 209 i 210 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) poprzez zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania pomimo braku zgłoszenia wniosku o zasądzenie kosztów.
Organ podniósł, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. sąd na wniosek strony rozstrzyga o zwrocie kosztów w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę. Na podstawie art. 210 p.p.s.a. strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów postępowania, jeśli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. W przedmiotowym zażaleniu organ wskazał, że skarżący Z. M. ani w skardze ani przed zamknięciem rozprawy nie występował z żądaniem zwrotu kosztów postępowania. Podniósł też, że skarżący został skutecznie pouczony o możliwości wnoszenia żądania o zwrot kosztów w zawiadomieniu o rozprawie wyznaczonej na dzień [...] stycznia 2011r. (punkt 5 zawiadomienia). Zdaniem organu sąd nie miał podstaw do zasądzenia na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
W postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2004r., ograniczono zakres oficjalności w działaniu sądów. Wyrazem tego jest między innymi przyjęcie, odmiennie niż pod rządami ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym zasady, że o zwrocie kosztów postępowania sąd orzeka w sytuacjach określonych w ustawie (art. 200, 203, 204 p.p.s.a.) w obu instancjach, nie z urzędu, lecz na wniosek strony. Wniosek, który sąd rozstrzyga na podstawie art. 209 p.p.s.a., strona może złożyć zarówno w skardze, jak i w piśmie procesowym kierowanym do sądu po wniesieniu skargi, a także ustnie do protokołu na rozprawie. Pod rygorem utraty uprawnienia do złożenia żądania o zwrot kosztów, stosowny wniosek musi być złożony najpóźniej do zamknięcia rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia (art. 210 § 1 p.p.s.a.).
W postanowieniu z dnia 29 marca 2004 r., GZ 6/04, (niepubl.), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że żądanie przyznania kosztów przez złożenie spisu kosztów albo zgłoszenie wniosku o przyznanie kosztów według norm przepisanych powinno nastąpić przed zamknięciem rozprawy w poszczególnych instancjach, pod rygorem utraty roszczenia o ich zwrot.
O przysługującym stronie uprawnieniu i warunkach jego realizacji wynikającym z mocy art. 210 § 2 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny, a także Naczelny Sąd Administracyjny, ma obowiązek pouczyć stronę, w każdym wypadku, gdy nie jest reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego. Obowiązek pouczenia dotyczy więc także sytuacji, gdy w imieniu strony występuje inny profesjonalny pełnomocnik - doradca podatkowy lub rzecznik patentowy. Przyjęte rozwiązanie odzwierciedla zasadę udzielania pomocy stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, o której mowa w art. 6 p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. bezpodstawnie w wyroku z dnia [...] stycznia 2011r. zasądził od Komendanta M. Oddziału Straży Granicznej w G. na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Bezspornym jest, że skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. nie wystąpił z żądaniem o zwrot kosztów postępowania jak również nie wystąpił z takim żądaniem po otrzymaniu zawiadomienia o terminie rozprawy, w którym sąd pouczył o przysługującym skarżącemu uprawnieniu i warunkach wystąpienia o zwrot kosztów postępowania. Pomimo prawidłowego pouczenia skarżący nie skorzystał z przysługującego mu uprawnienia do żądania zwrotu kosztów postępowania i tym samym utracił to uprawnienie. Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania z urzędu, jak wykazano, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa.
Mając zatem powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.