Uzasadnienie
W sprawie objętej niniejszym postępowaniem, R. P. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł, wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata.
Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2013 r. sygn. akt III SA/Po 1110/12 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w P. odmówił przyznania R. P. prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
Po rozpoznaniu sprzeciwu od powyższego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w P., postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2013 r. odmówił przyznania R. P. prawa pomocy w omawianym zakresie.
Następnie, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 4 czerwca 2013 r. sygn. akt II GZ 250/13 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie. W uzasadnieniu orzeczenia NSA wyjaśnił, że ubiegając się o prawo pomocy skarżący nie przedstawił żadnych informacji mających znaczenie dla rozstrzygnięcia wniosku. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie dołożył należytej staranności w wykazaniu, że jest osobą, która nie może ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych.
W dniu [...] grudnia 2013 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego i adwokata. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący nie wskazał źródła przychodu, wysokości przychodu, kosztów uzyskania przychodu, ani też kosztów utrzymania koniecznego. W rubryce stan rodzinny oraz dochody wpisano "nie dotyczy". Wnioskodawca wyjaśnił, że korzysta z noclegowni dla bezdomnych oraz jadłodajni C. Uzyskuje dochód w wysokości 100-200 zł miesięcznie "z datków". Jednocześnie skarżący wskazał jako dodatkowe okoliczności uzasadniające wniosek "ciężki rozstrój zdrowia i zadłużenie bez swojej winy".
Zarządzeniem z dnia 20 lutego 2014 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w P. wezwał skarżącego do udokumentowania swojej sytuacji majątkowej, poprzez:
- - udokumentowanie rodzaju posiadanych źródeł przychodu oraz wysokości przychodu i kosztów jego uzyskania za 2012, 2013 oraz 2014 r.,
- - przedłożenie spisu posiadanych rachunków bankowych oraz przedłożenie wyciągów bankowych dokumentujących operacje finansowe wykonane od dnia 1 września 2013 r.,
- - określenie rozmiaru prowadzonej działalności rolniczej, udokumentowanie wielkość przychodu ze sprzedaży wytworzonych płodów rolnych oraz udokumentowanie kosztów prowadzenia działalności rolniczej (lata 2012-2013),
- - udokumentowanie średniomiesięcznych kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego,
- - udokumentowanie źródła pochodzenia środków przeznaczonych na kapitał zakładowy spółki [...],
- - udokumentowanie przychodów Wnioskodawcy z tytułu zajmowania stanowiska prezesa spółki [...],
- - przedłożenie odpisu umowy dotyczącej zbycia udziałów spółki [...] na rzecz M. P. (brat),
- - udokumentowanie sytuacji majątkowej [...] Sp. z o.o.,
- - wskazanie udziałowców oraz udokumentowanie wysokości i źródła pochodzenia kapitału zakładowego [...] Sp. z o.o. w organizacji,
- - udokumentowanie sytuacji majątkowej [...] Sp. z o.o.,
- - udokumentowanie przychodów Wnioskodawcy z tytułu reprezentacji [...] Sp. z o.o. w organizacji,
- - przedłożenie odpisu postanowienia Sądu Rejonowego w O. W. z dnia 08 sierpnia 2011 roku, sygn. akt I CO 4883/10 o wpisaniu Wnioskodawcy do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych,
- - wskazanie czyją stanowią własność oraz podanie tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości położonych pod adresami: [...] (adres zamieszkania według aktu notarialnego złożonego do akt sprawy o sygn. akt lII SA/Po 206/12), [...], (adres dla doręczeń w sprawach o sygn. akt III SA/Po 621-622/09 i adres siedliska gospodarstwa rolnego), ul. [...] (adres siedziby spółki [...] Sp. z o.o.), ul. [...] (główna siedziba i miejsce wykonywania działalności gospodarczej w okresie od 13.01.2011 r. do 08.09.2011 r.) oraz nieruchomości położonej pod adresem [...] (siedziba [...] Sp. z o.o. w organizacji),
- - przedłożenie szczegółowego opisu nieruchomości znajdujących się pod w/w adresami (proszę określić rodzaj zabudowy tych nieruchomości oraz sposób ich zagospodarowania),
- - wykazanie czy aktualnie przeciwko Wnioskodawcy prowadzone są postępowania egzekucyjne; proszę udokumentować rodzaj i wysokość egzekwowanych należności, rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, a także wysokość kwot przekazanych organom egzekucyjnym lub wysokość kwot przejętych wskutek zastosowanych środków egzekucyjnych od początku 2013 r.
Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy uznając, że kolejne oświadczenie majątkowe skarżącego nadal nie pozwala ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej oraz zdolności płatniczych strony postępowania. W ocenie referendarza, ogólnikowe oraz nieudokumentowane zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej budzą wątpliwości, co do zgodność z rzeczywistym stanem rzeczy oraz nie pozwalają wnioskować o zdolnościach płatniczych strony postępowania.
W dniu [...] maja 2014 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Wnioskodawca wniósł o uchylenie postanowienia i wyjaśnił, że jest ono niezgodne ze stanem faktyczny oraz stanem prawnym.
Postanowieniem z dnia 21 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał, ani wysokości przychodów, ani kosztów utrzymania koniecznego, zaś przedstawione we wniosku ogólnikowe twierdzenia, że wnioskodawca korzysta z noclegowni dla bezdomnych oraz jadłodajni C., przy jednoczesnym braku podania jakichkolwiek innych informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i majątkowej, należało uznać za równoważne z odmową przestawienia dokładnych informacji o sytuacji rodzinnej i majątkowej strony. Jak wskazał Sąd, wyjaśnienia skarżącego w żaden sposób nie identyfikowały ani źródła, ani wysokości, przychodu i świadczyły o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. Oświadczenia złożone w treści formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy budziły wątpliwości Sądu, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy.
Ponadto, oświadczenie majątkowe skarżącego nie zostało, jak wskazał Sąd, poparte dowodami z dokumentów i przez to nie stanowiło właściwej podstawy dla przeprowadzenia oceny zdolności płatniczych strony postępowania. W tej sytuacji Sąd uznał, że oświadczenie majątkowe wnioskodawcy było niepełne i jako takie nie uzasadniało zastosowania przywileju zwolnienia od ponoszenia ciężarów publicznych, czy też pokrycia ze środków publicznych kosztów pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika z urzędu.
Zażaleniem z dnia [...] czerwca 2013 r. R. P. zaskarżył powyższe postanowienie w całości i wniósł o jego uchylenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Sprawa z wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w niniejszym postępowaniu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem WSA w P. z dnia 5 kwietnia 2013 r., którym odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia wspomnianego postanowienia wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy był brak wykazania przez skarżącego jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności do ponoszenia kosztów procesu. WSA uznał oświadczenia złożone wraz z wnioskiem za uniemożliwiające zidentyfikowanie źródła i wysokości dochodów skarżącego. Były one nie tylko niepełne i nierzetelne, ale świadczyły o ukrywaniu rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej, nie stanowiąc tym samym właściwej podstawy dla oceny zdolności płatniczych wnioskodawcy.
Wskazane wyżej prawomocne postanowienie Sądu I instancji należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy przy tym rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona.
Postępowanie wpadkowe dotyczące złożonego przez skarżącego ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy powinno zatem mieć na celu ocenę, czy zmieniły się okoliczności faktyczne bądź prawne, które były podstawą odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w poprzednim, prawomocnie zakończonym postępowaniu wpadkowym dotyczącym jego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie R. P., dokonana przez Sąd I instancji ocena jego sytuacji jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona, ponieważ wnioskodawca w dalszym ciągu nie ujawnił źródeł swoich dochodów. Konsekwentnie odmawiając wyjawienia źródeł dochodów R. P. uniemożliwił Sądowi zbadanie czy rzeczywiście nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a było to niezbędne dla ewentualnego przyznania mu prawa pomocy. Dlatego też – wbrew opinii skarżącego – zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.