Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Rz 1151/15, odmówił [...] przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] października 2015 r. w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej w pomniejszonej wysokości.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że [...] - dalej: skarżący - wniósł do skargę na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia [...] października 2015 r.
Następnie Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Rzeszowie wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł.
Wezwanie to zostało doręczone [...] i odebrane przez dorosłego domownika – [...] (córkę skarżącego) w dniu [...] grudnia 2015 r. Termin do uiszczenia wpisu mijał z dniem [...] grudnia 2015 r. Wpis sądowy został uiszczony na rachunek Sądu w dniu [...] grudnia 2015 r., a więc po terminie. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 4 stycznia 2016 r. o sygn. akt I SA/Rz 1151/15 odrzucił skargę.
Skarżący pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. (k. 25 akt sądowych) wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wpis sadowy od skargi nie mógł zostać uiszczony w terminie z powodu "awarii" internetu. Przy tym ze względu na niepełnosprawność i chorobę skarżący nie mógł uiścić opłaty w inny sposób, choćby za pośrednictwem innych osób. Na potwierdzenie choroby przedstawił kserokopię zwolnień lekarskich od dnia 17 grudnia 2015 r. do dnia 15 stycznia 2016 r. i od dnia 16 stycznia 2016 r. do dnia 13 lutego 2016 r. oraz kserokopię orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 14 maja 2015 r. (k. 26 akt sądowych).
Sąd I instancji uzasadniając oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wskazał, że choroba, z którą wiąże się uzyskanie zaświadczenia lekarskiego, nie jest okolicznością faktyczną, której zaistnienie uzasadnia przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej. Stan chorobowy, czy ogólnie mówiąc przebywanie na zwolnieniu lekarskim, stanowiące bezpośrednią przyczynę utraty terminu, mogą w określonych okolicznościach faktycznych stanowić przesłankę uzasadniającą przywrócenie terminu procesowego.
W ocenie Sądu I instancji z akt sprawy wynika, że skarżący wskazując we wniosku o przywrócenie terminu na okoliczność przebywania na zwolnieniu lekarskim i niepełnosprawność w żaden sposób nie wykazał, że była to przeszkoda tego rodzaju, że wykluczała możliwość uiszczenia wpisu na poczcie czy w banku, tym bardziej, że czynności tej można było dokonać przez osobę trzecią. Na doręczonych do wniosku o przywrócenie terminu zwolnieniach lekarskich w zaleceniach widnieje zapis, że chory może chodzić. Zalecenia tego rodzaju dowodzą, że choroba nie miała takiego charakteru, który uniemożliwiłby skarżącemu chociażby zlecenia dokonania czynności procesowej innej osobie. Niekwestionowana przez Sąd, niezdolność do pracy nie była zatem przeszkodą, która uniemożliwiałaby terminowe uiszczenie wpisu od skargi.
W ocenie WSA istniała możliwość uiszczenia wpisu we wcześniejszym terminie albowiem małżonka skarżącego dokonała przelewu z "sąsiedniego" komputera. Również błędne obliczenie przez skarżącego terminu do uiszczenia wpisu - nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej nieterminowe uiszczenie wpisu.
[...] wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany i przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.
W uzasadnieniu skarżący podniósł, że nawet przy dołożeniu najwyższej staranności nie mógł usunąć przeszkody uniemożliwiającej mu dotrzymanie terminu na uiszczenie wpisu sądowego od skargi. Wskazał, że w terminie do uiszczenia wpisu sądowego "awarii" uległ internet. Przy tym skarżący, jako osoba niepełnosprawna, nie mógł uiścić opłaty w inny sposób. Z kolei obliczając termin do uiszczenia wpisu sądowego posłużył się pouczeniem zawartym w postanowieniu Burmistrza Miasta i Gminy [...]. Wywiódł z niego, że termin na uiszczenie wpisu sądowego upływał z dniem 22 grudnia 2015 r. W tym też dniu uiścił stosowną opłatę.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.) jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócić termin.
Przywrócenie uchybionego terminu jest możliwe, jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstanie ujemnych dla strony skutków w zakresie postępowania sądowego. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a. na stronie domagającej się przywrócenia terminu ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. O braku winy można mówić, gdy wnioskodawca dopełnił obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Dokonanie oceny wystąpienia tej przesłanki musi nastąpić na podstawie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy i z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można i należy wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy.
Przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu Sąd ocenia, zatem, czy strona uprawdopodobniła okoliczności, które powołała na usprawiedliwienie opóźnienia w dokonaniu czynności procesowej oraz czy te okoliczności są tego rodzaju, że nie można przypisać winy za to opóźnienie.
Spośród wskazanych przesłanek przywrócenia terminu Sąd I instancji zakwestionował jedynie uprawdopodobnienie w przedmiotowym wniosku okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu. Wymóg ten oznacza, że strona, która nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym musi wykazać dołożenie szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Zajęcie stanowiska odmiennego, uwzględniającego subiektywny miernik staranności, wprowadziłoby do stosunków procesowych element niepewności.
