Uzasadnienie
I
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. odmówił S. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że S. K. prowadzi gospodarstwo domowe wraz z matką. Skarżący utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego. Stosownie do przedstawionego zaświadczenia Urzędu Gminy i Miasta Drzewica z dnia 4 kwietnia 2011 r. dochodowość tego gospodarstwa w 2009 r. wyniosła 16 485,12 zł. Nadto z zaświadczenia Biura Powiatowego ARiMR w Opocznie z dnia 7 kwietnia 2011 r. wynika, iż skarżący w 2009 r. otrzymał łącznie 23 720,92 zł dopłat do produkcji rolnej, zaś w 2010 r. skarżący otrzymał dopłaty w łącznej wysokości 22 762,95 zł (w tym płatność bezpośrednią w kwocie 14 569,63 zł w dniu 14 stycznia 2011 r.). Emerytura jego matki wynosi 975,85 zł miesięcznie. S. K. wykazał, że posiada 60-metrowy dom (wymagający natychmiastowego remontu), przedstawił także zaświadczenie z Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z którego wynika, że na dzień 6 kwietnia 2011 r. zalega z kwotą 15 682,70 zł z tytułu składek wraz z odsetkami.
W 2002 r. skarżący uległ wypadkowi, w wyniku którego miał połamane i zmiażdżone kości. Dodatkowo w marcu 2011 r. jego matka złamała staw biodrowy i wymaga stałej opieki. Z uwagi na fakt, że część gruntów, których skarżący jest właścicielem, użytkują inne osoby, przekazał im należną część dopłat (2192,40 zł i 4177,50 zł). W tej sytuacji z kwoty uzyskanej w styczniu 2011 r. z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (14 569,63 zł) pozostało mu tylko 1 974,69 zł. Urząd gminy pobiera od niego podatek gruntowy w wysokości 6 237,60 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wskazał, że samo oświadczenie skarżącego o ujemnym bilansie prowadzonego gospodarstwa, nie poparte żądnymi argumentami natury finansowej, bądź dokumentami, nie może uzasadniać pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Tym bardziej, że strata nie oznacza realnego braku środków finansowych.
W ocenie Sądu I instancji nie bez znaczenia jest fakt, że w dniu 14 stycznia 2011 r., a więc w okresie bezpośrednio poprzedzającym złożenie skargi S. K. dysponował środkami wystarczającymi na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Otrzymał bowiem w tym dniu przelew z ARiMR w wysokości 14 569,63 zł z tytułu płatności bezpośredniej do produkcji rolnej. Sąd uznał, że nie ma znaczenia, w jaki sposób skarżący rozdysponował środki finansowe, które posiadał. Zwolnienia od kosztów sądowych nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Konieczność zaspokojenia roszczeń osób trzecich nie uzasadnia twierdzenia, iż były to wydatki, którym należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym.
Ponadto Sąd I instancji wskazał, że skarżący w dniu 11 maja 2011 r. uiścił wpis sądowy w niniejszej sprawie.
II
W zażaleniu na powyższe postanowienie S. K. nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że dopłaty bezpośrednie stanowią dochód osobisty rolnika. Wyjaśnił, że są to środki finansowe, przy pomocy których dochód ma dopiero powstać.
III
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej.
Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony, mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dowodach.
W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy i uznał, że S. K. jest w stanie ponieść koszty sądowe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sama wysokość uzyskanych w styczniu 2011 r. dopłat bezpośrednich w kwocie 14 569,63 zł wyklucza uznanie, że skarżący nie dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych. Część kwoty uzyskanej z tytułu dopłat bezpośrednich, tj. 6 237,60 zł, uległa zajęciu egzekucyjnemu dokonanemu przez bank, jednakże pozostałe środki podlegały dyspozycji skarżącego. Nie może odnieść zamierzonego skutku powoływana przez skarżącego okoliczność, że część uzyskanej kwoty z tytułu dopłat bezpośrednich (6 369,90 zł) wypłacił osobom, które faktycznie użytkowały grunty będące jego własnością. Jak słusznie bowiem wskazał Sąd I instancji zwolnienia od kosztów sądowych nie może uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, traktowanych preferencyjnie przez skarżącego. Prywatne zobowiązania skarżącego nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego.
Nie bez znaczenia jest również wskazany przez Sąd I instancji fakt, że S. K. w dniu 11 maja 2011 r. uiścił wpis w niniejszej sprawie. Powyższa okoliczność oznacza bowiem, że skarżący, pomimo trudnej sytuacji w jakiej się obecnie znajduje, był w stanie wygospodarować niezbędne środki finansowe.
Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że na obecnym etapie postępowania nie ma żadnych opłat ani wydatków, do których uiszczenia byłby zobowiązany skarżący. Potrzeba uiszczenia kosztów sądowych może się ewentualnie pojawić na dalszym etapie postępowania. Zgodnie zaś z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jeśli zatem w toku postępowania sądowego zmieni się sytuacja majątkowa skarżącego, to może on wystąpić z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.
W związku z tym, że w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.