Uzasadnienie
Postanowieniem z 10 września 2019 r., sygn. akt VI SA/Wa 1564/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. Ltd. z siedzibą w A., Nowa Zelandia (dalej "skarżąca" lub "spółka") wstrzymania wykonania decyzji Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z [...] marca 2019 r. w przedmiocie unieważnienia patentu europejskiego na wynalazek.
Sąd I instancji uznał, że towarzyszące złożonemu wnioskowi o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji okoliczności trudno odnieść do przesłanek określonych treścią przepisu art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325; dalej "p.p.s.a.").
Zdaniem WSA, skarżąca nie wyjaśniła, na czym miałaby polegać znaczna szkoda w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. w związku z brakiem wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Unieważnienie patentu może mieć wpływ na jej sytuację ekonomiczną, może też skutkować brakiem opłat za korzystanie z wynalazku, czy też umożliwić podmiotom trzecim ingerowanie w stworzony przez nią wynalazek, jednakże okoliczności te nie zostały poparte przez skarżącą konkretnymi danymi finansowym. Nie zostało wyjaśnione, jak prawo do patentu przekładało się na czerpanie konkretnych korzyści ekonomicznych przez skarżącą, których została ona na skutek wydanej decyzji pozbawiona, bądź jakichkolwiek innych korzyści majątkowych związanych z wynalazkiem. Skarżąca nie przedstawiła informacji dotyczących umów licencyjnych na unieważniony patent oraz informacji dotyczących toczących się postępowań sądowych, w których dochodzone przez nią roszczenia byłyby na owym patencie oparte.
Uzasadnieniem tych okoliczności nie może być powoływanie się przez skarżącą na utratę prawa wyłącznego do patentu i związane z tym wprowadzenie na rynek produktów z wykorzystaniem przedmiotowego patentu wytwarzanych przez innych producentów. Sąd podkreślił, że sprawa o naruszenie patentu przez uczestniczkę postępowania nie może stanowić głównej argumentacji uzasadniającej konieczność zastosowania ochrony tymczasowej.
Ponadto, Sąd stwierdził, że spółka powołała się odwracalne skutki wykonania decyzji, tj. zaistnienie niekorzystnych dla skarżącej skutków finansowych. Ewentualna trudność czy niedogodność w dochodzeniu stosownych odszkodowań nie może stanowić o niemożności naprawienia szkód. Zdaniem WSA, należy mieć na uwadze również interes uczestnika, w szczególności w kontekście toczącego się postępowania dotyczącego naruszenia przez niego unieważnionego zaskarżoną decyzją patentu. Sąd wskazał, że przedłożone przez skarżącą dokumenty okazały się być niewystarczające dla wykazania zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a.
WSA uznał, że skarżąca nie poparła ogólnie powołanych oświadczeń danymi ekonomicznymi obrazującymi chociażby stan produkcji przez stronę skarżącą produktów w oparciu o rozwiązanie objęte wynalazkiem czy też wskazujących na osiągane dochody z tytułu sprzedaży tychże. Przy tak ogólnikowo sformułowanym wniosku, nie można założyć, że skutki jakie powstaną w wyniku braku możliwości ingerowania strony skarżącej w działania uczestniczki postępowania oraz podmiotów trzecich będą nieodwracalne, a szkoda jaką ona poniesie będzie nie do usunięcia.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego zmianę i wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zarzuciła naruszenie:
- 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku ze 133 p.p.s.a., polegające na:
- a) braku podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego złożonego w sprawie i uznaniu, że skarżąc nie wyjaśniła na czym miałaby polegać znaczna szkoda w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz nie wykazała okoliczności uzasadniających wstrzymanie zaskarżonej decyzji, a w szczególności nie wykazała okoliczności powstania znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków wskutek, podczas gdy skarżąca wyjaśniała na czym miałaby polegać znaczna szkoda, jak i wykazała, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub istnieje realne zagrożenie powstania trudnych do odwrócenia skutków w postaci utraty rynku, popsucia rynku przez uczestnika oraz niemożliwości oferowania przez skarżącego swoich produktów, jak i oddalenia powództwa, utraty zabezpieczenia i wskazania dalszych zagrożeń procesowych z tym związanych;
