Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 stycznia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – w wyniku rozpoznania wniosku E. M. – odmówił przyznania mu prawa pomocy.
W ocenie Sądu I instancji wnioskodawca nie wykazał, że jego aktualny stan majątkowy oraz brak możliwości zarobkowych "powstał pomimo podjęcia" przez niego wszelkich czynności mających na celu uzyskanie zatrudnienia. W szczególności zaniechanie rejestracji w powiatowym urzędzie pracy świadczy, iż nie podjął on minimalnych działań ukierunkowanych na zmianę swej sytuacji majątkowej. Wśród zadań powiatowych urzędów pracy (art. 36 § 1 i 3 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy Dz. U. Nr 99 poz. 1001 ze zm. – powoływanej dalej jako ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) znajduje się zaś między innymi udzielanie pomocy bezrobotnym i poszukującym pracy w uzyskaniu odpowiedniego zatrudnienia.
Instytucja prawa pomocy, jako swoiste kredytowanie podmiotów zobowiązanych do uiszczenia kosztów sądowych stanowi natomiast rozwiązanie szczególne, mające zastosowanie jedynie wobec osób, które po podjęciu wszelkich kroków w celu pozyskania środków finansowych, nie są w stanie pokryć kosztów postępowania sądowego. Podniesiona przez skarżącego odmowa rejestracji go jako bezrobotnego wynikała z braku zastosowania się przez niego do wskazań Powiatowego Urzędu Pracy w Sosnowcu.
Skoro zatem nie można stwierdzić wyczerpania przez skarżącego wszelkich możliwości uzyskania środków finansowych to – według Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – nie zachodziły podstawy do przyznania mu prawa pomocy w świetle art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – powoływanej dalej jako p.p.s.a.
W złożonym zażaleniu E. M. nie zgodził się z merytoryczną treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia.
Podniósł zwłaszcza, iż wyczerpał wszelkie dostępne mu "realne możliwości". Podkreślił, że ostatnią wypłatę otrzymał w 1985 r. i nie otrzymał dotychczas wielu należności.
Zwrócił też uwagę, że w styczniu 2006 r. ("wliczając miesiąc grudzień 2005 r.") otrzymał emeryturę (w wysokości 697 zł).
Reasumując, składający zażalenie wnosił o wzięcie pod uwagę całokształtu okoliczności sprawy.
W piśmie procesowym nazwanym także "zażaleniem", które wpłynęło później (data wpływu wg prezentaty 8 marca 2006 r., k. 191 akt) E. M. podał, że otrzymana emerytura (31 stycznia 2006 r.) miała "realną" wysokość 494 zł. Zaznaczył też, iż przepracował "realnie" 60 lat. Poza tym powtórzył dotychczas prezentowane argumenty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie prowadzi do konieczności uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy – w zakresie rozpatrzenia wniosku skarżącego o przyznanie mu prawa pomocy – do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z niżej podanych przyczyn.
Rację ma Sąd I instancji podkreślając, iż przyznanie prawa pomocy to wyjątek od zasady uiszczania przez strony ustalonych opłat sądowych.
Jednocześnie jednak podkreśleniu wymaga, iż instytucja prawa pomocy została stworzona w celu usunięcia barier materialnych uniemożliwiających osobom ubogim realizację konstytucyjnie gwarantowanej zasady prawa do Sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. – Dz. U. Nr 78, poz. 483).
Ocena zatem, czy dana osoba spełnia określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. przesłanki zezwalające na przyznanie prawa pomocy może być zaakceptowana dopiero po wyczerpującej analizie wszystkich istotnych w tej kwestii okolicznościach.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie takiej analizy nie dokonał.
Sąd I instancji uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy skoncentrował się bowiem na skutkach zaniechań skarżącego w zakresie jego rejestracji w powiatowym urzędzie pracy, akcentując ogólnie zadania tego rodzaju urzędów.
Nie rozważył jednak całokształtu informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a w szczególności podniesienia przez wnioskodawcę (rubryka 11 in fine wniosku, k. 156 akt), iż już od marca 2005 r. jest on w wieku emerytalnym i oczekuje na załatwienie złożonego wniosku o przyznanie emerytury.
Bez zbadania i odniesienia się do tej okoliczności nie można było sprawy uznać za dostatecznie wyjaśnioną.
Nie można zwłaszcza tracić z pola widzenia, iż statusu bezrobotnego w ujęciu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie może mieć między innymi osoba, która zarówno ukończyła już określony wiek (tj. wg ppkt b omawianego przepisu tzn. 60 lat kobieta, 65 mężczyzna), bądź też nabyła prawo do wskazanych w ppkt c pkt 2 ust. 1 art. 2 powołanej ustawy świadczeń, a zwłaszcza emerytury (na jej pobieranie już w styczniu 2006 r. w określonej wysokości – wprawdzie dopiero w zażaleniu – zwrócił zaś uwagę skarżący).
Od osoby, która znajduje się w wieku emerytalnym, pobierając emeryturę w wysokości ustalonej we właściwym trybie nie można oczekiwać konieczności uzyskiwania dochodów ze świadczenia pracy w celu pokrycia kosztów sadowych.
W toku ponownego rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji niezbędne będzie zatem (na wstępie) zweryfikowanie na podstawie stosownych dokumentów źródłowych informacji podanych przez skarżącego co do jego wieku emerytalnego i otrzymywanej emerytury (jej wysokości).
W razie ich potwierdzenia (i braku innych danych odnośnie sytuacji skarżącego wykluczających przyznanie mu prawa pomocy) rozstrzygające znaczenie w zakresie rozpoznania przedmiotowego wniosku będzie miała ocena wysokości otrzymywanej przez skarżącego emerytury, w zestawieniu oczywiście z wydatkami koniecznego utrzymania.
Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.