Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 439/14 odmówił B. G. M. Sp. z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych.
Spółka wskazała, że nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi, gdyż jej przychody w związku z wprowadzeniem przepisów ustawy o grach hazardowych znacznie zmalały w stosunku do lat 2009 i 2010 r. Ponadto podwyżka podatku od gier ze 180 € na 2 000 zł od każdego eksploatowanego automatu spowodowała, że środki uzyskiwane z prowadzanej działalności przeznaczane są głównie na zobowiązania publicznoprawne. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych Spółki wynosi 1 000 000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy za ostatni rok wynosi 1 837 062,10 zł. Bilans za ostatni rok wskazał na poniesioną przez Spółkę stratę w wysokości 300 486,38 zł. Spółka posiada środki na rachunku bankowym w wysokości 15 772,52 zł., jednak jak podniosła w uzasadnieniu wniosku, są to środki "wyjęte" z automatów do gier o niskich wygranych, które mają być przeznaczone na częściowe pokrycie należności z tytułu m.in. zobowiązań publicznoprawnych, czynszu najmu lokalu, których wysokość kształtuje się kwocie ok. 160 000 zł.
W ocenie Sądu I instancji przesłanki finansowe i zarzuty, które powołuje strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzasadniały uwzględnienia jej wniosku. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia kondycja finansowa Spółki, która nie pozwalała uznać, że nie była ona w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w sprawie. Biorąc pod uwagę skalę, na jaką Spółka prowadzi działalność gospodarczą, brak było podstaw do przyjęcia, że poniesienie opłat sadowych w sprawie wpłynie w jakikolwiek sposób na jej kondycję finansową. Odnosząc się do podnoszonego przez stronę argumentu o konieczności opłacania podatków, czynszu najmu, wynagrodzeń, itd., Sąd I instancji stwierdził, że koszty sądowe również stanowią należności publicznoprawne i nie powinny być traktowane, jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności.
Ponadto wskazał, że mimo wykazywanej przez wnioskodawcę straty w prowadzeniu działalności, nie zostały w żaden sposób udowodnione okoliczności zalegania z jakimikolwiek płatnościami, co pozwala na wysunięcie wniosku o płynności finansowej Spółki.
Zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. złożyła B. G. M. Sp. z o.o., wnosząc o uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) polegające na błędnym przyjęciu, że Spółka posiada środki finansowe pozwalające ponieść koszty postępowania sądowego.
Zaprzeczyła, że dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu w sprawie, bowiem zgromadzone środki pieniężne mają być wykorzystane na uiszczenie należności publicznoprawnych oraz bieżących wydatków (podatkowych, z tytułu najmu itp.) niezbędnych dla dalszego funkcjonowania Spółki. Tym samym wskazane okoliczności w sposób wystarczający uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 199 ppsa strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ppsa osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.
Powyższy wniosek znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd I instancji przeanalizował sytuację materialną strony (w tym wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na rachunku bankowym). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 300 486,38 zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.
Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Podkreślenia przy tym wymaga, że Spółka nie przedstawiła w tym zakresie żadnych dokumentów źródłowych, potwierdzających oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym przyjąć należy, że kwota zgromadzona na rachunku bankowym pozwala na uznanie, że skarżąca dysponuje aktualnie środkami na pokrycie kosztów sądowych w wysokości 500 zł.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.