- b) braku podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz zaniechanie rozpatrzenia całego materiału dowodowego złożonego w sprawie, to jest dokumentów złożonych do akt sprawy oraz nie odniesienie się do żadnego ze złożonych przez skarżącą dokumentów – co doprowadziło do błędnych ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonej decyzji, a w konsekwencji przyczyniło się do wydania postanowienia nieznajdującej oparcia w prawie;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez
- a) zaniechanie wyjaśnienia w zaskarżonym postanowieniu motywów jakimi kierował się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydając zaskarżone postanowienie, ograniczając się jedynie do ogólnych stwierdzeń, że wykonanie ww. decyzji nie wpłynie na sytuację ekonomiczną skarżącej, bez analizy odnoszącej się do spełnienia przesłanek uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w postaci istnienia zagrożenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków o charakterze niemajątkowym, a dotyczącym w szczególności popsucia rynku, utraty rynku oraz monopolu wynikającego z wynalazku wynikających w wykonania zaskarżonej decyzji;
- b) braku odniesienia się do dokumentów złożonych przez skarżącego do akt sprawy;
- c) niewyjaśnienie, dlaczego postępowanie sądowe nie może stanowić argumentacji uzasadniającej konieczność zastosowania ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonalności decyzji.
- 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 61 § 3 p.p.s.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że:
- a) skutki decyzji muszą być niemożliwe do naprawienia w razie ewentualnego uwzględnienia skargi, podczas gdy przepis art. 61 § 3 p.p.s.a. wyraźnie stanowi o niebezpieczeństwie wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków;
- b) zaistnienie znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki wymagają wykazania strat ekonomicznych po stronie skarżącego, gdy uprawniony z patentu nie jest obowiązany do używania wynalazku i czerpania z niego korzyści ekonomicznych, a znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki mogą się wiązać z utratą rynku lub psucia rynku, co nie musi wiązać się ze stratami ekonomicznymi.
Spółka wskazała, że na skutek wykonania zaskarżonej decyzji uczestnik postępowania i inne podmioty będą mogli swobodnie korzystać z wynalazku skarżącej do czasu ewentualnego uchylenia zaskarżonej decyzji przez sąd. powoduje to po stronie skarżącej szkodę w postaci popsucia i utraty rynku. Skarżąca stwierdziła, że z uwagi na przyszły charakter tej okoliczności, nie jest w stanie przedstawić dowodów na potwierdzających jej wystąpienie.
Tezę o poniesieniu strat skarżąca uzasadniła, powołując oświadczenia uczestnika postępowania o przewidywanym zysku ze sprzedaży bagażników (do końca 2021 r. – 4.000.000 zł). Dokonała obliczenia, że z powyższego wynika, że uczestniczka szacuje, że sprzeda 11.600 bagażników i o tyle mniej sprzeda skarżąca.
Zdaniem skarżącej, Sąd I instancji nie odniósł się do dokumentów przedłożonych przez nią w postępowaniu, a uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest niewystarczające.
Odpowiedź na zażalenie złożyła B. sp. z o.o. we W. (uczestniczka postępowania), wnosząc o jego oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Z art. 61 § 3 p.p.s.a. wynika, że katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków.
Warunkiem udzielenia ochrony tymczasowej jest uprawdopodobnienie przez stronę wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Stwierdzić przy tym należy, że za wyrządzenie znacznej szkody należy rozumieć taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia ani nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Trudnymi do odwrócenia skutkami są zaś takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków (por. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 379).
Należy przy tym wskazać, że z wnioskowego charakteru powyższej instytucji wynika, że wnioskodawca powinien w taki sposób wykazać okoliczności sprawy, aby uprawdopodobnić, że wykonanie decyzji może skutkować podanymi powyżej konsekwencjami.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca we wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej nie uprawdopodobniła, że wykonanie decyzji może skutkować wystąpieniem okoliczności z art. 61 § 3 p.p.s.a.
