Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 grudnia 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 4075/14, odmówił [...] przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 11 sierpnia 2015 r.
Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd I instancji przyjął następujące ustalenia.
W dniu [...] listopada 2015 r. [...] – dalej: skarżący - złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia [...] sierpnia 2015 r.
We wniosku skarżący podał, że kopertę oraz potwierdzenie nadania przesyłki poleconej zawierającej skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA "wypisywał" pracownik firmy skarżącego G. Zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak i Naczelny Sąd Administracyjny, znajdują się na tej samej ulicy i mają ten sam kod pocztowy. W związku z powyższym, zaistniał błąd w dostarczeniu przesyłki.
Uzasadniając odmowę przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej Sąd I instancji podniósł, że wskazane przez skarżącego okoliczności uchybienia terminu, nie uzasadniają jego przywrócenia.
WSA podkreślił, że przywrócenie terminu może nastąpić tylko z ważnych powodów, co do których zainteresowany uprawdopodobni, że wystąpiły bez jego winy. Te ważne powody wskazywać powinny na obiektywne, niezależne od strony przyczyny uchybienia terminu. Do takich powodów nie można zaliczyć zaniedbania pracownika, którym strona się posługuje. Nie można uznać za okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu wskazanie przez skarżącego, że pracownik wypisywał kopertę, a zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny znajdują się na tej samej ulicy i z tego względu zaistniał błąd w dostarczeniu przesyłki.
Skarżący otrzymał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wraz z prawidłowym pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej. Jeżeli strona korzysta z pomocy osób trzecich przy prowadzeniu własnych spraw, to zaniedbania osób, którymi się posługuje, obciążają ją samą, a więc nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu. Skarżący jako profesjonalny podmiot prowadzący działalność gospodarczą i należycie dbający o swoje interesy, powinien zadbać o należyte wykonywanie czynności, które zleca swoim pracownikom.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył [...], wnosząc o jego zmianę i przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że w dniu sporządzania przesyłki zawierającej skargę kasacyjną, tj. w dniu [...] października 2015 r., skarżący musiał niezwłocznie udać się do lekarza w związku z nagłą chorobą jelit. Lekarz przyjmuje w P. odległym od miejsca zamieszkania skarżącego o 100 km. W związku z tym podczas nieobecności skarżącego przesyłkę zawierającą skargę kasacyjną przygotował pracownik skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 zdanie 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4).
Wniosek o przywrócenie terminu powinien zatem powoływać się na okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679).
Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 r., sygn. akt IV SA 1153/96, brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por. LEX nr 45637).
Podstawowy problem w sprawie sprowadza się do oceny, czy okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu należy zaliczyć do tych, o których mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Co istotne, okoliczności te są odmienne we wniosku o przywrócenie terminu oraz zażaleniu stąd Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do obu tych okoliczności.
Istotnie, powołany przez Sąd I instancji powyższy art. 86 § 1 p.p.s.a. uzależnia przywrócenie terminu od kryterium braku winy. Chodzi o to, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego uwzględniającego subiektywny miernik staranności wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności. Literatura i orzecznictwo do przeszkód uniemożliwiających terminowe dokonanie czynności z uwagi na różnorodność zjawisk życiowych zalicza przerwę w komunikacji, nagłą chorobę strony lub pełnomocnika, która nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar, itp. Przywrócenie nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 stycznia 2002r. sygn. akt II SA/Wr 1329/01)
Trafnie Sąd I instancji przyjął, że okoliczności podanych przez skarżącego nie można zaliczyć do tych, które warunkują przywrócenie terminu. Nie są to okoliczności obiektywne, lecz uzależnione od strony, a więc subiektywne. Należy przy tym podkreślić, że subiektywność wynika także zarówno z zaniedbań pracowników firmy skarżącego względnie jej pełnomocnika procesowego, bądź też posłużenia się przez tego pełnomocnika inną osobą. Zachowania takie nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu, skoro w świetle powyższych rozważań nie podlegają wartościowaniu. Chodzi wówczas o zachowanie świadome lub nieświadome, staranność zawinioną lub niezawinioną. O ile skarżący - pracodawca posługuje się inną osobą (pracownikiem), to są to okoliczności od niego uzależnione. Oznacza to, że zleca wykonanie czynności. Stanowi wówczas ryzyko obciążającego pełnomocnika. Podobnie, jak dobór personelu administracyjnego obsługującego podmiot będący stroną postępowania.