We wniosku o przywrócenie terminu skarżący jako przesłankę braku winy w uchybieniu temu terminowi do uiszczenia wpisu sądowego od skarżącego wskazał (poza awarią Internetu) chorobę - niedyspozycję zdrowotną związaną z bólem żołądka na skutek zażywanych leków (v: uzasadnienie wniosku o przywrócenie terminu). Z nadesłanego zaświadczenia lekarskiego wynikało, że okres niezdolności do pracy skarżącego trwała w okresie od dnia 17 grudnia 2015 r. do dnia 15 stycznia 2016 r., oraz od dnia 16 stycznia 2016 r. do 13 lutego 2016 r. Co istotne, skarżący przedłożył również orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 14 maja 2015 r. Wynika z niego, że zaliczony jest on do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Orzeczenie to wydano do dnia 31 sierpnia 2016 r. (k. 26 verte akt sądowych).
Sąd I instancji uznał, że przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie uprawdopodabniały braku winy skarżącego w uchybieniu terminu, bowiem uiszczenie wpisu sądowego od skargi nie jest czynnością, którą skarżący musi wykonać osobiście. Choroba, aby mogła być uznać za okoliczność usprawiedliwiającą niezachowanie terminu może być uznać tylko wówczas, gdy rzeczywiście uniemożliwia stornie podjęcie czynności procesowych.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela dokonanej przez WSA oceny przesłanek braku winy w uchybieniu terminu.
W niniejszej sprawie termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi upływał z dniem 21 grudnia 2015 r. Skarżący dzień później uiścił wpis sądowy. Z oświadczenia zawartego we wniosku o przywrócenie terminu wynika, że przekroczenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wynikało z niedyspozycji zdrowotnej skarżącego. Chodzi tu o powstałe na skutek zażywanych leków bóle żołądka, które w efekcie uniemożliwiają poruszanie się. Nadto skarżący posiada orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Okoliczności te uprawdopodabniają przedstawione dokumenty. Chodzi tu o zaświadczenie lekarskie (k. 26 akt sądowych), wskazujące na czas trwania niezdolności do pracy oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 14 maja 2015 r. (k. 26 verte akt sądowych). Kierując się względami doświadczenia życiowego należy uznać, osoba niepełnosprawna z dolegliwościami bólowymi żołądka może mieć problemy z wykonaniem zobowiązania Sądu w terminie.
Należy w tym miejscu również zauważyć, że okres niezdolności do pracy obejmował końcową część terminu do uiszczenia rzeczonego wpisu sądowego od skargi (wezwanie do jego uiszczenia odebrała córka skarżącego w dniu 14 grudnia 2015 r. w związku z czym ww. termin upływał z dniem 21 grudnia 2015 r.). Z kolei zwolnienie skarżącego od pracy obejmowało okres od dnia 17 grudnia 2015 r. do dnia 15 stycznia 2016 r.
W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie są również trafne argumenty Sądu I instancji, że skarżący winien dokonać czynności procesowej przez dorosłego domownika lub inną osobę. Strona nie ma bowiem obowiązku wcześniejszego uiszczenia wpisu sądowego w celu zabezpieczenia się przed wystąpieniem potencjalnych, niemożliwych do przewidzenia późniejszych okoliczności (w tym choroby), które mogłyby uniemożliwić mu dokonanie tej czynności w terminie. Z kolei możliwość skorzystania z pomocy osób trzecich przy czynności uiszczenia wpisu sądowego nie ma znaczenia w sytuacji, gdy z powodu choroby skarżący nie mógł zgromadzić wystarczających środków finansowych przed upływem ustawowego terminu. Strona postępowania ma także inne zobowiązania i nie może kierować całego swojego zainteresowania i poświęcić całego swojego czasu wyłącznie sprawie sądowej. Oznacza to, że strona może dowolnie w ramach określonego terminu rozłożyć w czasie podjęcie działania w celu dokonania czynności, w tym również może z jej dokonaniem czekać do ostatniego dnia biegnącego terminu.
Nie ma natomiast obowiązku, dokonywania czynności w początkowym okresie biegu terminu. Jeżeli teraz w trakcie terminu na uiszczenie wpisu skarżący zachoruje nie można upatrywać negatywnych konsekwencji z tego powodu (tak też NSA w postanowieniu z dnia 28 stycznia 2014 r., II GZ 13/14).
Z uwagi na powyższe, dokonana przez WSA ocena w zakresie braku winy jako przesłanki przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi – była nieprawidłowa, a zatem zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu. Jednocześnie, mając na uwadze względy ekonomiki procesowej oraz fakt, że zgromadzone w aktach sprawy dokumenty i oświadczenia są wystarczające do oceny czy wystąpiły przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia skargi, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił rozpoznać złożony w tym zakresie wniosek strony skarżącej – uwzględniając go.
W świetle art. 86 i 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych.
Z akt sprawy i oświadczeń skarżącego wynika, że każda ze wskazanych przesłanek przywrócenia terminu została spełniona. Przyczyna uchybienia terminu ustała wraz doręczeniem postanowienia o odrzuceniu skargi. W ustawowym terminie, czyli dnia 15 stycznia 2016 r. – (data nadania – k. 25 akt sądowych) skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Z kolei już w dniu 22 grudnia 2015 r., dokonał stosownej opłaty. Jak wskazano wyżej, skarżący uprawdopodobnił również brak winy w uchybieniu terminu. Natomiast samo uchybienie terminowi powodowało ujemne dla strony skutki procesowe, bowiem nieuiszczenie wpisu w terminie spowodowałoby jej odrzucenie
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny - działając na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a. - uchylił zaskarżone postanowienie, a następnie rozpoznał wniosek skarżącej o przywrócenie terminu i w efekcie na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. przywrócił stronie termin do wniesienia skargi.