Po pierwsze bowiem, skarżąca nie uprawdopodobniła, że jej produkty są dostępne na rynku. Wobec tego nie sposób ocenić, jaki wpływ na ten rynek będzie miała możliwość wprowadzenia towarów innych spółek, a tym bardziej, czy będzie to taki wpływ, o którym mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji badał rozpoznawany wniosek pod tym kątem i uznał, że nie dysponuje materiałem obrazującym, jak prawo do patentu przekładało się na czerpanie konkretnych korzyści ekonomicznych przez skarżącą, których została pozbawiona na skutek wydania zaskarżonej decyzji. Ocenę tę Naczelny Sąd Administracyjny podziela.
Po drugie, należy stwierdzić, że spółka nie przedstawiła swojej sytuacji finansowej (ekonomicznej) i nie wskazała, w jaki sposób wykonanie decyzji na nią wpłynie. Samo stwierdzenie, że konkurujący ze spółką przedsiębiorcy przewidują uzyskanie zysku ze sprzedaży swoich produktów (które rzekomo opierają się na wynalazku skarżącej, co nie jest przedmiotem badania NSA na obecnym etapie postępowania) w określonej wysokości nie świadczy jeszcze o poniesieniu przez spółkę straty czy szkody. Aby to wykazać spółka powinna choćby spróbować określić, jaki ona planowała osiągnąć zysk w tym samym okresie i jak wykonanie decyzji na ten zysk wpłynie. Brak takiej argumentacji uniemożliwia udzielenie ochrony tymczasowej.
Co więcej, jak słusznie zauważył WSA, nawet gdyby negatywne skutki finansowe wystąpiły stosunku do skarżącej, to byłyby one odwracalne, a więc nie stanowią podstawy do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.
Ponadto, NSA stwierdza, że skarżąca powołuje jako przyczyny udzielenia ochrony tymczasowej normalne skutki zaskarżonej decyzji, to jest możliwość korzystania przez inne podmioty z wynalazku skarżącej. Wobec tego stwierdzić należy, że te same w sobie nie mogą powodować wstrzymania decyzji.
W tym stanie sprawy NSA uznał, że skarżąca nie przedstawiła argumentów pozwalających na uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Nieuprawdopodobnienie przez spółkę poniesienia przez nią znacznej szkody albo wystąpienia trudnego do odwrócenia skutku spowodowało, że Sąd I instancji nie miał wystarczającego materiału, który mógłby stanowić podstawę zastosowania instytucji z art. 61 § 3 p.p.s.a.
Zdaniem NSA, uzasadnienie postanowienia Sądu I instancji jest w tych okolicznościach sprawy wystarczające. WSA podał bowiem, dlaczego nie uwzględnił wniosku skarżącej, dowołując się do argumentów podniesionych przez samą spółkę. Uzasadnienie postanowienia jest jasne i pozwala na poznanie motywów, jakimi kierował się Sąd. Spełnia zatem warunki wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a.
Za niezarozumiały NSA natomiast uznaje zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 133 p.p.s.a. Żaden z tych przepisów nie odnosi się bowiem do postępowania incydentalnego dotyczącego ochrony tymczasowej. Pierwszy z nich wskazuje przesłanki uchylenia zaskarżonej decyzji przy wyrokowaniu. Wobec tego przepis ten nie miał zastosowania na obecnym etapie sprawy i nie mógł zostać naruszony. Drugi natomiast składa się z trzech jednostek redakcyjnych (paragrafów), a autor zażalenia nie wskazał, który z nich został naruszony. Ponadto, również ten przepis odnosi się do wyrokowania przez sąd administracyjny, tj. do orzekania w sprawie legalności zaskarżonej decyzji. Z tych powodów zarzut naruszenia tego przepisu nie mógł zostać uwzględniony.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.