Poglądy powyższy zostały zaaprobowane zarówno przez orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładem jest postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 1970 r. (II CR 184/70, Biul. Inf. SN 1970 r., nr 11, poz. 201, wyrok NSA z 7 lutego 1996 r., SA/Rz 771/95, niepublikowany). Nie można uznać za okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu wskazanie przez stronę, że to pracownik "wypisywał" kopertę zawierająca skargę kasacyjną, a zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i Naczelny Sąd Administracyjny znajdują się na tej samej ulicy.
Skarżący otrzymał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wraz z prawidłowym pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej. Warunkiem skuteczności nadania skargi kasacyjnej za pośrednictwem poczty było zatem zaadresowanie i wysłanie pisma pod aktualny - właściwy adres Sądu I instancji (nie zaś Naczelnego Sądu Administracyjnego). To nadawca powinien zaadresować przesyłkę tak, żeby jasno wynikało jakiemu podmiotowi, na jaki (prawidłowy) adres ma zostać ona doręczona. Warunkiem skutecznego doręczenia jest podanie właściwej nazwy Sądu oraz adresu pocztowego, tj. nazwy ulicy, numeru budynku (lokalu) i kodu pocztowego.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że jeżeli strona korzysta z pomocy osób trzecich przy prowadzeniu własnych spraw (tutaj pracownik), to zaniedbania osób, którymi się posługuje, obciążają ją samą, a więc nie uwalniają one strony od winy w niezachowaniu terminu (por. postanowienie SN z 15 marca 2000 r., II CKN 554/00). Skarżący jako profesjonalny podmiot prowadzący działalność gospodarczą i należycie dbający o swoje interesy, powinien zadbać o należyte wykonywanie czynności, które zleca swoim pracownikom.
Odnosząc się do podnoszonej w zażaleniu kwestii nagłej choroby skarżącego (dolegliwości jelitowe) i związanej z tym wizyta u lekarza - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego również i argumenty zawarte w ww. środku zaskarżenia nie wykazują braku winy w niedotrzymaniu terminu na wniesienia skargi kasacyjnej. Do zażalenia skarżący przedłożył na poparcie twierdzenia, że nagły atak choroby uniemożliwił mu dotrzymanie terminu na złożenie skargi kasacyjnej i tym samym zmuszony był do zlecenia "wypisania koperty" w której umieszczono skargę kasacyjną, zaświadczenie lekarskie specjalisty chorób wewnętrznych (k. 123 akt WSA w Warszawie). Orzekając w przedmiocie przywrócenia uchybionego terminu, sąd administracyjny nie jest związany twierdzeniami wniosku oraz zażalenia, gdyż uprawdopodobnieniem, o którym mowa w art. 87 § 2 p.p.s.a., sprowadza się do przekonania sądu o (przynajmniej) prawdopodobieństwie zaistnienia faktów, na które powołuje się strona domagająca się przywrócenia terminu.
Przekonanie powinno opierać się przy tym na obiektywnych przesłankach, wynikających z przytoczonych we wniosku (zażaleniu) twierdzeń. Sąd nie kwestionuje stanu zdrowia skarżącego, jednakże należy podkreślić, że na stronie ciążył obowiązek wykazania, że choroba uniemożliwiała mu dokonania czynności procesowych. Według Sądu skarżący obowiązku tego nie wypełnił.
Rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, sąd administracyjny jest uprawniony do dopuszczenia określonego dowodu z dokumentu, np. zaświadczenia lekarskiego do postępowania sądowoadministracyjnego i jego oceny, jednakże za przekroczenie kompetencji uznać należy ocenę diagnozy lekarza wystawiającego zaświadczenie, w sytuacji, gdy regulacja ustawowa zobowiązuje jedynie do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, nie zaś do ich udowodnienia (por. postanowienia NSA: 17 stycznia 2013 r., II FZ 1043/12; z dnia 12 października 2011 r., II FZ 584/11; z dnia 8 listopada 2011 r., II FZ 320/11; podobnie w wyrok NSA z dnia 24 października 2013 r., II FSK 2971/11). Zaświadczenie lekarskie jest jedynym dopuszczalnym dowodem na okoliczność niezdolności do pracy (por. wyrok SN z dnia 25 lipca 2006 r., I UK 42/06, OSNP 2007, nr 15-16, poz. 232), który zawiera także kluczowy opis stanu zdrowia chorego.
W oparciu o ten opis należy dokonać oceny, czy twierdzenia wnioskującego o przywrócenie terminu znajdują potwierdzenie (uprawdopodobnienia) w przedłożonym dokumencie urzędowym, którym jest zaświadczenie lekarskie.
W rozpoznawanej sprawie w zaświadczeniu lekarskim stwierdzono, że skarżący w dniu [...]7 października 2015 r., w związku z bólem jelita poddany został badaniu. Oceniając ww. zaświadczenie lekarskie, nie można pominąć okoliczności, że zostało ono wystawione w dniu [...] października 2015 r. W rzeczywistości zatem nie dokumentuje ono stanu zdrowia skarżącego w dniu [...] października 2015 r., w którym upłynął termin do wniesienie skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 11 sierpnia 2015 r. W szczególności w żaden sposób nie uprawdopodabnia okoliczności podniesionej przez skarżącego w zażaleniu, że na skutek nagłej choroby ten musiał pilnie udać się do lekarza, a przez to nie mógł osobiście wysłać przesyłki zawierającej skargę kasacyjną. Przedłożone zaświadczenie lekarskie mówi jedynie o nasileniu objawów chorobowych jelita w dniu [...] października 2015 r., jednakże jest to tylko przywołanie oświadczanie chorego, bowiem lekarz-specjalista nie może z całkowitą pełnością wydać przyszłej diagnozy – w sprawie na dzień [...] października 2015 r. (tj. datę upływu terminu do złożenia skargi kasacyjnej).
Może przypuszczać jedynie o początkach choroby w oparciu o swoją wiedzę ekspercką, ale pewne udokumentowanie stanu chorego jest możliwe jedynie na dzień przeprowadzenia stosownego badania – w sprawie na dzień [...] października 2015 r.
Ponadto, przedłożone zaświadczenie lekarskie w żaden sposób nie określa, czy poza dniem [...] października 2015 r. skarżący był w takim stanie, że choroba uniemożliwiła mu wykonywanie jakichkolwiek czynności związanych z prawidłowym nadaniem skargi kasacyjnej. Przywołana okoliczność jednoznacznie wskazuje, że okres choroby skarżącego nie odznaczał się jednostajną intensywnością objawów chorobowych, aż do dnia [...] października 2015 r. Przedłożone zaświadczenie lekarskie dokumentuje jednak w sposób rzetelny stan zdrowa skarżącego w dniu [...] października 2015 r. Wskazuje na nasilenie choroby, ale nie określa intensywności dolegliwości chorobowych w tym czasie i ich wpływu na możliwość wykonywania czynności związanych z prawidłowym wysłaniem skargi kasacyjnej.
Reasumując powyższej wskazane wątpliwości, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie wbrew obowiązkowi zawartemu w art. 87 § 2 p.p.s.a., skarżący nie wykazał braku winy w niedotrzymaniu terminu wniesienia skargi kasacyjnej. W konsekwencji nie zostały spełnione przesłanki do przywrócenia terminu na podstawie art. 86 § 1 w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a.
W konsekwencji uznać należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a wniosek o przywrócenie terminu nie mógł zostać uwzględniony.
Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.